Rookruimtes? Horeca geeft de strijd nog niet op

Rokers in de rookruimte van Cafe de Wit, waar de rookruimte zelf ook een cafe is.Beeld ANP

De rookruimtes in de horeca moeten verdwijnen, stelt het Gerechtshof. De horecabranche laat het er niet bij zitten, de staat mag rekenen op 'talloze claims'.

Het worden twee spannende weken voor de horecabedrijven die de rokende medemens graag van dienst zijn. Zo'n twee weken is, naar verwachting, de tijd die de staat nodig zal hebben om te reageren op de opvallende uitspraak van het Gerechtshof in Den Haag over rookruimtes in de horeca: die mogen niet meer.

Koninklijke Horeca Nederland (KHN), die ruim 20.000 ondernemers in de branche vertegenwoordigt, geeft de strijd nog niet op: de organisatie denkt dat zo'n kwart van de Nederlanders (wel eens) rookt en die Nederlanders wil de organisatie graag van dranken en happen (blijven) voorzien.

Gisteren al ging er een brief richting staatssecretaris Blokhuis van volksgezondheid met het dringende verzoek in cassatie te gaan tegen de uitspraak. Volgens KHN-voorzitter Robèr Willemsen is er het nodige op de uitspraak van het hof af te dingen.

Sociale druk

Die uitspraak was even hard als duidelijk. De rookruimtes stroken niet met de afspraken die met de Wereldgezondheidsorganisatie WHO zijn gemaakt over bestrijding van tabaksgebruik. Ze zijn niet goed voor de gezondheid van de werknemers die de ruimtes moeten schoonmaken. Ze zijn niet goed voor klanten, omdat er altijd rook uit de rookruimtes ontsnapt. En ze leiden tot sociale druk: niet-rokers kunnen het gevoel krijgen dat ze naar de mensen moeten gaan die het innemen van een biertje graag laten samengaan met het inhaleren van nicotine en teer.

De staat, zo oordeelde het hof, handelt onrechtmatig door toe te staan dat er in openbare gebouwen ruimtes zijn waarvoor het rookverbod niet geldt. Mensen moeten openbare gebouwen kunnen bezoeken zonder dat ze kans lopen blootgesteld te worden aan tabaksrook. In horecazaken met rookruimtes lopen zij die kans wel. Om formele redenen sprak het hof zich niet uit over ruimtes in andere openbare gebouwen. Clean Air Nederland richtte zich bij haar vordering vrijwel alleen op de horeca en niet op de onderbouwing van een algeheel rookruimteverbod.

Weg met die rookruimtes in de horeca dus, een oordeel dat met vreugde werd verwelkomd door de niet-rookclub Clean Air Nederland (ook: Club Actieve Nietrokers), die de zaak tegen de staat had aangespannen. Voor Clean Air Nederland (Can) was de uitspraak een nieuwe overwinning in de strijd tegen het roken in Nederland. In 2014 haalde Can in die strijd ook al een slag binnen. Toen slaagde de organisatie erin om het uit 2008 daterende rookverbod voor horeca-aangelegenheden ook te laten gelden voor kleine cafés. Tot 2014 gold het verbod niet voor eenmanszaken.

Vertimmerd

Vreugde bij de antirokers, chagrijn bij de KHN, de branche-organisatie van de horeca, en bij veel horeca-ondernemers. Zij zien de bui al hangen. KHN schat dat ongeveer een kwart van de cafés en discotheken een rookruimte heeft en als die allemaal weg moeten, zal er heel wat moeten worden vertimmerd.

Frank Nieuwenhuijs, eigenaar van de Stichtse Taveerne in Utrecht, zal dat bijvoorbeeld moeten doen. 4000 euro investeerde hij naar eigen in een rookruimte en die ruimte kostte zijn café ook het tafelbiljart - en de inkomsten daaruit - want daarvoor was geen plaats meer. Het afbreken van de rookruimte zal geld kosten en Nieuwenhuijs zal moeten investeren in nieuw meubilair om de ruimte weer op te vullen.

Hij baalt. "Als de staat van het roken af wil, moet hij de prijs van een pakje sigaretten verhogen naar 50 euro", knettert het door de telefoon. "Nu voeren ze het antirookgevecht uit over de rug van andere ondernemers." Voor verlies aan klandizie is Nieuwenhuijs niet zo bang. Het rookverbod kostte hem aanvankelijk 30 procent van zijn omzet, maar dat trok later bij. Wel is het, zonder rokers, wat minder gezellig aan de bar, vindt hij. Vooral de regelzucht van de overheid ergert hem. "Aan het rookverbod zijn we nu wel gewend. Maar dan krijg je dit weer."

Wat laconieker reageert Derek Carius, bedrijfsleider van De Biertuin Prinsengracht in Amsterdam. "Ik ben teleurgesteld over de uitspraak van het Gerechtshof", zegt hij, "maar ergens had ik wel verwacht dat zo'n verbod er ooit zou komen." De Biertuin Prinsengracht is ruim negen maanden open en heeft een bijzondere rookruimte: een exacte kopie van de oude rooksalon van biermagnaat Freddy Heineken.

Die 'klassieke rookkamer' heeft wat gekost (Carius zegt niet hoeveel) en trekt klanten. "Het zal wel wat klanten schelen als de kamer weg moet", denkt hij. Carius piekert al over alternatief gebruik van de, dan rookloze, ruimte: verhuren voor feesten en partijen. Rokers zullen de weg naar De Biertuin wel blijven vinden, denkt hij. Ze zullen uitwijken naar het terras, naar buiten. Dat laatste denkt Nieuwenhuijs ook: "Dan gaan ze buiten staan. Met de kans op overlast voor de omgeving." Daar wijst Carius ook op. KHN idem.

Implicaties

Carius is benieuwd of de staat in cassatie gaat en dat zijn Holland Casino - veertien casino's, de meeste met rookruimte - en de Amsterdamse muziektempel Paradiso ook. "We bekijken nu wat de implicaties van de uitspraak voor ons zijn", zegt een woordvoerder van Holland Casino die niet op de resultaten van dat bekijken wil vooruitlopen.

"Een deel van onze gasten stelt de rookruimtes op prijs", zegt ze. Of die gasten wegblijven als ze binnen niet kunnen roken, weet de woordvoerder niet. "Daar is geen onderzoek naar gedaan." Wel zegt ze dat Holland Casino "zich aan de regels zal houden".

Dat zal Paradiso in Amsterdam ook doen, maar vooralsnog weet de bedrijfsleiding nog niet goed waar ze aan toe is. Geldt een eventueel verbod op rookruimtes ook voor concertzalen? Voor concertzalen waarvoor, zoals bij Paradiso, een lidmaatschap is vereist? Paradiso heeft sinds 2008 een rookruimte die, zegt een woordvoerder, druk wordt bezocht. Sinds de ruimte er is, is het roken in de zalen tijdens concerten drastisch afgenomen. 's Nachts gebeurt het nog wel eens, maar dan worden rokers verwezen naar de rookruimte.

Onverwacht verbod

Als rookruimtes verboden worden, waarom dan alleen in de horeca en niet bijvoorbeeld in kantoren, andere werkruimtes of alle openbare gebouwen? Waarom dan ook niet in hotels waar nog altijd rookkamers zijn te boeken? En waarom opeens zo'n onverwacht verbod?

Woordvoerder Bernadet Naber van KHN: "In 2008 is besloten dat werknemers recht hebben op rookvrije werkplekken. Die zijn er gekomen, en dat is goed. Voor de horeca waren aparte rookruimtes een oplossing. Die weg zijn we ingeslagen en in die ruimtes is veel geïnvesteerd. En dan moet nu alles anders? Zonder dat er signalen zijn uitgegaan dat dat zou gebeuren?"

Het steekt KHN dat ongeveer 2000 eigenaren van cafés, discotheken en andere instellingen flinke kosten hebben gemaakt voor hun rookruimtes - en nu weer voor nieuwe kosten komen te staan. KHN verwacht dat er ondernemers zijn die gaan proberen om de kosten die ze voor hun rookruimtes hebben gemaakt te verhalen op de staat. Dat zullen, schrijft Willemsen in zijn brief aan staatssecretaris Blokhuis naar verwachting 'talloze claims' worden. Op de vraag of KHN zelf ook claims gaat indienen, wil een woordvoerder geen antwoord geven. "We beraden ons nog op de situatie."

Ook op een andere vraag wil KHN niet ingaan. Of de staat in cassatie gaat of niet, en wat de uitslag daarvan zal zijn, rokers zijn en blijven in het defensief. Gerede kans dat er na de rookruimtes een nieuw strijdtoneel komt. Dat van het terras. Clean Air Nederland speculeerde er al op na de uitspraak van het Gerechtshof. Derek Carius van De Biertuin Prinsengracht. "Een rookverbod op het terras zou een zware klap zijn. En tot heel veel protesten leiden."

Lees ook:
Het zwabberende rookbeleid is een harde les voor het kabinet
Roken? Elke dag vlees eten? Het morele oordeel over 'fout' gedrag loert ineens overal

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden