Rondje Ridderzaal is nog geen échte relitop

Er is weinig te verwachten van de Haagse bijeenkomst over het thema religie, vreest theoloog Tom Mikkers. Een Nederlandse relitop mag grootser worden aangepakt, vindt hij.

Zou een relitop van een paar uur in de Ridderzaal echt bij kunnen dragen aan iets meer vrede en begrip? Het initiatief van minister Asscher om mensen vandaag bij elkaar te brengen rond het thema godsdienst en maatschappelijke onrust is sympathiek. Maar er valt ook wat op aan te merken. Alleen de gedachte al dat een relitop nog geen dag duurt is hilarisch als je bedenkt hoe ingewikkeld het onderwerp is. De uitkomsten van een top over kernwapens of over het milieu zouden niet serieus genomen worden als het zou blijven bij een rondje Ridderzaal waar de deelnemers ook nog eens als privé-persoon zijn uitgenodigd. Er is meer nodig dan een dagdeel in de snelkookpan van de overheid.

Waar wringt de schoen? 'De minister wil dialoog, geen debat' is het statement bij deze top. Dat is niet nieuw. In 2002 was ik als remonstrants vertegenwoordiger aanwezig bij bijeenkomsten voor religieuze stromingen in Amsterdam die toenmalig burgemeester Cohen had georganiseerd. Religie was toen nog 'het cement van de samenleving'. De dialoog leidde nergens toe.

Boycot

Een tweede bijeenkomst die door de Joodse gemeenschap was georganiseerd werd zelfs geboycot door moslims. Niemand, ook ik niet, durfde de vraag te stellen waarom. Het wantrouwen tussen overtuigingen en de onderlinge religiestress blijkt een lastig obstakel. Maar gedoseerd meer olie op het vuur bij lastige thema's hoeft niet altijd te leiden tot meer ellende. Een gedegen debat kan ook helderheid scheppen.

Het lijkt er soms op dat godsdiensten de ellende die ze zelf veroorzaken ook niet willen zien. Ook ik ben geneigd om religieus geweld als een uitzondering op de regel te zien. Het liefst wijs ik op het mooie van godsdienst, op Kerstmis en de inspiratie van vrome lieden waar ik mij graag aan laaf.

Zelfonderzoek is nodig. Vrijheid van godsdienst is niet alleen een recht, het is ook een verantwoordelijkheid. En als de minister aan dit zelfonderzoek een verantwoorde bijdrage wil leveren, dan maakt hij zich er met wat uurtjes godsdienstles voor ingewijden te gemakkelijk van af. Waarom niet eerst een grondige inventarisatie van het leed dat religies veroorzaken? Als je iets wilt doen aan verkeersongelukken dan ga je toch eerst bekijken waar de gaten in het wegdek zitten. Dan roep je toch niet als eerste de autofabrikanten om tafel op persoonlijke titel? Misschien rijdt men wel structureel te hard?

'Mijn God...'

Een Nederlandse relitop mag groter worden aangepakt en inhoudelijk kan het vele spades dieper. Nodig organisaties uit die incidenteel met religie te maken krijgen. Ik denk bijvoorbeeld aan de NS waar even sprake was van religiestress toen ze de posters van de remonstranten met 'Mijn God.." in de aanhef onder ogen kregen en deze aanvankelijk weigerden. Welke argumenten en aannames speelden daar een rol? Maar ook een gesprek met de PvdA-fractie over de impact van een vloek kan interessante materiaal opleveren. Journalisten of omroepen zou je erbij kunnen betrekken. Wat willen ze in beeld brengen en wat niet als het over godsdienst gaat? Hoe schrijft men over religie? En dan zijn er de krochten van de online kathedralen en moskeeën op het internet. Is dit wel eens in kaart gebracht?

Het is pijnlijk maar waar. Godsdiensten kunnen onvrede legitimeren en zelfs heilig verklaren. Als we dat echt willen doorgronden dan zou een stevige relitop wel eens het belangrijkste event van 2015 kunnen worden. Bij de editie van 2014 haal ik mijn schouders op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden