Rotterdam erkent dat de stad een belangrijke rol speelde bij slavernij en kolonialisme, maar van excuses is (nog) geen sprake

Burgemeester Achmed Aboutaleb tijdens de presentatie van een onderzoek naar het koloniaal en slavernijverleden in Rotterdam.Beeld ANP

Burgemeesters en wethouders van Rotterdam en Amsterdam gaan bij de regering aandringen op een nationaal onderzoek naar de Nederlandse rol bij slavernij en kolonialisme. Dat maakte wethouder Bert Wijbenga (integratie) zaterdagmiddag bekend tijdens de presentatie van een onderzoek naar het duistere verleden van Rotterdam.

De stad heeft eeuwenlang een belangrijke rol gespeeld in slavernij en kolonialisme, blijkt uit de studie. Rotterdamse burgemeesters, ondernemers en zeevaarders werkten voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie en West-Indische Compagnie. Rotterdamse bedrijven hebben geprofiteerd van slavernij en kolonialisme - bedrijven die soms nog steeds bestaan.

Amsterdam was er een maandje eerder mee, maar ook Rotterdam beschikt nu dus over een wetenschappelijk gefundeerd overzicht van de betrokkenheid van de stad bij slavernij en kolonialisme. Hoogste tijd om nu ook een nationaal onderzoek te laten verrichten, vindt de Rotterdamse wethouder Wijbenga.

“Je kunt bijna geen Nederlandse historische stad vinden die er niet mee van doen had. Zoals Lou de Jong ooit de Nederlandse geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog heeft onderzocht, zou ook uitgeschreven moeten worden wat de Nederlandse geschiedenis van kolonialisme en slavernij is geweest.”

Zaterdagmiddag werden niet één, maar drie boeken gepresenteerd aan burgemeester Aboutaleb. In de ene is de Rotterdamse rol in de slavernij voorwerp van studie, in de tweede wat Rotterdam te maken heeft gehad het kolonialisme, en in de derde buigen specialisten zich over de vraag hoe Rotterdam met dit verleden om moet gaan.

“Dankzij deze boeken kan niemand meer zeggen ‘Goh, dat heb ik eigenlijk nooit geweten’”, zegt Alex van Stipriaan, hoogleraar Caribische geschiedenis aan de Erasmus Universiteit en auteur van het boek ‘Rotterdam in Slavernij’. De Rotterdamse politiek en economie was tot ver in de achttiende eeuw onverbrekelijk verbonden met slavenhandel, en de handel van in slavernij geproduceerde goederen, is een conclusie die zich opdringt bij lezing van zijn boek.

Aanleiding voor de studies was een motie van gemeenteraadslid Peggy Wijntuin (PvdA) in 2017. De gemeenteraad was het in meerderheid met haar eens dat Rotterdammers meer zouden moeten weten van hun duistere stadsverleden. 

De drie boeken moeten de basis vormen voor schoolboeken, documentaires, exposities, theaterstukken en andere manieren om het historisch bewustzijn bij het grote publiek te vergroten. Het Amsterdamse onderzoek, dat een maand geleden werd gepresenteerd, was voor een belangrijk deel ingegeven door de discussie over de vraag of Amsterdam excuses moet aanbieden voor de duistere kanten van zijn geschiedenis, waar ook in de gemeenteraad veel voorstanders van zijn.

Zover wil Rotterdam nu nog niet gaan. Wijbenga: “Dit werk roept heel veel discussies op, en de vraag naar excuses gaat onherroepelijk komen. Zodra iemand dit agendeert, gaan we dat debat zeker aan. Voor nu erkennen we als stadsbestuur onze geschiedenis, dat het stadsbestuur ooit verbonden is geweest met een pervers inhumaan systeem.”

De Rotterdamse betrokkenheid bij kolonialisme en slavernij vanaf 1600 heeft er in belangrijke mate toe bijgedragen dat de stad de wereldhaven werd die het vandaag de dag is, zegt historicus Gert Oostindie van het Koninklijk Instituut voor Taal- en Volkenkunde, die ‘Het koloniale verleden van Rotterdam’ schreef. “Rotterdam heeft het niet alleen aan het kolonialisme te danken, maar het is in die ontwikkeling wel heel belangrijk geweest.”

Die geschiedenis is er een “vol geweld en racisme”, zegt hij. “In de regel gaven noch het stadsbestuur, noch ondernemers blijk van ethische bezwaren tegen slavenhandel, slavernij of het kolonialisme.”

Zowel Oostindie als Van Stipriaan stellen zich teweer tegen pleidooien dat we het verschijnsel slavernij en uitbuiting ‘in zijn tijd’ moeten beoordelen, en dat dat toen nu eenmaal normaal was. Er zijn wel altijd stemmen geweest die zich ertegen teweer stelden, laten beiden zien. 

Lees ook 

Onderzoek wijst uit: de stad Amsterdam profiteerde eeuwenlang van slavernij

Ook Amsterdam heeft als stad lang geprofiteerd van slavenhandel en slavenarbeid. Politieke elites hadden eeuwenlang zelf economische belangen in slavenhandelaren en -productie, bleek uit een studie naar de Amsterdamse geschiedenis. 

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden