Rothko's roofdier

Een laatste Klein Verslag van mijn hand in dit jaar en ik zocht een eindpunt. Toen dacht ik aan Rothko en aan diens rode schilderij. Zijn laatste. Uit 1970. Kort voor hij een eind aan zijn leven maakte. Intens rood.

In het Haags Gemeentemuseum is een kostbare tentoonstelling aan de Amerikaanse kunstenaar gewijd, kostbaar niet alleen in financiële zin, maar ook in spirituele. Ik had er veel over gelezen. Over wat zijn schilderijen met de bezoeker doen.

Rothko doet fysiek iets met je, zei de museumdirecteur tegen deze krant. Je wordt in zinderende kleurenvelden opgezogen. Je wordt als het ware omarmd door de kleuren en krijgt het gevoel dat de verflagen een doorgang zijn naar een andere werkelijkheid. Sommigen ervaren het zelfs als een bijna-doodervaring. Verwacht u veel huilende bezoekers, vroeg de verslaggeefster. Rothko zelf verwachtte al niets anders. "De mensen die staan te huilen voor mijn schilderijen hebben dezelfde religieuze ervaring als ik."

Op de website van het museum schreef iemand: "Zakdoeken mee, want ik word er erg emotioneel van". Een ander schreef dat hij werkelijk had staan snikken en wenen bij de laatste grote Rothko-tentoonstelling in Londen.

Volgens de conservator kon je zo de doeken instappen.

Het museum wilde de huilers van dienst zijn en bood twee routes aan langs het werk, een voor de emotie en een voor het begrip, waarbij de laatste ook langs de vroegere, figuratieve periodes van de kunstenaar voerde. Voor de ingang waarschuwde een bord dat de mooiste manier om Rothko te ervaren in stilte was en of we daar bij drukte op de zaal rekening mee wilden houden.

Ik sloeg meteen linksaf de emotie in en belandde in een ruimte met grijze wanden onder gedempt grijs licht. Vanaf de muren loerden de werken meer dan levensgroot op hun slachtoffers. Het stond er vol mee; het was een drukke ochtend.

De kleurenvelden zinderden, ze zogen aan, want dat deden ze volgens de stukken die ik las ook: aanzuigen, opzuigen. Glinsteren, gloeien, zuigen, lucide en transparant tegelijk, schreef Het Parool. Het was nogal wat. Daartegenover poogden anderen, zoals de neurobioloog Stijn Sadée in NRC Next, nuchter te blijven. "Als ik mijn muur bijverf met een verkeerde verftint, lijkt het verdomd vaak op een Rothko", schreef hij. Hij zag eigenlijk niets als hij naar een Rothko keek, maar dat was nu juist zo boeiend. Het was voor hem als atheïst even ongrijpbaar als God. En dan zag hij diepte, jeugdherinneringen, oma's achtertuin, de Holocaust. Alles.

De mensen stonden ernstig en op hun hoede tussen de werken. Alsof het roofdieren waren. Een suppoost zei dat sommige collega's zich na enige uren op zaal elders lieten inroosteren.

Toen ik aan het einde bij het rode schilderij aankwam, stond er een man, de duimen in zijn broekzakken gestoken, onbeweeglijk naar te kijken. Minutenlang. Toen draaide hij zich om, legde zijn hand op het hoofd van een wachtende vrouw. Haar lippen vormden geluidloos het woord mooi, haar ogen een vraagteken. Hij knikte. Ze kusten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden