Rooms zingen van vreemde smetten vrij

Een vooraanstaande anglicaanse geestelijke en liturgist, John Hunwicke, reageerde onlangs met onverholen afgunst en bewondering op de jongste Vaticaanse instructie over liturgie: zo'n krachtige punt op de i hadden de anglicanen bij alle wildgroei en verwarring ook hard nodig, maar in zijn kerk ontbreken helaas de wil en de instrumenten. Omgekeerd wekt diezelfde instructie wrevel, woede, afkeer van het Vaticaan met zijn honger naar macht, naar nieuwe regels, naar nog meer bed- en bidpolitie.

Bernard Huijbers (78) maakte in de jaren zestig, zeventig enkele honderden melodieën bij liturgische teksten van Huub Oosterhuis, simpele liederen, maar ook gecompliceerde zettingen die veel van organist, koor en gemeente ('van podium en zaal') vergen. Weinig combo-achtig trouwens, zoals hem wel eens is aangewreven, daarvoor was hij te klassiek gevormd. Zoals elke kunstenaar en elke uitgesproken kerkman kreeg hij het zijne aan kritiek, maar ook veel lof en voldoening. Melodieën van hem kwamen terecht in de breedte van de kerken, in het Liedboek, in het buitenland.

Van een priester met traditionele opvattingen ontwikkelde Huijbers zich eerst in het spoor van Oosterhuis naar nieuw zicht op kerk, theologie, God, Bijbel -later groeide hij daar van weg, zocht een religie die aan Gij en God voorbij is.

Liturgiam authenticam (LA), de Vaticaanse oekaze van mei om tussen nu en vijf jaar alle liturgische teksten, gebeden, vertalingen letterlijk, ter beoordeling van Rome, op de Latijnse leest te schoeien bevestigt hem in zijn overtuiging dat een beroep op een godgegeven autoriteit altijd tot heilloze repressie voert.

Maar de in Zuid-Frankrijk wonende musicus en ex-jezuïet had het met een 'zie-je-wel' daarbij gelaten ware het niet dat hij de nieuwe zangbundel van het bisdom Roermond in handen kreeg, met als titel Laus Deo (Gode lof). Deze verscheen enkele maanden geleden en het is of LA zijn schaduw vooruit heeft geworpen. De lijvige bundel is helemaal Oosterhuis-Huijbers-rein gemaakt. In de bundel zelf wordt dat niet nader toegelicht. Bij de presentatie echter had vicaris Th. Willemssen toegegeven dat Oosterhuis was geweerd om de gelovigen tegen zichzelf te beschermen.

,,Geen oordeel over teksten, maar over een persoon -een bisschoppelijke veroordeling zonder verantwoording- gaat dat zomaar?'', vraagt

Huijbers zich af.

Hij wijst erop dat een eerdere liedbundel Gezangen voor Liturgie mét een flinke dosis Oosterhuis wél bisschoppelijk is goedgekeurd, want menig liedtekst en psalmvertaling is theologisch helemaal niet omstreden. Maar, vraagt Huijbers, ,,hebben die bisschoppen -Gijsen incluis- dan meegewerkt aan de verwarring van de gelovigen?''

Bladerend in 'Laus Deo', op zoek naar wat de Limburgse gelovigen van hun bisschop dan wel mogen zingen, stuit Huijbers op een aantal teksten van pater dr. Piet Penning de Vries, jezuïet, ooit geestverwant van Oosterhuis, maar in de jaren zeventig samen met enige andere jezuïeten tot afgrijzen van Huijbers 'gijsiaan' geworden en tot de inner circle van de toenmalige Limburgse bisschop toegetreden.

Penning de Vries is inmiddels overleden - helaas, vindt Huijbers, want hij had deze begaafde, intelligente heer graag ter verantwoording geroepen over de 'erbarmelijke kwaliteit' van diens bijdragen. Geloofde Piet Penning in gemoede echt dat deze bij elkaar gerijmde teksten beter, rijker, vromer zijn dan die geschrapte van Oosterhuis? ,,Sint Petrus die zijn broeders sterkt/ apostel Paulus die 't meeste werkt,/ zij komen om door kruis en zwaard; zo is voor ons het heil bewaard.'' Of ,,Alle mensen waren wezen/ een ontvaderd overschot/ nu wil God weer vader wezen; zie het eerste kind van God'' Of ,,De lieve leerling loopt vlug door, maar laat de herder Petrus voor: zo gaat de eenheid niet teloor. Alleluia''.

Jarenlang was Penning de Vries de geestelijke vader voor de Limburgse priesterstudenten. Huijbers vreest dan ook dat in dit 'trainingskamp voor conservatieven' en dus bij de nieuwe generatie pastoors en hun parochies de bevorderaars van Laus Deo te vinden zijn. En ,,Laus Deo zal als voorbeeld dienen voor de andere bisschoppen van Nederland. Welke bisschop durft nog zijn mond open te doen tegen de liturgische oekaze uit Rome, als hij het al zou willen?''

De oude kompaan van Oosterhuis heeft nog iets kwalijks ontdekt. 'Laus Deo' is weliswaar een door en door rooms liedboek, maar het heeft een oecumenische uitstraling, met een royale bijdrage van Willem Barnard, de psalmvertalingen van Ida Gerhardt. Maar is bijvoorbeeld Willem Barnard, vriend en als lieddichter leermeester van de jonge Oosterhuis, tevoren meegedeeld dat hij -Barnard- moet dienen als ,,ontsmette oecumenische dekmantel'' bij de ont-oosterhuizing van de liturgie, om te beginnen in Limburg, want ,,alles liever dan die gevaarlijke afgevallen jezuïet''? Nee, dat is hem niet meegedeeld, dat hoorde bij de geheime agenda. Paus Johannes XXIII heeft, aldus Huijbers, de bestuurscultuur van zijn kerk niet kunnen veranderen, die cultuur is zelfs 'taaier want geraffineerder' gebleken dan die in Moskou. ,,En dat alles in naam van God die ze 'liefde' durven noemen.''

Sinds het Latijn en de wereldwijde uniformiteit in de rk liturgie zijn afgeschaft (jaren zestig) is erover getwist of dat wel zo'n goed idee was. Heeft de afschaffing de leegloop van de kerk bevorderd, afgeremd of maakt het niks uit? Is het huis van God een 'oosterhuis' geworden? Is het gelouterde goud van de eeuwen ingewisseld voor het papieren geld van geestelijke valsemunters? Is liturgie een plek voor verrassing en vernieuwing of een voor traditie en herhaling?

Menigeen zou wensen dat kerkelijke samenkomsten de goesting van te bidden versterken. Daarvoor zorgen is een hachelijke taak, die goede smaak, kennis, gevoel voor schoonheid, oefening en leergierigheid vereist. Daarvan valt in de kerkdiensten zelden de geschudde en overlopende maat op. Des te meer de pretentie in 'Liturgiam authenticam' dat er in Rome een instantie zetelt die het allemaal wél weet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden