Review

Rudie Kagie kiest niet (Gerectificeerd)

In 'De socialisten', van Vrij Nederland-journalist Rudie Kagie staat een curieus regeltje. ,,In tegenstelling tot de overheid zien activisten vroeg of laat de betrekkelijkheid van de maakbare samenleving in.' Die zin duikt op in een inleiding over de plaats van de Socialistische Partij in het Nederlandse politieke bestel, en moet aangeven hoe 'realistisch' de SP heden ten dage is, afgezet tegen haar maoïstisch-communistische verleden. Maar er is heel wat op af te dingen en dat afdingen heeft nut, want achter deze zin gaat het manco van het boek schuil.

Om te beginnen spreekt Kagie over 'de overheid' en 'activisten' als waren zij twee scheikundige stoffen, die altijd hetzelfde reageren op stofje drie, het maakbaarheidsidee. Misschien dat in overheidskringen de maakbaarheidsgedachte te weinig ter discussie staat. Toch is dit iets anders dan 'er de betrekkelijkheid niet van inzien'. Overheden, en vooral de lagere, worden constant geconfronteerd met de betrekkelijkheid van hun optreden, of die nu idealistisch is gemotiveerd of praktisch.

En 'activisten' zijn sinds de instorting van het Oostblok sterk veranderd. De tijd van het sjabloon- of modeldenken is grotendeels voorbij en er bestaan geen standaardoplossingen meer voor maatschappelijke problemen. Ook op het maakbaarheidsideaal is ingeleverd. Betekent dat ook dat 'activisten', de 'betrekkelijkheid' ervan inziend, er afstand van hebben genomen - of moeten nemen? Houdt een activist niet op activist te zijn als hij -'het helpt toch allemaal niets'- zijn idealen aan de wilgen hangt?

En nog iets: is het probleem van de politieke partij van nu niet juist gelegen in die afstand tot idealen? Is de kracht van de SP niet juist gelegen in het drammerig vasthouden aan het ideaal dat het anders kan en beter moet? Zo betrekkelijk is dat geloof in maakbaarheid daar helemaal niet.

Deze zin is kenmerkend voor de rest van het boek: het klopt bijna. Uit de pagina's rijst een beeld op dat in de gebeurtenissen herkenbaar is, maar in de interpretatie veel laat liggen. De herkenbaarheid zit in zaken die bekend zijn bij de gemiddelde krantenlezer. Ja, de partij was vroeger maoïstisch, maar is inmiddels politiek opgeschoven en volledig geaccepteerd. De SP is een actiepartij met een aansprekende, soms norse, maar hardwerkende voorman. Een partij met een schandaaltje of twee over niet aan de partij afgedragen bestuurssalarissen. En de partij met de meeste kamervragen, het meeste geld in de oorlogskas en de sterkste band met de kiezer.

Het probleem zit in de welwillende manier waarop problemen binnen de SP worden besproken. Kagie heeft een lange rij SP'ers voor de microfoon gehad, die allemaal hun zegje mochten doen over de pijnpunten in de SP. Is Jan Marijnissen een dictator of niet? Was Ali Lazrak een egoïstische zakkenvuller of zit het anders in elkaar? Gaat het in de partij om ouderwets klassebewustzijn of modern 'klussenbewustzijn', zoals een Gronings SP-lid cynisch vaststelt? De vragen komen langs, de geïnterviewden doen hun duit in het zakje en dan..... niets. Er volgt geen analyse, geen afstandelijk oordeel.

Nu is dit te verdedigen door te wijzen op de ondertitel: 'Achter de schermen van de SP'. Kagie staat bekend als een auteur die graag de dagelijkse gang van de dingen nagaat, omdat daar, op straat, het nieuws ligt. Terecht. Onderzoek is hét journalistieke middel om door de retoriek van macht en belang heen te prikken. Toch kan het Kagie worden verweten dat hij heeft nagelaten een politieke analyse te leveren. In de inleiding werpt hij wel degelijk een belangrijke vraag op: 'Bij een partij die de sympathie van zowel miljonair Adam Curry als van demonstrerende rolstoelers heeft, verschrompelen oude prototypen tot een karikatuur. Wie en wat is nu nog een echte SP'er?'

Bij de beantwoording laat Kagie de lezer in de steek. Het beeld van de SP'ers en hun botsingen is van een dusdanige beminnelijkheid dat het niet kan kloppen - elk huisje heeft zijn kruisje, en we gaan allemaal wel eens vechtend over straat, zeker in de politiek, en nog zekerder bij voormalige maoïsten.

Niet dat de SP het verdient om door de modder te worden gehaald -tenminste, dat weet je eigenlijk niet na lezing van dit boek-, maar Kagie's welwillendheid is opvallend. Wie bekend is met zijn journalistieke werk merkt onmiddellijk het verschil met de kritisch-ironische stijl die hij bij andere onderwerpen hanteert. Wie bekend is met zijn achtergrond als links activist kan niet anders dan concluderen dat het boek aan zijn auteur lijdt.

Een onderzoeksjournalist moet kiezen: óf hij schuift de eigen politieke voorkeuren aan de kant en is zo eerlijk en objectief mogelijk, óf hij begint het boek met een schets van waar hij zelf staat, waarna subjectiviteit is toegestaan. Kagie kiest niet, waardoor 'de activist' en 'de auteur' als twee kleuren waterverf door elkaar lopen. Jammer, want in tegenstelling tot Kagie ziet de lezer vroeg of laat de betrekkelijkheid van deze vermenging in. Dit boek zal daarom snel worden vergeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden