Rozendaal betaalt fors voor zijn zelfstandigheid, maar dat heeft de gemeente er graag voor over

Keurige heggen, keurige tuinen in de gemeente Rozendaal.Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz

De ambtswoning van de nieuwe burgemeester van Rozendaal kost 500 euro per inwoner. Dat is de prijs voor zelfstandigheid.

De heggetjes zijn er scherp geschoren, de perken strak geharkt. De Rozendaalse beek kabbelt door de kern van het dorp en vult uiteindelijk de vijvers bij het kasteel. Dat zijn zo'n beetje de hoogtepunten vandaag in het Gelderse Rozendaal, op twee na de kleinste gemeente van Nederland. Eén hap van buurman Arnhem en het is gedaan.

Toch is Rozendaal nog steeds een zelfstandige gemeente. Hoewel premier Rutte een gemeentegrootte van 100.000 inwoners ideaal vindt, is het Rozendaal opnieuw gelukt om met rond de 1500 inwoners toestemming te krijgen voor de werving van een nieuwe burgemeester. Vriendjespolitiek, zeggen de criticasters. De Gelderse commissaris van de koning, Clemens Cornielje, is destijds in de Tweede Kamer het politieke mentorkind geweest van vertrekkend burgemeester Jan Hendrik Klein Molekamp van Rozendaal. De twee VVD'ers zouden het op een akkoordje hebben gegooid.

"Niets is minder waar", zegt Klein Molekamp lachend. "Cornielje was met Gedeputeerde Staten van Gelderland juist van mening dat herindeling besproken moest worden. Daarom heb ik hem juist gemeden en hebben we onze eigen strijd gevoerd."

Ook zonder de steun van Cornielje waren er argumenten genoeg vóór zelfstandigheid, zegt de burgemeester. "We bestaan inmiddels tweehonderd jaar, en we weten uit de overlevering dat er al 190 jaar wordt gedacht dat Rozendaal zich beter bij een andere gemeente kan aansluiten. Maar wij profiteren juist van de kleinschaligheid."

Er bestaat hier volgens hem een betrokken gemeenschap die zich vertegenwoordigd ziet door louter lokale politieke partijen. Bij verkiezingen is er een ongekende opkomst van 95 procent. "We doen niemand kwaad, en de buren hebben ook niet de wens met ons te fuseren. We hebben maar twee bedrijven binnen de gemeentegrens en de enkele burgers die een beroep moeten doen op de voorzieningen binnen het sociaal domein worden ondersteund vanuit Rheden, op kosten van Rozendaal uiteraard."

Bestuurskracht

De gemeente van vrijstaande woningen kan prima voor zichzelf zorgen, lijkt het. Toch ondernam de Gelderse gedeputeerde Jan Markink deze zomer een poging de gemeentegrens te verleggen. "De zelfstandigheid moet geen doel op zich zijn", zegt hij steeds. "De kwaliteit van het bestuur wel. En daar maak ik me in het geval van Rozendaal zorgen om. Als je kijkt naar alle taken in het sociaal domein die op gemeenten afkomen en de doelstellingen rond de verduurzaming en de klimaatbestendigheid van gemeenten, de energietransitie, dan moet je daar wel een kwalitatief goed ambtenarenapparaat en enige bestuurskracht voor hebben."

Hoewel de commissie-De Graaf die in 2015 de kwaliteit van de Gelderse gemeenten onderzocht, oordeelde dat Rozendaal financieel de zaken op orde had en als 'cultureel erfgoed' zelfstandig kon blijven, oordeelde onderzoeksbureau BML dit jaar dat de kwaliteit van de ambtelijke organisatie juist onder de maat is. "Maar we werken er hard aan om die op een hoger plan te krijgen", zegt burgemeester Klein Molekamp.

Toch kwam gedeputeerde Markink deze zomer naar de gemeenteraad van Rozendaal om te kijken wat er mogelijk was. In een wat kribbige vergadering werd zijn idee voor een duo-burgemeesterschap met Rheden van tafel geveegd, waarna hij weer vertrok. De provincie Groningen pakte het opstandige Haren de zelfstandigheid gewoon af, Gelderland kiest voor een zachtere lijn. Afdwingen heeft geen zin. Markink: "Ik heb duidelijk gemaakt dat Rozendaal te kwetsbaar is, maar nu de bevolking en de raad per se zelfstandig willen blijven, moeten ze ook hun eigen broek ophouden. De kleine gemeente moet een grote jongen zijn, zónder de steun van de provincie. Over tien jaar zien we wel weer."

De eerste klus wordt de benoeming van de nieuwe burgemeester. Voor die baan hebben zich inmiddels 47 kandidaten aangemeld. "Het is een prachtige baan, maar wel voor iemand die de carrière hier wil eindigen", zegt Klein-Molekamp. Ná het kleine Rozendaal zijn de doorgroeimogelijkheden beperkt.

En dan moet er nog een woning voor de nieuwe burgemeester worden gebouwd, want de oude burgemeester blijft in Rozendaal wonen. Daarvoor is ruim zeven ton gereserveerd. Dat is omgerekend ongeveer 500 inwoner per inwoner. Je moet als burger wat over hebben voor de zelfstandigheid.

Steeds minder, steeds groter

Na de laatste twaalf herindelingen van dit voorjaar, telt Nederland volgend jaar nog maar 355 gemeenten. Dat betekent een daling van honderd gemeenten in nog geen twaalf jaar tijd.

Tegelijkertijd zal het gemiddeld aantal inwoners per gemeente verder groeien. Vorig jaar waren dat er ruim 44.000, met 31 gemeenten van boven de 100.000 inwoners.

Lees ook:

Gemeente kan zorgtaak best aan

De overheveling van zorg van het Rijk naar gemeenten leidde tot veel ongerustheid. Maar het nieuwe systeem werkt heel aardig.

Het Rijk staat machteloos bij chaos in een gemeente

Achter de schermen zoekt het Rijk naar middelen om in te grijpen bij gemeenten. Die blijken er nauwelijks te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden