Rotterdam was kantelpunt in marathon

Op het wereldrecord van Lopes in Rotterdam volgde de machtsovername door Afrika

Dertig jaar geleden soleerde Carlos Lopes op de marathon naar het eerste van drie wereldrecords op Rotterdamse bodem. In vijf jaar tijd was in de Maasstad een evenement van mondiale allure neergezet dat een kantelpunt zou vormen in de internationale verhoudingen.

Drie decennia later handhaaft de Rotterdam Marathon zich met zijn vlakke racecircuit nog altijd in de topdrie van 's werelds snelste wedstrijden. Met Hollandse koopmansgeest, waarbij jong, gretig en nog goedkoop Afrikaans talent zicht op een rijke carrière wordt geboden, worden veel steden met een meervoud aan budget afgetroefd.

In het huidige, door Afrika gedomineerde commerciële spel richting magische grens van twee uur, lijkt de Maasstad echter geen hoofdrol te spelen. De afgelopen acht jaar werd het wereldrecord liefst vijfmaal verbeterd - telkens in Berlijn - waar de snelheid in Rotterdam stokt. Directeur Mario Kadiks kan zich slechts vastklampen aan de enige zekerheid die de marathon biedt: onvoorspelbaarheid.

Zoals die van 1985, toen een wereldrecord op die koude 20ste april een kansloze missie leek nadat ook bij het samenstellen van een topveld al van alles was misgegaan. Hoe dramatisch was dat een jaar eerder niet afgelopen? Alle geld en aandacht werd toen geconcentreerd op één toploper. Organisator Gerard Rooijakkers trok na de mislukking het boetekleed aan.

Door onvoorziene ontwikkelingen werd de strategie van '84 opnieuw toegepast, nota bene met dezelfde hoofdrolspeler: de inmiddels 38-jarige Carlos Lopes. De bescheiden, maar hardlopend grootse Portugees was weliswaar de olympische marathonkampioen en wereldkampioen cross. Maar op die door koude wind beheerste dag stond hij na 20 snelle, voor het eerst door hazen gedirigeerde kilometers voor de schier onmogelijke opgave: het resterende gat van 22 kilometer in eenzaamheid vullen.

Wat volgde, dwong groot respect af in de snel veranderende marathonwereld, van de traditionele Brits/Amerikaanse bolwerken tot in het ontluikende Afrika, dat een week tevoren in Djibouti de winnaar van de Wereldbeker had afgeleverd. Het laat ontbolsterde talent Lopes sprak al zijn ervaring en geduld aan en toog met de precisie van een Zwitsers uurwerk richting Coolsingel. Daar stapte hij met een sensationele marge als eerste over de grens van 2.08 uur: 2.07.12.

Twee jaar eerder was meer op een wereldrecord gerekend, toen het nog onbetekenende Rotterdam zijn parkoers 'zo vlak als een vliegveld' met succes had uitgespeeld in een Amerikaanse ruzie. Met dank aan Amerikaanse uitzendrechten kon een wedstrijd worden georganiseerd die zich het predicaat 'marathon van de eeuw' verwierf.

Met wereldrecordhouder Robert de Castella uit Australië, zijn ongeslagen Amerikaanse uitdager Alberto Salazar, het Mexicaanse fenomeen Rodolfo Gomez, en Carlos Lopes ontstond een fascinerende strijd met een destijds ongeëvenaarde ontknoping: De Castella klopte de Portugees op de eindstreep. De caleidoscoop van actie en tactiek, waarmee wel een wereldrecord werd verspeeld, was de tegenpool van de monotone draf van Lopes.

Het veld van '83 was een bijna volmaakte afspiegeling van de krachtsverhoudingen in de wereld. Slechts tweevoudig olympisch kampioen Waldemar Cierpinski ontbrak, de DDR vertoonde zich niet in een commercieel circus.

Kenia en Ethiopië regeren

In 1908 werd de Amerikaan John Hayes tijdens de Olympische Spelen van Londen de eerste officiële wereldrecordhouder (2.55.18). Lopes signeerde in Rotterdam voor de 29ste verbetering. In de tussenliggende 75 jaar was dat slechts tweemaal voorbehouden aan een Afrikaan, in beide gevallen de illustere Ethiopiër Abebe Bikila.

De marathon was in die tijd het domein van Britten, Amerikanen, Japanners en Australiërs. Ondanks de voortekenen van verandering, kon niemand bevroeden hoe radicaal die zou zijn. Al had de Nederlandse oud-atleet en manager Jos Hermens er een fijne neus voor.

De man achter Lopes was een van de eersten die talent in Afrika zocht. Dat presenteerde hij in 1988 aan het Rotterdamse publiek met Ethiopiër Belayneh Densimo, die Lopes met 2.06.50 overtrof. Zo kunnen Hermens en Rotterdam gezien worden als schakels tussen twee tijdvakken. Met Lopes als eindpunt en Densimo als nieuw begin.

Densimo streek al in 1986 in Rotterdam neer, toen nog als onbeschreven blad. De Ethiopiër stond model voor de onberekenbaarheid waarmee wedstrijdorganisatoren bij Afrikaanse atleten nog altijd rekening moeten houden.

Die onberekenbaarheid staat garant voor verrassing, voor veel teleurstellende maar ook aangename. Densimo debuteerde vroeg in '86 in Tokio, waar hij na vijf kilometer de gevestigde krachten achter zich liet. Zijn verklaring voor die onstuimigheid: angst dat ze hem alleen zouden achterlaten.

De afgelopen dertig jaar is de marathon een bijna exclusief Afrikaans domein geworden. Tussen de 2.07.12 van Lopes en de 2.02.57 van Dennis Kimetto, vorig najaar in Berlijn, liggen acht stappen die met één uitzondering een Afrikaanse achtergrond hebben. De ware overmacht wordt duidelijk als wordt gekeken naar de beste marathonlopers aller tijden. Op die lijst is het wereldrecord van Lopes nog een 167ste plaats waard. En is met hem het traditionele (blanke) Westen uit de top-100 weggevaagd, met vier vertegenwoordigers op de plaatsen 44, 72 en (gedeeld) 99. De snelste van hen, Amerikaan Khalid Khannouchi, was in '99 nog Marokkaan. Kenia (57) en Ethiopië (31) regeren met ijzeren hand, waar de grote marathons en het geld onveranderd op westerse en Japanse bodem liggen.

De Afrikaanse vrouwen zijn hun achterstand snel aan het inlopen. Ofschoon Marathon Rotterdam door budgettaire beperkingen vooral een mannenevenement is, vond ook hier een doorbraak plaats: de Keniaanse Tegla Loroupe werd er in 1998 de eerste Afrikaanse wereldrecordhoudster: 2.20.47.

Rotterdam presenteert morgen vier lopers die onder de 2.05 uur hebben gelopen. In 1983 was dat een droomgrens, inmiddels is die door 27 lopers 41 keer overschreden. Zes keer gebeurde dat in Rotterdam. Dat die internationale ontwikkeling nog in volle versnelling is, blijkt uit het feit dat 28 van die tijden van de afgelopen drie jaar zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden