RTL 5 gaat op zoek naar aanvaardbare ranzigheid in het nieuws 'Ik geloof dat competitie de geesten scherp houdt' 'Ik kijk liever naar een kleine orang oetang dan naar Arafat'

Hij vindt het NOS-Journaal 'een beetje braaf'. Dat moet 'V Extra', waarvan Rik Rensen hoofdredacteur is, dus niet worden. Maandag gaat het late nieuws- en achtergrondprogramma van RTL 5 van start. Geschoeid op Angelsaksische leest: degelijk, maar ook met een flinke portie misdaad en emotie.

Rik Rensen, hoofdredacteur van RTL-Nieuws en het nieuwe nieuws- en achtergrondmagazine van RTL 5 'V Extra', heeft iets met raketten en ruimtevaart. Achterover leunend en naar achteren wijzend vertelt hij dat-ie het ongelooflijk vindt 'dat we zo'n vliegje een trap kunnen geven en dat dat dan zomaar de ruimte in gaat'.

“Ik kan me voorstellen”, zegt hij mijmerend, “dat je als astronaut, een soort Neil Armstrong, gek wordt na verloop van tijd. Onlangs ben ik nog in Cape Canaveral geweest. Daar is ook een prachtig huistheater, waar de film 'A dream alive' vertoond werd. Volgens astronauten zelf is dat de film die dat wat astronauten meemaken het dichtst benadert. De film is ingesproken door Walter Cronkite. Met die mooie dragende stem van hem... ik ben niet zo snel ontroerd, maar daar was ik echt ontroerd door.”

“Het indrukwekkendst is het wanneer de astronauten echt in de ruimte zitten. Zeker als je dan de beelden van de aarde ziet van bovenaf en je bekijkt al die andere planeten, dan vraag je je af waarom nou net daar al dat leven ontstaan is en niet toevallig net een stukkie verderop. Op het moment dat je daarover gaat filosoferen, wordt het bijna transcendent denk ik... Dat riep die film ook op.”

“Waarom ik dit (en hij wijst opnieuw naar de wand, red.) ook zo mooi vind, komt doordat ik een ontzaglijke bewondering heb voor de wilskracht waarmee mensen dingen bereiken tegen beter weten in. Het onmogelijke mogelijk maken. Neem nou Kennedy. Eigenlijk was hij maar een middelmaatje, maar hij groeide in het begin van de jaren zestig wel uit tot de belangrijkste man van Amerika en misschien wel: de wereld. Eigenlijk door de drijfkracht van zijn vader. Ik vind het ook heel interessant om daar over te lezen. Hoe, want daar komt het dan op neer, Amerika ook een heel ander land is dan al die Europese landen bij elkaar. Die enorme competitiemaatschappij. Daardoor is het mogelijk juist daar dit soort projecten uit te voeren.”

De opmerkingen over Amerika brengen het gesprek automatisch op de 'Frontier'-gedachte die de Amerikaanse geschiedenis zo kenmerkt. Grenzen verkennen en verleggen, ruimte scheppen, het experiment aandurven; het zijn termen die Rensen, die op zijn 23ste als sociaal-economisch redacteur bij NRC/Handelsblad terecht kwam en op zijn 28ste voor die krant correspondent in Rome werd, voor hij in 1989 de sprong naar RTL/Veronique waagde, aanspreken.

Terugkijkend op die sprong zegt hij nu: “Als ik die opdracht opnieuw zou krijgen - zet binnen tweeenhalve maand een nieuwsredactie op, studio erbij, techniek in orde, noem maar op - nee, dan geloof ik dat ik dat niet meer zou doen. Zo groen als ik was toen ik televisieland binnenstapte... ik wist helemaal niets van televisie. Ik had nooit meer met tv dan dat ik zelf zo'n ding had. Het grootste probleem was om in een paar weken tijd discipline af te dwingen. Van de dertig mensen hadden er maar twee tv-ervaring. Deze week zijn we met 'V Extra' aan het proefdraaien. Vier jaar geleden was dat anders. Toen hebben we maar een dag geoefend. Want de studio was nog niet klaar. Mensen weten nog niet precies wat er toen aan de hand was... Dat ik ont-zag-lijk heb lopen bluffen over de zekerheid dat dit station een plaatsje op de markt zou krijgen. Bij 'Extra' moet ik nu ook af en toe bluffen. En de vraag is natuurlijk, wanneer onderkennen mensen het en wanneer niet... Maar je bluft altijd. Nu, maar toen zeker. Het moest ook wel. Om de redactie vertrouwen te geven, want TV10 ging destijds met een enorm publicitair geweld over ons heen. Daar zaten alle sterren. Daar zat de hooggeschoolde TV10-nieuwsredactie in een design van Jan de Bouvrie. Met een fonteintje in het midden van de redactiezaal, dat iedereen zo met z'n voet (kijkt onder z'n bureau en maakt een voetbeweging alsof hij het gaspedaal intrapt, red.) aan kon doen. Nou, nou, nou, en dan moest jij je redactie gemotiveerd houden...”

Wat was het doel? Steek het NOS-Journaal naar de kroon?

“Ja, het streven was om op korte termijn op z'n minst even goed te worden. En, dacht ik: daar geef ik mezelf vijf jaar voor. Later is dat wel iets bijgesteld. Nu weet ik welke kijkdichtheid ik moet halen, welke waardering ik moet halen en dat het winstgevend moet zijn.”

Als het Journaal ter sprake komt, raakt Rensen in z'n element. Hij wil het nauwelijks een concurrent noemen. Sinds Bob de Ronde heeft het Journaal eigenlijk geen goede verslaggever meer in huis gehad, vindt hij. “Zelfs Harmen Roeland is braaf geworden. Roeland vond ik altijd nog wel een beetje een enfant terrible, maar zelfs die is een beetje braaf geworden. Ik weet niet wat daar allemaal gebeurd is. Ik vind het hele NOSJournaal een beetje braaf: niks op aan te merken.”

Wat voor bulletin wilt u dan maken?

“Een bulletin op Angelsaksische leest geschoeid. Met Angelsaksisch bedoel ik degelijkheid, maar ook niet de schroom om af en toe, net als de BBC dat doet, een aanvaardbare vorm van ranzigheid te brengen. Let wel, aanvaardbaar! Niet zoals de Amerikanen en Duitsers dat soms doen, maar aanvaardbaar. De Amerikanen gaan soms echt te ver. Bij zware auto-ongelukken bijvoorbeeld. Klemzittende slachtoffers, die in doodsnood allerlei dingen zeggen, roepen, gillen...het kan niet breed genoeg worden uitgemeten. Met name de lokale stations moeten het hebben van de seks, spanning en sensatie... Dan denk ik: nou jongens, nou weet ik het wel.”

Waar zit de ranzigheid bij de BBC?

“Er wordt vaak erg hoogdravend gesproken over de BBC. En dan heeft men het met name over de buitenlandverslaggeving. Over programma's van het type 'Newsnight'. Kijk, de BBC heeft een traditie, die is onnavolgbaar. Zoiets kun je in vier jaar niet opbouwen. Maar wat vaak wordt vergeten, is dat ze ook veel aan misdaadverslaggeving doen. Heel veel zelfs. Van verkrachting tot en met bankoverval en de rellen met jongeren in noord-Engeland die van gekkigheid niet meer weten wat ze moeten doen en daarom het publiek maar lastig vallen door als wilden met een auto om een pleintje te scheuren en een oud vrouwtje omver te rijden. Dat wordt wel eens vergeten.”

Zijn in dat opzicht de Nederlanders te netjes?

“Als RTL of het NOS-Journaal zoiets doen, dat wordt er inderdaad al snel gezegd: 'Ah kijk eens, ze zijn uit op effectbejag. Nou, ik denk dat het een onderdeel is van de samenleving en dat je daar dus reportages over moet maken.”

Ook RTL?

“Ja, wij zijn nog te netjes, te degelijk, te agendamatig, te nieuwsvolgend...”

RTL richt zich sterk op doelgroepen. In hoeverre mag je het nieuws aanpassen aan de doelgroep waarvoor je denkt te werken? Naar aanleiding van de vliegramp in Faro vorig jaar zei je eens: maar de mensen hongeren naar bloed en tranen. Het leek erop alsof je bedoelde: als het volk bloed en tranen wil, dan kunnen ze het krijgen...

“Je bedoelt een variatie op wat Ruud Hendriks (directeur van RTL 4 en 5, red.) eens zei: als het volk bloemkolen wil, nou dan kan het die krijgen? Dat kan ik zo niet zeggen. Daar krijgt u van mij geen vuistregel voor. Dat is voor een groot deel ook een persoonlijke kwestie. Maar vergeet niet, ik heb hier een hele redactie zitten en we discussieren er elke dag over. Als ik de voorpagina van De Telegraaf bekijk en ik zie daar een kleine orang oetang die de fles krijgt en daar ook nog een beetje zielig bij kijkt, dan kijk ik daar eerder naar dan naar die foto van Yasser Arafat op dezelfde voorpagina. Ach, wat aandoenlijk is dat toch, denk ik dan. En dat hebben jullie ook, wedden?”

Vertroebelt zo'n emotionele benadering uiteindelijk het nieuws zelf niet? Nieuws is toch geen infotainment?

“Nee, zeker niet. Maar het gaat me ook niet alleen om dat aapje. Ook de verslaggever die naar het voormalige Joegoslavie gaat en daar beelden schiet in een ziekenhuis, zou mij tot tranen kunnen brengen. Ook dan zeg ik: 'ik wil emotie van je'. Anders wordt het meer van hetzelfde, van die verhalen waarvan er dertien in een dozijn gaan. Dus je moet je onderscheiden. Emotie is niet alleen huilen, maar zorgt er voor dat je je aangesproken voelt. Dat je je als kijker kunt identificeren met het onderwerp.”

Maar een van de stelregels in de journalistiek is toch om juist enige afstand te bewaren?

Docerend: “Als ik het over emotie heb, dan heb ik het over een onderdeel van de totaalreportage. Een drietrapsraket, waarvan het eerste onderdeel nieuws is, het tweede een reportage en het derde een analyse of een gesprek met een studiogast kan zijn. Waar we het over hebben als het emotie betreft is dus de tweede trap.”

Een ander punt: de commercie. Hoe moeilijk is het om de scheiding tussen nieuws en commercie te handhaven. Met name op sportgebied lijkt het nieuws de strijd verloren te hebben. Sport lijkt al een speelbal in de belangenstrijd van de sponsors te zijn. Hoe zit het met de rest van het nieuws? Zal het op den duur nog wel mogelijk zijn de redactionele onafhankelijkheid te bewaren?

“Verschrikkelijk moeilijk. Kijk, persoonlijk vind ik het jammer, maar ik ben pragmatisch genoeg om te onderkennen dat je bijna niet meer zonder sponsoring kan. Dat je je er als redactie niet meer aan kunt onttrekken. Laat ik wel zeggen dat journalistieke berichtgeving onafhankelijk moet blijven. En dat blijft hier ook zo. Maar je ontkomt er niet aan dat Barend en Van Dorp tegen zo'n decortje (van een verzekeringsmaatschappij, red.) aan moeten zitten.” ..

“Ja, en het weer ook. In de begindagen maakte het weer nog onderdeel uit van het nieuws. Toen bedacht onze reclameverkoopmaatschappij: 'met het weer valt wel iets te doen', waarop ze het lieten sponsoren. Waarop ik gezegd heb: 'Dan gaat het uit het nieuws'. Ik ga niet met een commercial werken. Het gevolg is dat John Bernard nu in het nieuws het weerpraatje inleidt, maar pas na de reclame het weerbericht brengt.”

Is dat voor de kijker duidelijk? Dat het weer niet meer bij het nieuws hoort?

“Ik heb het de kijker nooit gevraagd, maar ik vind het heel duidelijk en ik ben ook een kijker. Wat ik minder duidelijk vind, is de klok die voor het nieuws zit. Zo'n reclamebureau is natuurlijk buitengewoon vindingrijk. Ik merk weleens dat mensen de indruk hebben dat ons nieuws gesponsord wordt door de klok.”

“Ik hoop niet dat deze ontwikkeling zich hier ook zal doorzetten, maar in Amerika heb je het natuurlijk wel: gerenommeerde programma's als 'The MacNeil/Lehrer NewsHour' bij PBS is gesponsored door AT & T.”

Daar zullen dus niet snel mogelijke problemen bij AT & T aan het licht gebracht worden...

“Dat is een probleem.”

Nationale Nederlanden. Als daar een schandaal is, zal RTL niet de eerst aangewezene zijn daar iets over te zeggen.

“Sterker, ik kan wel zeggen dat ik het doe en ik kan de vrijheid ook wel hebben om het te doen, maar het punt is dat de kijkers het waarschijnlijk niet helemaal vertrouwen. Zo van: ach, dat zal wel weer niet zo scherp zijn opgeschreven.”

Dat is toch logische reactie.

“Ik kan me dat voorstellen. En daarom wil ik dus niet gesponsored worden. Een nieuwsprogramma gesponsored? Nooit! Maar dat is niet zo heldhaftig als het klinkt hoor. De Europese richtlijnen op dit gebied zijn duidelijk genoeg.”

Wat voor programma wordt V Extra? Een beetje Nova-achtig?

“Een beetje. Gezien het tijdstip, half twaalf, zoeken we een nieuwsprogramma met een wat trager tempo dan we bij het half-acht-journaal hanteren. Om half acht zijn de mensen nog energiek, de werkdag is nog maar net voorbij, de adrenaline stroomt nog door het bloed. Daar past dus een vrij snel ritme bij, maar 's avonds laat is dat anders en dat zie je ook aan de bumpers (muziekriedeltjes tussen de verschillende items, red.) die er in zitten.”

“Verder beginnen we uiteraard met een nieuwsoverzicht en geven we een overzicht van de ochtendkranten, met daarin ook The International Herald Tribune. Het derde onderdeel bestaat uit achtergronden. Daarvoor kiezen we elke keer maximaal drie onderwerpen, zodat je daar wat dieper op in kunt gaan.”

Het aardige van die strenge selectie is volgens Rensen dat de verslaggevers en correspondenten onderling hard zullen moeten concurreren om de uitzending te halen. Niemand krijgt dan ook de luxe van een garantie, zoals Ferry Mingelen die in Nova met Den Haag Vandaag heeft. Rensen: “Die manier van programmeren heeft niets met televisiemaken te maken. Ook als er niets in Den Haag gebeurd is, wordt er toch tijd mee gevuld. Dat vind ik zonde. De druk is er dan ook niet echt. Ik geloof dat competitie de geesten scherp houdt. Dat is beter dan dat je weet dat je toch wel elke avond aan de beurt komt.”

Met een enigszins nostalgische blik: “Ik weet nog wel dat we, toen ik bij de NRC werkte, bij economie probeerden de opening van de voorpagina wekenlang vast te houden. Dat ging er soms hard aan toe hoor, die discussies wanneer we de opening een keertje dreigden te verliezen...”

Wat was het grootste verschil tussen het werken op een krant als NRC/Handelsblad en een nieuwsrubriek voor de tv?

“Wat me het meeste opviel toen ik hier kwam, eerst bij Veronique en later RTL 4, was de manier waarop men naar het nieuws keek. Op de redactie was men te veel nieuwsvolgend en te weinig nieuwsmakend. Dat te veranderen kostte ook de grootste moeite. Er was te weinig referentiekader. Met name in het begin vond ik dat moeilijk. Altijd maar dingen uitleggen en dan dacht ik: denk nou toch eens na! Wat bij de krant vanzelfsprekend was, kostte hier meer dan drieenhalf jaar. Nu pas zie ik dat de redactie begint te denken in verhalen, in wat ik dan maar voor het gemak 'miniatuurtjes' noem.”

“Het heeft lang geduurd voordat ik de mensen hier zo ver had dat ze niet meer automatisch achter al die duizenden symposia en dure conferenties met ministers en andere ambtenaren aan liepen. Ik heb geen zin om te concurreren met de persbureaus, zei ik dan. Die dure beslissing krijgen we toch wel binnen. Hier, kijk maar (tovert op zijn scherm het laatste nieuws uit het Reuter-datanet tevoorschijn), takatakatak, even bellen, en de beelden krijgen we toch wel binnen via de persbureaus waarop we aangesloten zijn. Nee, mijn opdracht is dat eigen verhaal, dat miniatuurtje dat door niemand anders gemaakt kan worden. Neem nou de Navo-top deze week in Travemunde. De vraag is: moeten oude Warschaupakt-landen deel uitmaken van Navo? Nou, misschien sturen we daar een verslaggever naar toe, minister Kooijmans is er tenslotte ook. Maar belangrijker is het verhaal van de man die tegelijkertijd naar Polen gaat, daar met de staatssecretaris van defensie praat en een oude kazerne bezoekt. En dan wil ik weten hoe het nou toch mogelijk is dat militairen die jarenlang zijn volgegoten met het idee 'Navo-mensen zijn slechte mensen, dat zijn harige apen die alleen maar je vrouwen en kinderen verkrachten' moeten accepteren dat ze opeens bloedbroeders zijn. Hoe is dat nou mogelijk? Dat wil ik zien... En dan kom ik weer terug op die emotie. Dat is voor mij emotie. Dat is voor mij die aanvaardbare ranzigheid waar ik het eerder over had.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden