Rondom ’ground zero’ van Enschede

De wijk Roombeek is zo goed als heropgebouwd, hoewel lang niet alle kavels verkocht zijn. (FOTO HERMAN ENGBERS) Beeld
De wijk Roombeek is zo goed als heropgebouwd, hoewel lang niet alle kavels verkocht zijn. (FOTO HERMAN ENGBERS)

Negen jaar na de vuurwerkramp staat Roombeek weer grotendeels overeind. Drie wandelroutes laten de historie en wederopbouw van deze wijk in Enschede zien. Met veel ruimte voor kunst en cultuur.

Scherper en harder vindt ze het licht in de ’nieuwe’ Nachtegaalstraat. Er klinkt gemis in haar stem als Willemijn (19) terugdenkt aan de gezelligheid van het vroegere Roombeek: oude huizen en hoge bomen die schaduw gaven. Tijdens de vuurwerkramp op 13 mei 2000 raakte de Enschedese huis en haard kwijt. In 2004 keerde ze met haar familie terug naar een nieuwe woning in dezelfde straat. Haar verhaal is opgenomen in een wandelroute die ter plekke informatie geeft via een gps-handcomputer.

Er zijn verhalen over de vuurwerkramp en het dagelijks leven van vroeger. Maar er is meer te vertellen over deze wijk, die haar oorsprong vindt in het Twentse textielverleden. Na aanleg van de Lonnekerspoorlijn in 1890 werden textielfabrieken op deze strategische plek gevestigd. Totdat die industrietak tussen 1965 en 1975 het loodje legde. Fabriekscomplexen in Enschede gingen rigoureus tegen de vlakte. Enkele resterende fabrieksgebouwen in Roombeek doorstonden het vuurwerkgeweld. Dat industriële erfgoed wordt nu met zorg gerestaureerd.

De oude gebouwen kregen inmiddels een nieuwe functie, nogal eens met een culturele bestemming. In de voormalige katoenverwerkingsfabriek Rozendaal zit nu het natuur- en cultuurhistorisch museum TwentseWelle. Project- en expositieruimte is er in 21Rozendaal. In de gebouwen van dekenfabriek Tetum komen lofts. Tussen alle nieuwbouw staat Tetum II, aan de Stroinksbleekweg, er nog vervallen bij. Mediakunstenaars exposeren er drie middagen per week.

Het gebouw waarin de balen ruwe katoen van Spinnerij Bamshoeve jarenlang werden opgeslagen, bleef ook overeind. In dit Balengebouw komt het Cremermuseum voor beeldende en literaire kunst. En werk van de uit Enschede afkomstige kunstenaar Jan Cremer.

Een negen hectare groot hallencomplex hoorde bij de katoenspinnerij – tot de ramp zaten daar kunstenaarsateliers, bedrijfs- en opslagruimten. Dat maar weinig mensen wisten wat er zoal in en rond die oude fabrieksruimten lag opgeslagen, is inmiddels wel duidelijk.

Nu staat hier een luxe villawijk met gevarieerde architectuur. Het is een gewilde plek om een huis te bouwen, maar de prijs liegt er niet om. Aan de Bamshoevelaan staat een kavel te koop voor vijf ton. En dan heb je alleen nog maar een lapje grond.

Heel wat anders dan de woonbuurten die hier in de jaren twintig voor de textielarbeiders gebouwd werden, zoals Talma en het Roomveldje. Meerdere van die buurten werden in mei 2000 volledig vernield, maar zijn volgens het oude stratenplan weer opgebouwd. Veel terugkerende bewoners mochten meebeslissen over de herbouw.

Wonen, werken, winkelen en (culturele) vrijetijdsbesteding zijn duidelijk weer op de kaart gezet door meer en minder bekende architecten. De gebiedsontwikkeling van Roombeek viel ook in de prijzen. In 2007 won Enschede de Gouden Piramide, een prijs van de rijksoverheid voor inspirerend opdrachtgeverschap. Juist de balans tussen het sparen en slopen van de getroffen gebouwen, de karakteristiek van de wijk herstellen, maar ook het evenwicht tussen bewonersparticipatie en gestuurde aanpak werden geprezen. In 2008 kreeg Roombeek een eerste prijs bij de European Urban and Regional Planning Awards (EURPA). Met name de participatie van instellingen en bewoners had hoge ogen gegooid bij de jury.

Stedenbouwkundige Pi de Bruijn heeft in zijn masterplan voor de wijk veel ruimte en groen ingepland. En het water waar de wijk haar naam aan ontleent, is op speelse wijze weer zichtbaar gemaakt. Een stroompje van niets dat in een gat verdwijnt. Aan de andere kant van de Lonnekerspoorlijn valt het uit smalle pijpjes kletterend in een vijver. Aan de Roomweg is een waterpartij met grote platte stenen – leuk voor kinderen om op te springen.

De situatie voor en na de ramp loopt hier als een waterscheiding door de tijd. Ook in de ruimte heeft die gebeurtenis haar plek gekregen. Onder de vuurwerkopslagplaats die explodeerde, zijn betonnen platen half de grond in geperst. Dat is gewoon zichtbaar gelaten. Net zo sober en schrijnend als het monument met de namen van de mensen die het drama niet overleefden. Eromheen slechts een parkje met gras en paadjes. Een passende invulling voor de ground zero van Enschede.

Roombeek vlak na de vuurwerkramp. (FOTO MARCEL ANTONISSE, ANP) Beeld
Roombeek vlak na de vuurwerkramp. (FOTO MARCEL ANTONISSE, ANP)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden