Rook kringelt boven Brixton

De Londense wijk Brixton voelt zich een pioniersstaat. In deze wijk wordt de eerste stap gezet naar een Brits gedoogbeleid op het gebied van softdrugs. Cannabis-activist Tim Summers voorspelt dat Engeland binnen een jaar zijn eerste coffee shop opent. Lynn Clare van 'Parents against drug abuse' (ouders tegen drugsgebruik) vreest dat ze hem gelijk moet geven.

Esther Gotink

Het felle zonlicht kaatst op de tegels van Windrush Square in het hart van Brixton. Op deze schaarse warme dag zoeken groepjes mannen en vrouwen elkaar op in de schaduw van de bomen. Tussen het gesmoezel en de schaterlachen kringelen rookwolkjes marihuana. Agenten lopen argeloos voorbij.

Even verderop ligt de Peace Garden (vredestuin) van St. Matthew's Church, waar de 23-jarige Barbara pauzeert. ,,Treffende naam voor dit parkje hè?'' lacht ze, terwijl ze met haar vingers een V-teken maakt en een jointje in de lucht houdt. ,,Ik heb altijd weed ge rookt in het openbaar, maar ik moet toegeven dat ik me in Brixton meer op mijn gemak voel dan elders.''

Moeder van twee kinderen Tania Zyl stra is bezorgd: ,,Wacht maar tot ze zelf kinderen krijgen die in deze buurt moeten opgroeien. Mijn Thomas is zeven jaar, Katie vijf, ik zou niet weten hoe ik ze moet beschermen tegen het drugsprobleem. Wat moeten ze later denken als ze zien dat iedereen overal gewoon een jointje opsteekt?''

Brixton is de Britse thuishaven van cannabis. Een pilot-project in deze wijk overtuigde minister van binnenlandse zaken David Blunkett van een nieuwe landelijke aanpak, die in juli 2003 moet ingaan. Commandant Brian Paddick lanceerde het Brixton Experiment omdat hij zijn politiemacht op serieuzere zaken wilde richten, zoals de openlijke cocaïne-handel, inbraken en gevechten tussen straatbendes. Iemand die nu wordt betrapt op het gebruik van cannabis krijgt een waarschuwing en moet het goedje inleveren. Arrestatie en gevangenisstraf volgen alleen voor dealers.

,,Rokers van een stickie zijn de engelen van Brixton'', zegt Tim Summers, organisator van de Cannabis Mars en het Cannabis Festival die jaarlijks zo'n 60 000 mensen trekken. ,,Deze wijk is zeer anarchistisch, softdrugsgebruik lijkt het geringste kwaad. Brixton is niet voor niets gekozen als proefkonijn. Al jarenlang wordt hier gerookt, uiteindelijk heeft de politie ervoor gekozen een oogje dicht te knijpen omdat ze het druk genoeg heeft. Brixton heeft een grote rastafari gemeenschap die cannabis als onderdeel van hun religie ziet. Aangezien kerk en staat gescheiden zijn, wordt dat tot op zekere hoogte gerespecteerd. Brixton was al heel lang klaar voor een soepeler softdrugsbeleid.''

De nieuwe landelijke koers houdt in dat Britten kunnen roken zonder daarvoor vervolgd te worden. Daartoe verlaagt Blunkett cannabis van drugsklasse B naar C, hasj en marihuana worden daarmee gelijkgesteld aan antidepressiva. Uitzonderingen blijven mogelijk: een gevangenisstraf van maximaal twee jaar dreigt onverminderd voor wie rookt in de nabijheid van kinderen of scholen en voor wie de politie provoceert.

Blunketts omslag krijgt de nodige kritiek, ook van voorstanders van softdrugsgebruik. De bewindsman wordt verweten op twee gedachten te hinken. Don Barnard van actiegroep Legalise Cannabis Alliance: ,,Er komen geen gecontroleerde leveranciers, dealen blijft een criminele activiteit en de straf daarvoor wordt verhoogd van 5 tot 14 jaar. Door elke vorm van legale verkoop uit te sluiten, zorgt Blunkett dat de georganiseerde misdaad de touwtjes in handen houdt. Jongeren die op zoek gaan naar drugs, moeten zich wenden tot de zware jongens.''

Hetzelfde geluid was te horen toen studente Rachel Holcroft in mei 2000 aan een overdosis heroïne overleed. Rachel stapte over op heroïne na het roken van cannabis. Haar ouders geloven dat ze dat nooit zou hebben gedaan als Engeland coffeeshops kende. ,,Sleutel van het Nederlandse gedoogbeleid is dat cannabis apart wordt gehouden van harddrugs'', sprak moeder Pauline voor het programma ITV1 News. ,,Bij ons hebben de dealers cannabis in hun ene broekzak en heroïne in de andere. Als hun voorraadje softdrugs is uitgeput, bieden ze het zwaardere spul aan.''

Blunkett slaagt er met zijn beleid niet in de link tussen drugsgebruik en criminaliteit te breken. Maar de resultaten in Brixton overtuigen de minister van zijn keuze: in de eerste zes maanden van het experiment bespaarde de politie 2 500 diensturen, wat leidde tot 19 procent meer arrestaties van harddrug-dealers. Het aantal arrestaties voor cannabis-handel nam toe met 11 procent. Een peiling onder tweeduizend inwoners leerde dat ruim 80 procent het experiment deels dan wel onvoorwaardelijk steunde, vooral om de sterke daling van inbraken.

,,Brixton is geen Groot-Brittannië. Wat daar werkbaar is, kan elders flink misgaan'', reageert manager Jeugdwerk Gillie Littlemore in het Noord-Engelse Durham. Zij werkt met jongeren van 14 tot 25 jaar die kampen met sociale problemen en hun toevlucht zoeken in verdovende middelen. Enkelen vonden de dood door het snuiven van lijm en benzine - het minder fatale cannabis staat op nummer twee in de gebruikerslijst. ,,Het tolereren van kleinschalig drugsbezit verlaagt de drempel voor jongeren die voorheen de verleiding konden weerstaan omdat ze bang waren gepakt te worden. Die angst valt weg. Het zal een nieuwe groep dichter bij het experimenteren met drugs brengen.''

Maar de tweeslachtige houding van Blunkett vindt Littlemore ook niets. ,,Nu de classificatie is aangepast zou ook een veiliger weg moeten worden gecreëerd om aan de drugs te komen: coffeeshops bieden een betere oplossing dan de halfslachtige situatie waarin we nu terechtkomen.''

Vier op de tien Britse jongeren hebben wel eens geproefd van de verboden softdrugs, een op zes gebruikt regelmatig. ,,Ik denk niet dat voor ons wat verandert'', zegt een medewerker van een jongerencentrum in Harlow, boven Londen, die anoniem wil blijven. ,,Binnen het medewerkersteam wordt wel geblowd, maar dat doen we nooit in de nabijheid van jongeren. We zijn geen ouders of onderwijzers maar wel 'het geweten' van de jeugd, dus moeten we het goede voorbeeld geven. Dat neemt niet weg dat we straks soepeler omgaan met gebruikers buiten het jeugdcentrum; we kunnen niet strenger optreden dan de politie.''

De jeugdleider ziet het liefst dat cannabishandel wordt gereguleerd. ,,Ik praat nu namens mezelf, er is te veel troep op de markt. Om aan weed of hasj te komen, praat je met wat vrienden die op hun beurt weer verder rondvragen. Je weet vooraf niet wat voor spul er bij je terechtkomt. Maar wat je scoort sla je niet af, hoe slecht de kwaliteit ook is.''

Om dit te voorkomen opereert in Brixton een geheim circuit van ethische dealers, weet Tim Summers. ,,Kopers moeten eerst lid worden van deze kring, dat kan alleen op voordracht van een bestaand lid. Het werkt als een koeriersdienst: cannabis wordt thuisbezorgd, tegen een extra vergoeding van drie pond (bijna vijf euro). De dealers houden zich aan de regels zoals die gelden in Nederlandse coffeeshops: niet meer dan 30 gram per transactie, geen harddrugs, geen verkoop aan jongeren onder de 18 jaar en alleen topkwaliteit.''

De activist is tevens voorzitter van de Groene Partij in Lambeth, de deelgemeente waar Brixton onder valt. Volgend jaar wil hij meedoen aan de parlementsverkiezingen. Hij geeft Engeland een jaar voordat de eerste coffee shop het licht ziet. Caf Cairo en de Juice Bar in Brixton verkopen nu al cannabis onder de toonbank, laat hij voorzichtig weten. ,,Alleen aan bekenden. Het is tamelijk publiek, je kunt dan aannemen dat ook de politie ervan op de hoogte is.''

Tim diende vorig jaar zelf bij de gemeenteraad van Lambeth een voorstel in voor drie coffeeshops. ,,De overheid moet begrijpen dat dat de beste weg is. Ik strijd niet zozeer voor het legaliseren van softdrugs, maar voor het recht van volwassenen op vrije keus. En iedereen weet dat elk verbod leidt tot excessief gebruik.''

Een van de weinige organisaties die gematigd positief zijn over Blunketts beslissing, is Parents against drug abuse (Pada) - een advieslijn die jaarlijks 9 000 telefoontjes van bezorgde ouders behandelt, waarvan een derde over cannabis. ,,Pada is tegen elke stap richting gedogen'', vertelt manager Lynn Clare, ,,maar onze organisatie lobbyt al jaren voor een verkorting van het strafblad voor softdrugs-gebruik. Er zijn kinderen die een keer een misstap hebben begaan en nu met een strafblad van 20 jaar zitten, zodat ze nergens aan de bak komen. Dat gaat ons te ver.''

Clare noemt Blunketts benadering 'schattig'. ,,Hij is precies in het midden gaan staan, dat vind ik sterk. Het betekent niet dat softdrugs in Engeland worden gedoogd, de politie houdt het laatste woord. Maar ik moet helaas toegeven: in de aanloop naar de reclassificatie heb ik in verschillende adviescommissies gezeten, en ik heb geconstateerd dat Pada zich als een van de weinige keert tegen een uiteindelijk gedoogbeleid. Het zal niet lang meer duren . . .''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden