Rood sein voor de hogesnelheidslijn

Een proefrit over het spoor van de hogesnelheidslijn. Acht jaar nadat met de aanleg begonnen werd, rijdt er nog steeds geen trein over dit megatraject. (Patrick Post)

Hartje Amsterdam ligt op amper drie uur van Parijs. Tenminste: zodra de hogesnelheidslijn beide steden daadwerkelijk verbindt. Voorlopig is de trein evenwel vertraagd. De eerste hsl wordt nu pas in december 2009 verwacht – drie jaar later dan gepland.

De hogesnelheidslijn tussen Amsterdam en de Belgische grens roest weg. Acht jaar nadat de eerste heipaal de Hollandse klei in ging, rijdt er nog altijd geen trein over het megatraject.

Ook volgend jaar zomer niet, terwijl minister Eurlings van verkeer dat een aantal weken geleden stellig beweerde in een tussentijdse evaluatie over de hsl-Zuid. De lijn kostte tot nu toe ruim 7 miljard euro. Deze week moest Eurlings de Tweede Kamer weer meedelen dat hij voorbarig was geweest. De eerste snelle trein naar Parijs verwacht de minister nu op z’n vroegst in december 2009, bijna drie jaar later dan gepland.

Hartje Amsterdam ligt straks op amper drie uur van het centrum van de Lichtstad. Met die wervende zin werd in 2000 begonnen met de aanleg van rails, bruggen, geluidsschermen en bovenleiding. De bouw was begin 2007 af. Ruim binnen de tijd, jubelde toenmalig verantwoordelijke minister Karla Peijs, en ondanks tegenvallers bij de bouw van treintunnels. Toch bleef het sein op rood staan voor de hogesnelheidslijn. Voor een belangrijk deel was dat het gevolg van de problemen met het materieel en de beveiliging.

Het ministerie van verkeer koos bij de hsl voor een noviteit voor de beveiliging van treinen en spoor. Het systeem dat moet zorgen dat hogesnelheidstreinen veilig over het spoor kunnen razen, heet ERTMS of European Rail Traffic Management System. Het is sinds 2005 verplicht in alle nieuwe hogesnelheidstreinen in de EU. De machinist kijkt niet meer naar seinen langs het spoor die hem zeggen of hij mag doorrijden of moet stoppen. Met ERTMS regelen computers de onderlinge afstand tussen de treinen. Geen mensenhand die eraan te pas komt en eventueel een (catastrofale) fout maakt.

Als alle treinen ERTMS aan boord hebben, is de wirwar aan eigen beveiligingssystemen van de Europese lidstaten een probleem uit het verleden, is de verwachting. Daar wringt nu juist de schoen met de hsl. De Thalys, die al jarenlang pendelt tussen Amsterdam en Parijs, is uitgerust met het Nederlandse, Belgische en Franse systeem.

Dat betekent dat de trein die straks op volle snelheid door die drie landen raast, ook nog eens aangepast moet worden aan het Europese systeem. Een tijdrovende en dure klus, blijkt nu. Daar komt bij dat zowel Nederland (Siemens) als België (Alstom) voor een andere leverancier van ERTMS heeft gekozen.

Dezelfde problemen spelen ook bij de andere treinen die over het nieuwe spoor moeten. Het ministerie van verkeer zocht vanwege de problemen met de Thalys naar een tussenoplossing. Die vond het in de vorm van gehuurde treinen.

Het tijdelijke materieel van de Canadese fabrikant Bombardier haalt 160 kilometer per uur, een veel lagere snelheid dan de geplande 250 kilometer tot 300 kilometer per uur van de Thalys. Dat zou nog te overzien zijn, omdat het maar tijdelijk is. Maar zelfs de Bombardier-treinen komen fors later, meldde Eurlings donderdag de Kamer, vanwege problemen met ERTMS. En omdat er tijdelijk treinen met een veel lagere snelheid op het hsl-spoor gaan, was weer een aanpassing van het beveiligingspakket noodzakelijk.

Exploitant High Speed Alliance (HSA), een consortium van de NS en de KLM, bestelde in 2004 een tiental treinstellen bij het Italiaanse AnsaldoBreda. HSA gaat met deze trein tussen Brussel en Amsterdam rijden. Maar wanneer dat gebeurt, is volstrekt onduidelijk. Het Italiaanse bedrijf laat weten daarover niets te kunnen zeggen. Eurlings ook niet. Wel dat AnsaldoBreda moeite heeft om alle eisen op het gebied van beveiliging in te bouwen.

AnsaldoBreda heeft op zijn zachtst gezegd een belabberd verleden als het gaat om het afleveren van materieel. De Italiaanse fabrikant bouwt nieuwe voertuigen voor de metro in Kopenhagen en trams voor Gotenburg. In beide gevallen kampt het railconcern met grote vertragingen.

In de VS, waar AnsaldoBreda ook actief is, is niet ieder gemeentebestuur opgetogen over de snelheid waarmee de Italianen te werk gaan. Volgens onbevestigde berichten is de testtrein voor de hsl nog maar één keer van zijn plek geweest.

Eurlings zegt AnsaldoBreda niet te kunnen opjagen. Het contract dat HSA met de Italianen heeft, is wazig. Volgens Eurlings is er sprake van onduidelijke data. De bewindsman zei donderdag dat HSA niet ’in de positie is een claim te kunnen leggen’. Wat er wel in dat contract staat, wilde Eurlings niet kwijt. Hij wil daarover binnenkort de Kamer vertrouwelijk inlichten.

HSA zou volgend jaar zomer het spoor en het materieel tot zijn beschikking krijgen. Het consortium bedong in 2003 de concessie voor een jaarlijks bedrag van ruim 140 miljoen euro. Daarvoor heeft HSA nog niets teruggekregen, behoudens een schadevergoeding van enkele tientallen miljoenen. Dit vanwege eerdere vertraging bij de oplevering van de hsl.

Eurlings zei deze week dat hij een faillissement van de HSA geen optie vindt. Het consortium kan wat hem betreft daarom de komende vier jaar afzien van betalen van de gebruiksvergoeding voor de hogesnelheidslijn. Tot onvrede van sommige partijen die menen dat juist HSA er een ’potje van heeft gemaakt’.

Tot die conclusie kwam de Algemene Rekenkamer een paar jaar geleden ook al. De Rekenkamer was hard in haar oordeel en sprak over gebrek aan regie bij de hsl. Veel is er in de tussentijd niet veranderd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden