Rotterdam wordt veiliger

Na de machtsgreep van Pim Fortuyn bij de raadsverkiezingen in 2002 kreegveiligheid topprioriteit in Rotterdam. In ooit beruchte delen van de stadgaat het sindsdien duidelijk beter. Vandaag worden nieuwe cijfers bekend.Als de PvdA maar niet terugkomt, zeggen winkeliers.

'Het is een verschil van dag en nacht', vertelt John Jagt van Ahoy'Hengelsport aan de Dordtselaan. "In 2002 kon je als vrouw hier zelfs 'sochtends niet veilig over straat lopen. We hebben toen ook wel gehad datmensen met bebloed hoofd binnen kwamen lopen. Nu staan er alleen in hetweekend wel eens jongens hier op de stoep te dealen. Het uitschot woonthier ook niet meer."

De Dordtselaan is de thermometer van de zuidoever van de Maas inRotterdam (op 1 januari 2005 236551 inwoners). Ooit woonde de gegoedemiddenklasse aan deze groene brede laan tussen de Maashaven en hetZuidplein, het winkelhart van Rotterdam-Zuid waar ook pop- en sporthalAhoy' ligt.

De laatste decennia verviel de Dordtselaan van kwaad tot erger. Ernstigachterstallig onderhoud, illegale pensions, drugshandel, prostitutie,criminaliteit, zwerfafval, de witte vlucht: alle grotestadsproblemen baldenzich hier samen.

Maar onder het huidige college voltrekt zich aan de Dordtselaan eenvoorzichtige renaissance. Het ene na het andere woonblok uit 1900 wordtgezandstraald en gerenoveerd en woningen worden samengevoegd voor de vaakgrote gezinnen. In de winkelpanden vestigt zich nieuwe middenstand,waaronder opvallend veel restaurantjes en traiteries. In de Rotterdamsevolksmond, altijd groots en een tikje overdreven, gaat de Dordtselaan aldoor voor de 'Boulevard Culinair'.

Bakkerij Arkesteijn ziet de vishallen en exotische restaurantjes graagkomen. "Het motto van de gemeente is", giechelt bakker Hans Arkesteijn metgevoel voor zelfrelativering, "de Dordtselaan moet de Kalverstraat vanRotterdam-Zuid worden."

Vorige week opende burgemeester Ivo Opstelten naast zijn winkel eenbloemenzaak die profiteert van de nieuwe subsidie voor startendeondernemers in de buurt. "Ik hoop dat-ie het redt", verzucht de bakker inzijn witte voorschoot leunend op de toonbank. "Maar Turken en Marokkanenkopen geen verse bloemen."

En het aantal beruchte belwinkels mag dan fors zijn teruggebracht, nuschieten de afro-kapsalons als paddestoelen uit de grond. "Vooraan zittennu zes kappers, zés! Hoe verzin je het?!" De hengelsportzaak heeft erminder moeite mee. "Ze zitten allemaal vol", zegt John Jagt. "Dan zullenmensen er wel behoefte aan hebben. Kijk, je kunt hier wel een Hollandseslager neerzetten, maar wat moet die hier doen met zijn varkenspootjesnaast de kip?"

Qua veiligheid vindt bakker Arkesteijn de Dordtselaan er met sprongenop vooruitgegaan onder dit college. "Het was hier gewoon het wilde westen.Toen het preventief fouilleren begon, had één op de drie een steekwapen,een pistool of iets anders wat niet hoorde op zak. En als ik 's nachts hieraankwam, stonden er altijd jongens op de straathoek te dealen. Nu zie iknooit meer wat. De laatste paar jaar zijn toch 450 man weggestuurd die hierniet thuishoorden.

Maar het is fragiel, er lopen toch een aantal tippelaars, dealers enverslaafden rond, al zie je die wel veel minder. Laatst kregen we eenpartij Somaliërs hier waarvan je denkt: waar komen die nou weer vandaan?Ze sloegen elkaar twee maanden geleden op het pleintje de hersens in. Ja,het gaat hartstikke goed, maar het blijft erg breekbaar hier."

Murw geslagen door de overlast op straat en in de portieken stemdeRotterdam-Zuid vier jaar geleden met de voeten. In de Dordtselaan ging bijde lokale verkiezingen zo'n kwart van de stemmen naar Leefbaar Rotterdam.

De electorale aardverschuiving werd door de nieuwe coalitie vanLeefbaren, christen-democraten en liberalen uitgelegd als een roep om meertoezicht op straat. Ruim honderd miljoen euro zetten de partijen op debegroting om Rotterdam in 2006 veilig te maken. Door middel van eenonnavolgbare 'veiligheidsindex', een meetinstrument gebaseerd opcriminaliteitscijfers, binnengekomen klachten en het regelmatig gepeildeveiligheidsgevoel onder bewoners, brachten korpsbeheerder Ivo Opstelten ende Leefbaar-wethouder voor veiligheid ieder halfjaar verslag uit van devorderingen in de 62 Rotterdamse wijken.

De onorthodoxe aanpak blijkt succesvol. De vijf Rotterdamse wijken diein 2002 de diagnose 'onveilig' kregen, zijn veiliger geworden zonder datde criminaliteit en overlast zich noemenswaardig hebben verplaatst naarandere buurten.

René Eldering is sinds twee jaar stadsmarinier in deelgemeenteFeijenoord, waarbinnen een paar beruchte stukjes Rotterdam liggen: de halveDordtselaan, de Strevelsweg, de Beijerlandselaan (vorig jaar goed voortwee dodelijke schietpartijen) en het schiereiland Katendrecht.

Volgens de Rotterdamse veiligheidsmeter is ook Feijenoord eropvooruitgegaan: van 'probleemgebied' is het gepromoveerd tot 'bedreigdgebied'. Eldering, zelf geen lid van Leefbaar, vindt dat de partijontegenzeggelijk Feijenoord een zet in de goede richting heeft gegeven."Mensen durven weer naar buiten", constateert hij achter een dampendekoffie in de Cruiseterminal op de Kop van Zuid. Laatst hoorde hij zelfs eenbewoner mopperen over hondenpoep. "Als we het over hondenpoep gaan hebben,zijn we goed bezig zeg ik altijd", en hij lacht.

De stadsmarinier is een van de gouden vondsten van de Rotterdamseveiligheidsaanpak. Eind 2002 stelde het college er negen aan, voor elkeonveilige plek in de stad één. De topambtenaren, die rechtstreeks onderburgemeester Opstelten vielen, moesten de bureaucratische belemmeringenopruimen voor een daadkrachtige aanpak in probleemwijken als Spangen,Tarwewijk en het Oude Noorden.

Begin dit jaar riep minister Pechtold van grote-stedenbeleid anderegrote steden op ook zulke stadsmariniers aan te stellen. En de altijdkritische Rotterdamse Rekenkamer stelde in een evaluatie van deveiligheidsaanpak dat de stadsmariniers werken als smeerolie op het tragegemeenteapparaat.

Ook in de Dordtselaan remt de bureaucratie de keer ten goede af,vertelt Eldering. De laan ligt op de grens tussen de deelgemeenten Charloisen Feijenoord. Dat zorgt voor hilarische toestanden. Zo mogen aanFeijenoordzijde de winkels 's zondags open, wat voor scheve ogen zorgt bijde winkeliers aan de overkant. Daarentegen mogen honden niet poepen aan deCharloise kant van de groene middenberm, maar aan Feijenoordkant weer wel.

Eldering laat de details maar zitten, over het oeverloos overleg engecoördineer dat nodig is voordat aan weerszijden van de Dordtselaangelijktijdig controleacties plaatsvinden op illegale pensions of debouwkundige staat van woningen. Onder tijdsdruk van de naderendeverkiezingen hebben hij en zijn collega van Charlois nu beidedeelgemeentebesturen om de tafel gezet. Doel: de hele Dordtselaan vanafvolgende maand onder één bestuur.

Net als de Dordtselaan is heel Feijenoord de laatste drieënhalf jaar'schoner, heler en veiliger' geworden, de heilige trits waar elkeachterstandsbuurt in Nederland naar streeft. Maar daarmee begint het echtewerk pas, zegt Eldering; hoe herstel je de sociale samenhang in zo'nanoniem grotestadsgebied als Feijenoord (ruim 73000 bewoners, 63 procentallochtoon, 11 procent leeft van een uitkering, 8 procent vertrektjaarlijks), waarin iedereen vooral bezig is met overleven?

"Mensen moeten veel meer hun verantwoordelijkheid nemen voor hun straaten hun buurt", schetst Eldering waar hij naar toe wil. "Maar daarvoormoeten ze eerst perspectief hebben in hun eigen leven: een baan, een goedewoning, goed onderwijs voor hun kinderen, genoeg groen in de dichtbebouwdebuurt."

Eldering voorspelt dat Feijenoord de komende jaren een ingrijpendesloop- en nieuwbouwoperatie zal ondergaan, vergelijkbaar met de metamorfosevan de enkele jaren terug nog landelijk beruchte Tarwewijk en Millinxbuurtaan de overkant van de Dordtselaan. "Zo kun je zorgen dat mensen inFeijenoord blijven in plaats van door te verhuizen naar randgemeenten alsBarendrecht of nieuwbouwwijken aan de rand van de stad."

De Millinxbuurt is een zuinige taartpunt van straten direct achter deDordtselaan. Overal wordt er getimmerd, geschilderd, geschuurd engezandstraald. Eigenaren die niet willen meewerken, worden aangeschrevenwaardoor ze wel moeten. Op veel van de gerenoveerde woningen prijkt hetbordje 'te koop', want kopers zijn meer betrokken bij hun buurt, weet dedeelgemeente.

Janneke Lokerse koos vijf jaar geleden bewust voor de Millinxbuurt."Omdat het een multiculturele buurt is, mijn vriend is Indo." Met hunzoontje wonen ze in een benedenwoning aan de Millinxstraat.

"Tot nu toe wordt het alleen maar beter", zegt ze met haar ongeduldigtrekkende kroost aan de hand. "Dit zijn allemaal koopwoningen geworden. Ookde straten hierachter worden opgeknapt." Haar woning kijkt uit op hetMillinx Parkhuis 2003, een kinderopvang annex christelijke basisschool metervoor een parkje en een enorme glijbaan.

Het is het pièce de résistance van de opgeknapte Millinxbuurt, waarde buitenlandse delegaties steevast langs worden gevoerd die studie komenmaken van de Rotterdamse aanpak.

De bouw van het Parkhuis was echter al begonnen voor de politiekeomwenteling, zegt Lokerse. "De PvdA gaf de aanzet om de buurt teveranderen, Leefbaar heeft het afgemaakt, weliswaar op een heel hardemanier maar ook sneller. Het zou wat dat betreft interessant zijn als dePvdA en Leefbaar samen het volgende college zouden vormen: streng maarsocialer."

De Millinxbuurt is er hoe dan ook veiliger op geworden, zegt ze: "Er isveel meer blauw op straat, er rijdt hier elk halfuur een politiewagen doorde straat. De probleembewoners zijn wegverhuisd naar Oud-Charlois enPendrecht. Daar zie je nu de problemen de kop opsteken."

In wijken als Feijenoord kampt het gemeentebestuur met een gezagscrisisdoordat het jaren achtereen niet naar de mensen heeft geluisterd, schetstEldering. Als eerste aanzet tot herstel van de sociale controle in de buurtnodigde hij onlangs Turkse ouders van de wijk Bloemhof uit voor eengesprek. "Ik woon hier al twintig jaar. Het is voor het eerst dat er metmij wordt gesproken", kreeg de verbijsterde stadsmarinier te horen. "Deband tussen bewoners en de overheid was bar slecht", merkte Eldering. "Debewoners hadden het vertrouwen in de overheid verloren. Ze hadden het ideedat ze al die jaren niet serieus zijn genomen. Dat gold voor allochtoneRotterdammers, maar ook voor autochtone Rotterdammers, die erdoor verzuurdwaren en het geloof hadden verloren dat het nog goed kon komen. Datkrabbelt nu langzaam op."

Aan de Dordtselaan ontmoeten winkeliers, bewoners en ambtenaren van dedeelgemeente elkaar sinds een jaar maandelijks bij de mediterrane traiterieCazuela om onder leiding van de stadsmariniers te praten over wat er speeltin de laan. Regelmatig schuiven ook collegeleden aan en niet alleen dan,zegt bakker Hans Arkesteijn: "Alle wethouders en de burgemeester postenhier regelmatig op de Dordtselaan en komen naar je toe om te vragen hoe hetgaat. Terwijl ik Bram Peper, Kombrink of Simons hier nooit heb gezien hoor!En Peter van Heemst (de PvdA-lijsttrekker, red.) heb ik hier ook nog nooitgezien."

Het voedt zijn angst dat de Dordtselaan weer terug zal vallen als dePvdA weer almachtig wordt aan de Coolsingel. De bakker heeft zijn hoopgevestigd op de burgemeester. "Als ik Opstelten moet geloven, wil hij hetbeleid hier echt volhouden."

Vissportwinkelier John Jagt houdt de peilingen voor deraadsverkiezingen met een schuin oog in de gaten. "Ik ben bang dat deellende terug gaat komen als de PvdA wint. Dan begint het weer van vorenaf aan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden