Rotterdammers veroveren Londen

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest speelde met maestro's Rattle en Gergjev in de BBC Proms. Meer dan tienduizend liefhebbers bezorgden hun ovaties.

Welk orkest doet het hen na. Het Rotterdams Philharmonisch Orkest speelde afgelopen zondag en maandag twee opzienbarende concerten in de prestigieuze BBC Proms. In de Londense Royal Albert Hall werden ambitieuze programma's gespeeld met twee van de most wanted dirigenten van deze tijd: Sir Simon Rattle en Valeri Gergjev. Voorwaar een wapenfeit in de geschiedenis van het orkest waar de musici zich heel bewust van zijn. Voor deze bijzondere gebeurtenis lapten zijzelf met plezier de cao-regelingen aan hun laars en repeteerden en reisden langer dan officieel mag.

De nieuwe orkestdirecteur Rob Overman laat niet na om de loftrompet te steken over zijn musici. Hij verwent ze met een prima hotel en goede catering, maar dat staat volgens hem niet in verhouding tot de prestatie en de inzet van de orkestleden. Voor de eenmalige concertante uitvoering van Wagners 'Parsifal' werden maar liefst twee weken repetitietijd uitgetrokken. Volgens Overman wilde Rattle het bijzonder graag doen (,,hij beschouwt dit project als een vakantie''), maar de dirigent eiste wel goede voorwaarden. Dat betekende twee weken repeteren met twee diensten per dag plus groepsrepetities.

Dat lijkt overdreven veel voor één uitvoering. Er is wel geprobeerd om 'Parsifal' in Rotterdam en Amsterdam op het podium te krijgen, maar het vinden van goede koren bleek onmogelijk. Deze 'Parsifal' was het gevolg van de uitvoeringen die De Nederlandse Opera in 1997 bracht met de Rotterdammers en Rattle in de bak. Nicholas Kenyon, baas van de Proms, wilde de hele productie naar Londen halen en hij kreeg zowaar bijna de hele bezetting bij elkaar met uitzondering van de destijds zeer succesvolle Violeta Urmana als Kundry. Collega-mezzo Petra Lang deed in Londen overigens niet voor haar onder. Langs prestatie in de tweede akte klonk in de opvallend goede akoestiek van de immense concertzaal (6500 zit- en staanplaatsen) allesomvattend. Ze werd door de 'prommers' hartstochtelijk toegejuicht.

De grote vraag bij deze 'Parsifal' was natuurlijk of het uitzonderlijke succes van de 1997-serie vertaald kon worden naar de dimensies van de Londense concertzaal. In de stoelloze arena staan, zitten en liggen de liefhebbers; op de gallery in de nok lijkt het nog het meest op een camping. In de brede cirkelgang zijn plaids uitgespreid waarop jongens in shorts liggen, de dikke partituur van Wagner voor hun neus, thermosfles en lunchtrommel binnen handbereik. Voormalig orkestdirecteur Kees Hillen neemt tijdens de tweede akte plaats tussen de prommers in de arena voor het proeven van de ultieme sfeer.

Elke avond van de Proms (een zomerserie van meer dan 70 concerten) kunnen duizend liefhebbers voor slechts drie pond (ca. twaalf gulden) een staanplaats kopen. Die kaartjes worden op de dag van het concert verkocht, wat leidt tot lange rijen in de straten rondom de Hall. Voor Gergjev waren die queues overigens langer dan voor Rattle. Vijf uur staan voor een een zware christelijk-symbolische Wagner-opera is waarschijnlijk minder aanlokkelijk dan een avond met Griegs pianoconcert en Prokofjevs Vijfde symfonie. En... voor de Britten is Rattle minder 'exotisch' dan de vervaarlijk buitenissige Rus Gergjev, die kort tevoren nog met zijn eigen Mariinski Theater (voorheen Kirov Opera) in Londen een succesvol klein opera- en balletseizoen presenteerde. Rattle is bovendien de spreekwoordelijke profeet in eigen land.

Bij een deel van de Britse pers was dat te merken. Een paar critici vonden Rattle's allereerste complete Wagner-opera in Engeland te koel en te afstandelijk gedirigeerd. Een criticus ging zelf zo ver om de operamarathon te vergelijken met het rijden van een hele Tour de France zonder alpenritten. Vreemd, want Rattle's bewonderenswaardige voorbereiding en aandacht voor details sorteerden maximaal effect. Schitterende koren (Philharmonia Chorus en London Voices) en koperfanfares (London Brass) vanuit de nok van de zaal daalden waarlijk als vanuit de hemel over de massa neer. Onwaarschijnlijk zachte pianissimi (schitterende celli) en prachtig in balans gehouden climaxen (magnifieke koperblazers in de derde akte) maakten duidelijk hoe hard er op de partituur gewerkt was. Aan het slot nemen de 5000 bezoekers de critici met luid gejuich en voetgeroffel de wind uit de zeilen. Opvallend is de aanzwelling van geluid als het orkest van Rattle mag opstaan. Een avond later bij Gergjev is dat niet anders.

Buiten in de rij wordt de tijd gedood met glaasjes wijn en hapjes. Een fanatieke prommer herinnert zich nog dat de Rotterdam Philharmonic in 1977 met Edo de Waart in de Proms speelde. Een ouvreuse binnen zegt tegen een paar meegereisde orkestvrienden dat ze proud mogen zijn op hun orkest. De musici zijn na 'Parsifal' moe maar zeer voldaan. Eerste cellist Marien van Staalen trekt op de borrel erna zijn jasje uit en laat zijn linker hemdsmouw zien. Vanaf de manchet tot bijna aan de oksel is die wit uitgeslagen van opgedroogd transpiratievocht. Het is tekenend voor de inzet en het enthousiasme van de musici. Blij zijn ze met Rattle en Gergjev en ze kunnen precies uitleggen waarom ze de twee zo verschillende dirigenten waarderen.

Gergjev is weer eens met de nodige vertraging gearriveerd en repeteert maandagmiddag. Na afloop is er voor de pers nog gauw een cd-presentatie georganiseerd. Gergjev vertelt, maar nauwelijks over de nieuwe cd met pianoconcerten van Grieg en Chopin gespeeld door het RPhO en Jean-Yves Thibaudet. Hij is nog vol van de belangrijke wereldpremière een dag eerder in Stuttgart van een stuk van Sofia Goebaidoelina. Hij drukt de vertegenwoordiger van Decca op het hart om naast Grieg en Chopin ook vooral nieuwe muziek op te nemen. ,,Wij zijn musici van deze tijd'', meent hij. 's Avonds begeleidt hij Thibaudet voorbeeldig in het Grieg-concert. De Gergjev-magie is er vrijwel direct. Nog beter komt die tot uitdrukking in een geniaal-grillige uitvoering van Prokofjevs Vijfde symfonie.

De stampvolle zaal ontlaadt zich na het denderende slotakkoord. De orkestleden glunderen, vinden het eer om mee te maken. Voorlopig zijn ze nog niet af van de twee maestro's. Gergjev dirigeert deze maand drie verschillende concerten in de Doelen en Sir Simon gaat met de Rotterdammers in februari opnieuw op Wagner-avontuur. De Nederlandse Opera produceert dan 'Tristan und Isolde'. Het ligt in de bedoeling dat de Proms ook die productie in 2003 overneemt. ,,Als dat lukt'', zo voorspelt directeur Overman, ,,zou dit het begin kunnen zijn van een mooie traditie.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden