Filantropie

Rotterdam heeft zijn eigen weldoener: de familie Van der Vorm spendeert er miljoenen

Het Nederlands Fotomuseum wordt groter, met dank aan de familie Van der Vorm.Beeld Otto Snoek

Achter menig maatschappelijk en cultureel initiatief in Rotterdam steekt één familie. De Van der Vorms investeren er miljoenen.

Het is druk in de hal van Stichting Droom en Daad. Een groepje Dordtenaren heeft net elf gebruikte koffers bezorgd voor het toekomstige Landverhuizersmuseum. Daarmee wil directeur Wim Pijbes van de stichting een labyrint bouwen – bestemming onbekend. “Zij kunnen straks in het museum aanwijzen: die koffer is van mij.”

Opvallend vaak valt de naam van Pijbes’ werkgever, als financier van culturele initiatieven in Rotterdam. Vanuit een pand in het statige Scheepvaartkwartier ondersteunt Droom en Daad de culturele sector van de stad met miljoenen.

Zo betaalt ze de helft van kosten om het Nederlands Fotomuseum dubbel zo groot te maken, bleek vorige week. Geld vloeit naar filmfestival Ifer, een choreografie- en danscompetitie, een repetitieruimte voor musici. Een paar maanden geleden tekende Pijbes en de gemeente Rotterdam in de Noorse Zeemanskerk voor de renovatie van Het Park bij de Euromast, als ware het een huwelijk.

De miljoenen zijn afkomstig van de familie Van der Vorm, na de Brenninkmeijers (van C&A) de rijkste familie van Nederland. Voormalig directeur van het Rijksmuseum Wim Pijbes kan voorstellen doen, maar het stichtingsbestuur met voorzitter Martijn van der Vorm hakt de knopen door. De Van der Vorms danken hun geld aan de Rotterdamse haven. Stamvader Willem van der Vorm maakte zijn fortuin met kolen en als koper van de noodlijdende Holland-Amerika Lijn (Hal). Zijn nazaten verkochten het bedrijf, maar behielden de naam. Hal Investments is nu een investeringsmaatschappij met aandelen in Vopak, Boskalis en SBM Offshore, maar ook in webwinkel Coolblue en Het Financieele Dagblad. Interviews geven de Van der Vorms niet.

Huizen voor Syrische vluchtelingen

Wel doet de familie iets terug voor de stad waar ze vandaan komt. Op de hoek van de straat waar Pijbes zijn koffers verzamelt, bevindt zich De Verre Bergen, de sociaal-maatschappelijke tegenhanger van Droom en Daad. De stichting kocht huizen voor Syrische vluchtelingen, heeft een mentorprogramma voor leerlingen in Rotterdam-Zuid en ondersteunt kwetsbare zwangere vrouwen. Jaarlijks schenkt en leent De Verre Bergen zo’n 25 miljoen euro. Droom en Daad doneerde in 2018 6,7 miljoen euro.

Beeld Otto Snoek

De familie Van der Vorm komt uit Rotterdam, maar de stad is ook gekozen omdat de culturele sector er wel wat steun kan gebruiken, zegt Pijbes. Rotterdam is na het bombardement van 1940 functioneel ingericht, met een dunbevolkt centrum en veel vierbaanswegen. “Stadsschoon komt er bekaaid vanaf. Een stad is er niet alleen om geld te verdienen, maar ook om het uit te geven.”

Rotterdam is niet de enige stad met een regionale weldoener, al is Droom en Daad Nederlands grootste stadsfonds. In Maastricht en omstreken draagt het Elisabeth Strouven Fonds bij aan welzijn van burgers en samenleving. Fonds 1818 zet zich in voor een betere maatschappij in de regio Den Haag en Leiden. In de provincie Groningen lenigen het J.B. Scholtenfonds en het H.S. Kammingafonds sociale en culturele noden.

Vlaggenschip van Droom en Daad is het in 2023 te openen Landverhuizersmuseum. “Voorzichtig durf ik de titel migratiehoofdstad te claimen. Rotterdam is de plek waar Hugenoten, Sefardische Joden en huidige migrantengroepen zich vestigden, en de plek waar drie miljoen migranten op de boot naar de nieuwe wereld stapten”, zegt Pijbes. Is het toeval dat het museum betrekking heeft op de bedrijfstak die de geldschieters rijk maakte? “Die verwevenheid speelt geen rol.”

‘Het is graag of niet’

Dat de familie Van der Vorm niet alleen geld schenkt, maar ook wil meepraten, zorgt wel eens voor gefronste wenkbrauwen in de Rotterdamse gemeenteraad. Vorig jaar trok Pijbes naar verluidt 40 miljoen terug, bestemd voor de renovatie van museum Boijmans van Beuningen. De stichting kreeg niet genoeg invloed. “Het is graag of niet”, vat de directeur het beleid samen.

Reden voor Rotterdam om na te denken over omgangsvormen met filantropen. “We zijn hartstikke blij met ze. Maar ‘wie betaalt bepaalt’ mag niet doorslaan”, zegt Chantal Zeegers van D66. Ze noemt de discussie over de renovatie van Het Park bij de Euromast, een Rijksmonument. “Er was sprake van dat roken in Het Park niet meer toegestaan zou zijn. En dat een stuk van de openbare weg bij Het Park betrokken zou worden. Daar gaat de lokale democratie over.”

Pijbes: “We hebben 35 organisaties bij ons voorstel voor Het Park betrokken. Het grootste deel van de raad is akkoord gegaan. We betalen 2,5 miljoen euro. Dan wil ik wel weten of het goed komt.”

Lees ook:

Rotterdammers krijgen hun geliefde ‘Touwtjespringend meisje’ weer terug

Het in 1988 gesloopte reliëf van zeventien meter hoog zal opnieuw worden aangebracht op de bakstenen muur van het Ooghuis, onderdeel van het Oogziekenhuis Rotterdam.

Rotterdam bestrijdt ongelijkheid al voor de baby ter wereld komt

Te veel kinderen maken een valse start als hun moeder dakloos is of schulden heeft tijdens de zwangerschap. Dus zet Rotterdam in op sociale verloskunde: zorgen dat het kind groeit en de moeder ontstresst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden