Rotterdam in de wolken

Manhattan aan de Maas | Rotterdam staat voor niets minder dan een hoogbouwhausse. De bouw en de woningmarkt zijn op stoom gekomen, de stad is in trek. Rotterdam bouwt de lucht in, maar is dat genoeg?

Het was een tijdje stil, maar vanaf deze maand klinkt het geronk van graafmachines en het gebeuk van heipalen weer in Rotterdam. Uptown, The Cooltower, Bright en The Muse, van al deze appartementencomplexen gaat binnenkort de eerste paal de grond in.


Dirk Schennink (31) en Stefan Klingens (34) zijn er blij mee. De initiatiefnemers van RTM XL, een website voor voorstanders en liefhebbers van hoogbouw in Rotterdam kan het 'niet gek genoeg'. Klingens: "Er is in Rotterdam zo veel ruimte. De stad is er ook op ingericht, met zijn brede wegen." En ook vóór de oorlog al zat bouwen de Rotterdammers in het DNA. "Toen werd ook al grootstedelijk gedacht: kijk maar naar het Witte Huis, de Beurs en het stadhuis." Het Witte Huis was ooit de eerste wolkenkrabber van Europa, en voor het stadhuis werd een eeuw geleden een hele sloppenwijk met de grond gelijk gemaakt.


Het gelukkigst zijn de mannen van RTM XL met de Zalmhaventoren. Dit appartementencomplex zal met zijn 220 meter ver boven de rest van Rotterdam gaan uitsteken. De Maastoren, nu de recordhouder van de stad en het land, komt op 165 meter. Het topje van de Euromast bereikt 185 meter. Klingens: "Die hoogbouw maakt Rotterdam een unieke stad. Zoals de grachtengordel Amsterdam uniek maakt, doet de hoogbouw dat voor Rotterdam."


Rotterdammers zijn trots op het Amerikaans aandoende uiterlijk van hun stad. Toch ontmoet de aanstaande hoogbouwhausse ook weerstand. Uit onverwachte hoek. "Het klinkt misschien raar uit mijn mond, maar ik vind dat je moet oppassen met al die torens", zegt stedenbouwkundige Riek Bakker, die met haar Kop van Zuid ooit aan de wieg stond van Rotterdam als hoogbouwstad.


Schaduw en wind


Vooral over de Zalmhaventoren is Bakker kritisch. "Hoogbouw heeft letterlijk schaduwkanten. Je moet goed kijken waar een toren staat en hoe die werkt op de omgeving. Wat is de invloed op de zon en de wind?" De Zalmhaventoren komt aan de rand van het Scheepvaartkwartier, een statige vooroorlogse buurt. "Waarom daar? Rotterdam heeft maar weinig van dat soort buurten. Zo maak je oude wijken kapot."


Hou er rekening mee voor wie je bouwt, zegt de 72-jarige stedenbouwkundige. "Met je gezin in een hoogbouwtoren wonen is helemaal niet leuk. Dat is vervreemdend." Het leven op grote hoogte wordt abstracter. "Hoe hoger, hoe meer ruimte je nodig hebt in je appartement om dat te verwerken."


Dergelijke 'superhoogbouw' is voorbehouden aan echte wereldsteden, zegt Bakker. "In China is de woningnood zo hoog, daar kun je niet veel anders. Maar in Nederland moet je zulke hoge gebouwen niet willen." Bakker is voor hoogbouwzones, waar de torens in de omgeving passen. "Ik zeg niet dat ik geen hoogbouw wil, maar je moet het zorgvuldig afstemmen met de vraag."


De mannen van RTM XL weten dat Riek Bakker het niet met hen eens is. Zoals ook Bram Peper tegen de Zalmhaventoren is. Toen hij burgemeester was, waren Bakker en hij de grootste voorvechters van de Erasmusbrug en de Kop van Zuid. Peper woont in het Scheepvaartkwartier, en wil geen megatoren die hem het zicht op de brug ontneemt. Het maakt Schennink en Klingens niet minder enthousiast over de Zalmhaventoren; voor hun gevoel hebben ze die zelfs 'mede mogelijk gemaakt'.


Het protest ontstond namelijk al snel nadat de eerste plannen bekend waren. Behalve dat de toren niet in de omgeving zou passen, waren omwonenden bang dat hij tot verkeersopstoppingen zou gaan leiden. Schennink en Klingens besloten een dag bij de beoogde bouwlocatie te posten om het verkeer te tellen. Hun conclusie: er is nu nauwelijks verkeer en wat extra auto's gaan niet voor overlast zorgen. Schennink: "Toen tegenstanders een petitie tegen de Zalmhaventoren startten, zijn wij er een begonnen vóór de toren. Die werd getekend door duizenden mensen. Ook door buurtbewoners."


De bezwaren van de tegenstanders liggen nu bij de Raad van State. Die beslist dit voorjaar over de Zalmhaventoren. Als de hoogste bestuursrechter de klagers ongelijk geeft, dan kan de bouw beginnen. Tegen die tijd wordt er al flink gebouwd in de Wijnhaven, vlakbij de Markthal. Daar staat al veel hoogbouw, en daar komen dit jaar nog drie torens bij. Om al die projecten in goede banen te leiden heeft de gemeente een 'bouwcoördinator' ingesteld. Mattijs Rommelse beschouwt zichzelf als een 'oliemannetje'. "Voor het eerst sinds de crisis is er weer een flinke bouwproductie in Rotterdam. Het kan geen kwaad om die optimaal te faciliteren." En dat doet Rommelse: hij moet ervoor zorgen dat alles gestroomlijnd loopt en voorkomen dat projecten vertragen.


Zijn functie is hard nodig, zegt de bouwcoördinator, Rotterdam zit in de lift. In navolging van de andere steden is ook in Rotterdam de huizenmarkt flink op stoom gekomen. De stad is populair, mede dankzij veel positieve media-aandacht de afgelopen jaren.


Als enige grote stad in Nederland groeit Rotterdam door mensen die binnen Nederland verhuizen. De Amsterdamse bevolking neemt voornamelijk toe vanwege buitenlandse migratie. Sinds ruim een jaar trekt de Maasstad ook Amsterdammers en Utrechters die in hun eigen stad geen huis meer kunnen betalen en aangetrokken worden door het goedkope woningaanbod. Het stadsbestuur wil op die ontwikkelingen inspringen, door tot 2030 15.000 goedkope woningen te slopen en 36.000 woningen voor midden- en hoge inkomens bij te bouwen. Nadat een referendum over dit onderwerp nauwelijks Rotterdammers naar de stembus trok, staat niets de plannen meer in de weg.


Transformaties


Rommelse: "De verkoopsnelheid in de stad is heel groot. Bovenop de bouwprojecten komen veel transformaties." Zo werden twee van de drie oude Marconitorens, vrij afgelegen kantoortorens in het westen van de stad, onlangs verkocht aan ontwikkelaars die er woningen in willen bouwen. Een paar jaar geleden werd zo'n transformatie, zo ver van het centrum, nog kansloos geacht. Ook durven steeds meer gezinnen de sprong naar Zuid aan: er is veel vraag naar nieuwbouwprojecten in het achterliggende stadsdeel. Juist ook naar woningen in het duurdere segment.


Het gaat hard in Rotterdam, maar gaat het ook hard genoeg? Daar twijfelen zowel de hoogbouwliefhebbers van RTM XL als stedenbouwkundige Riek Bakker aan. Stefan Klingens van RTM XL: "Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Groningen zijn ambitieuzer." Amsterdam wil nog voor 2021 60.000 woningen bouwen, Den Haag heeft plannen om tot 2040 50.000 woningen te laten verrijzen. Utrecht wil al voor 2019 12.000 nieuwe woningen uit de grond stampen, en aan het eind van dat jaar heeft Groningen er 4.300 huizen bij.


Onlangs kondigde de Hoekse Waard, het poldereiland ten zuiden van Rotterdam, aan 5.000 woningen bij te bouwen, als alternatief voor gezinnen die in de stad geen huis kunnen vinden. Hoogbouwliefhebber Stefan Klingens: "Dat moet je juist niet willen. Dat er overal in het groen gebouwd wordt en dat er onnodig forenzenverkeer ontstaat." RTM XL pleitte in aanloop naar het woonreferendum bij wethouder Schneider van stedelijke ontwikkeling ervoor minder te slopen, en juist veel meer bij te bouwen. Tevergeefs. "Hij heeft het over bevolkingsprognoses, maar die zijn heel voorzichtig. De trek naar de steden en zeker naar Rotterdam is zo groot: alle seinen staan op groen."


Ook wat Riek Bakker betreft kan het allemaal een stuk voortvarender. Het stadhuis wordt tegenwoordig bevolkt door 'kamergeleerden', vindt ze. "Leuk en modieus hoor, zo'n referendum, maar het kost tijd en mensen hebben nú huizen nodig."


En dan bedoelt ze niet 'maar raak strooien' met torens. Rotterdam heeft vooral woningen nodig in duurdere wijken, zegt de stedenbouwkundige, voor gezinnen en ouderen. "De mensen die in die hoge torens kunnen en willen wonen, zijn heel dun gezaaid. Terwijl in de oude stadswijken mensen nu geen huis kunnen vinden."


Riek Bakker wijst op een groot voordeel voor Rotterdam: het heeft de ruimte. Havengebieden dichtbij de stad verliezen hun oude functie en bieden mogelijkheden voor woningbouw, al wordt er vooralsnog weinig mee gedaan. "Daar ligt de ruimte, je moet niet alsmaar projectontwikkelaars gaatjes laten vullen in de binnenstad." Makelaars maken de dienst uit in Rotterdam, zegt ze. "Dat is armoe."


Maar denk niet dat de voormalige voorvechtster van de hoogbouw ineens alleen maar kneuterige gezinswoningen wil. Juist in die oude havengebieden kan Rotterdam zich op de kaart zetten als stad van de toekomst, waar je nieuwe technieken en innovaties kunt uitproberen. Denk aan bouwen op het water. En ze roemt de plannen voor Feyenoord City: rond een nieuw stadion voor Feyenoord moet het hele gebied grootschalig ontwikkeld worden. Het doet haar denken aan 'haar' Erasmusbrug: die werd ook megalomaan genoemd, maar heeft inmiddels een heel stuk stad op de kaart gezet. De woningbouw, horeca en bedrijvigheid rond een nieuw stadion kunnen Rotterdam-Zuid de volgende stap helpen zetten.


Laat je niet in slaap sussen door het voor Rotterdammers zo vertrouwde en behaaglijke geluid van graafmachines en heipalen, zou Bakker het stadsbestuur willen meegeven, maar bestrijd de woningnood en bedenk hoe je de stad verder kunt helpen. "In Rotterdam hebben ze altijd een grote mond over doen en aanpakken. Ga het dan ook aanpakken!"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden