Rotterdamse fracties hebben de loopgraven verlaten, maar een college is er nog lang niet

Sven de Langen (CDA), Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam) en Vincent Karremans (VVD) tijdens de verkiezingscampagne. Beeld ANP
Sven de Langen (CDA), Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam) en Vincent Karremans (VVD) tijdens de verkiezingscampagne.Beeld ANP

De VVD en Groenlinks krijgen het initiatief om een nieuw Rotterdams stadsbestuur te vormen. De partijen gaan met oud-Kamerlid Pieter Duisenberg en voormalig Groenlinksleider Paul Rosenmöller als informateurs een programma schrijven, waar andere partijen zich bij kunnen aansluiten.

Niels Markus

Dat is de uitkomst van een vier weken lange verkenning. Verkenners Jos van der Vegt en Derk Loorbach kwamen nogal wat blokkades tegen. Vorige week namen ze nog een week extra om uit de impasse te komen. De harde campagne, de versnipperde uitslag en oud zeer uit de vorige raadsperiode waren uitgemond in een ‘loopgravenmodel’.

Loorbach was verbaasd dat de fricties zo vast en zo diep waren. “Maar het ging ook om principes. Er zit meer oprechtheid in de politiek dan je misschien zou denken.” De verkenners merkten dat áls er over de inhoud gesproken werd, veel partijen elkaar best konden vinden. Daarom zijn ze hoopvol voor het vervolg.

De verkenners kwamen uit bij VVD en Groenlinks (beide 5 zetels), omdat die wonnen bij de verkiezingen, zij geen andere partijen uitsloten, en zij aan de uitersten van het politieke spectrum staan. Bovendien noemden bijna alle andere fracties hen in hun voorkeurscoalitie.

De meeste partijen waren het ook eens over de drie belangrijkste onderhandelingsthema’s: duurzaamheid, armoede en wonen. Groenlinks en VVD gaan vooral over die onderwerpen praten. Loorbach zei erop te rekenen dat die twee eerst met elkaar zullen spreken, maar Groenlinksfractievoorzitter Judith Bokhove wil in een vroeg stadium ook al met andere partijen en betrokkenen uit de stad praten.

Leefbaar Rotterdam, met elf zetels de grootste partij, past voorlopig bescheidenheid. Logisch, vindt politiek leider Joost Eerdmans, ‘gezien de patstelling’. Eerdmans - nu nog wethouder, de komende raadsperiode fractievoorzitter - deed al concessies om in het stadsbestuur te komen. Afgelopen weekend toonde hij zich bereid de samenwerking met Forum voor Democratie te beëindigen. Dat verbond met de ‘racistische’ Baudet was voor D66 en PvdA onoverkomelijk.

(Tekst gaat verder onder foto)

De eerste bijeenkomst van de Rotterdamse fractievoorzitters met burgemeester Aboutaleb na de verkiezingen van 21 maart Beeld ANP
De eerste bijeenkomst van de Rotterdamse fractievoorzitters met burgemeester Aboutaleb na de verkiezingen van 21 maartBeeld ANP

D66’er Saïd Kasmi zegt dat de ‘blokkade’ met Leefbaar nu weg is. De PvdA benadrukt dat de verschillen met Leefbaar groot blijven. Bovendien, bezweren de PvdA-onderhandelaars, hoeven zij niet per se het college in, na weer een verkiezingsverlies.

Dat ligt anders bij het andere traditionele Rotterdamse machtsblok . Eerdmans schat de kans ‘fifty-fifty’ dat Leefbaar in het college komt. Tot nu toe wilde VVD-leider Vincent Karremans niet het stadsbestuur in zonder Leefbaar. Eerdmans hoopt dat dat zo blijft, al zijn voor hem de drie thema’s waar de VVD over gaat praten niet de meest prominente. Integratie en veiligheid zijn voor Leefbaar zeker zo belangrijk. Compromissen sluiten op die terreinen zal lastig zijn, erkent Eerdmans. “Ik geloof meer in gunnen. Een linkse hobby uitruilen tegen een rechtse hobby.”

Vooralsnog maken de partijen zich op voor ‘ouderwetse’ onderhandelingen, in weerwil van een oproep van de verkenners om te experimenteren met bestuurlijke vernieuwing. Zij vragen de gemeenteraad een werkgroep hiervoor in te stellen. “De huidige verhoudingen in de raad en deze stad vragen om onorthodoxe stappen.” Ze verwachten dat de Rotterdamse versplintering een voorbode is voor de rest van het land. De afgelopen weken kwamen experimenten als een minderheidscoalitie, een afspiegelingscoalitie en een zakencollege al ter sprake. Maar vooralsnog gaan die veel partijen te ver, schrijven de verkenners realistisch: vanwege de onderlinge fricties en ‘vanuit de noodzaak tot solide en stevig bestuur’.

Naam Rosenmöller riep 'nare gevoelens' op bij Eerdmans

Joost Eerdmans moest even slikken toen hij zag wie namens Groenlinks de formatie gaat leiden. “De naam Paul Rosenmöller riep veel emoties en nare gevoelens op.” De Leefbaar-leider greep onmiddellijk de telefoon om de oud-fractievoorzitter van Groenlinks te bellen. Die was immers in de campagne van 2002 één van de felste tegenstanders van oud-Leefbaarleider Pim Fortuyn. Eerdmans: “Hij noemde Fortuyn destijds extreem-rechts. Maar ook Rosenmöller is inmiddels 16 jaar verder, hij zei dat hij onbevangen de formatie in zal gaan.” Daarmee was de kous voor af Eerdmans, die vindt dat Rosenmöller ‘statuur en gezag’ heeft als formateur. “Wij gaan geen zielig D66-spelletje spelen en hem vragen afstand te nemen van zijn woorden van destijds.”

Hoe zit het in de andere grote steden?

Rotterdam, de stad die politiek meestal voorloopt op de rest van het land, neemt de tijd bij de collegevorming. In de drie andere grote steden zijn de beoogde coalitiepartners al langer in gesprek. In alle vier de steden is Groenlinks in de race om wethouders te leveren. In Amsterdam praat de partij met D66, PvdA en SP. Groenlinksleider Rutger Groot Wassink zei vandaag in Het Parool dat hij ervan uitgaat dat er half mei een akkoord is. In Den Haag praat Groep de Mos met VVD, D66 en Groenlinks. Daar diende zich deze week een belangrijk thema aan voor de onderhandelingen: een financieel tekort van 14 miljoen euro. In Utrecht onderhandelen Groenlinks, D66 en ChristenUnie over een coalitie. Die partijen roemen de ‘onderlinge chemie’ en vinden elkaar vooral op duurzaamheid.

Lees ook: Rotterdam blijft de stad van contrasten en confrontaties

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden