Röntgenstralen herschrijven historie van Leids ontzet

Als er in de Tachtigjarige Oorlog roddelbladen waren geweest, hadden ze hun vingers kunnen aflikken. Leiden werd in 1574 ontzet omdat de Haagse Magdalena Moons haar geliefde, de Spaanse bevelhebber Francisco Valdez, afhield van een aanval door met hem te trouwen.

Met een Hyperspectral Imager, een soort röntgenscan, heeft Els Kloek van het NWO-Instituut voor Nederlandse Geschiedenis in het Nationaal Archief aangetoond dat Magdalena Moons, heldin van het Leidens Ontzet, inderdaad getrouwd is geweest met de Spaanse generaal Valdez. Een regelrechte historische ‘scoop’.

Volgens bewaard gebleven geschriften van haar achterneef Jan Moons, heeft Magdalena Valdez tijdens een etentje gevraagd de aanval op het verzwakte Leiden uit te stellen. In ruil daarvoor beloofde zij te trouwen met de generaal, die verliefd op haar was.

Dat Magdalena dat huwelijk ook echt is aangegaan, was tot nu toe niet bewezen. Historici konden er geen grond voor vinden.

Els Kloek stuitte wél op bewijs: ,,Tijdens het werken aan mijn Lexicon van historische vrouwen, ben ik erachter gekomen dat de twee toch echt getrouwd zijn geweest." In een document dat gaat over de huwelijkse voorwaarden van ene Willem de Bye met Magdalena Moons, gedateerd 23 oktober 1597, blijkt de tekst achter de naam van de bruid grondig onleesbaar te zijn gemaakt. ,,Met behulp van de Hyperspectral Imager kon onderliggende tekst worden gereconstrueerd."

Dat was nog niet zo een eenvoudige klus. De Hyperspectral Imager maakt bij verschillende golflengtes opnames van de tekst, zodat verschillende lagen inkt van elkaar onderscheiden kunnen worden. Er stond: 'wede wijlen don F[ra]nc[i]sco de Baldees' waarmee vaststaat dat Magdalena Moons zich in 1597 weduwe van Francisco Valdez noemde, vertelt Kloek.

In 1610 vonden zij en haar nieuwe echtgenoot, die een hoge functie bekleedde in het Staatse leger, het niet langer opportuun om aan dat huwelijk herinnerd te worden, vandaar de doorhaling.

Het uitstel van de aanval van Valdez op Leiden leidde uiteindelijk tot zijn ondergang. Er stak een storm op en de omgeving van Leiden liep onder water. De Spaanse troepen namen de benen voor het wassende water. De wind was zo gedraaid dat de geuzenvloot naar Leiden kon zeilen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden