Rondje IJsselmeer, altijd wind

Fietsen rond de voormalige Zuiderzee is trappen door de geschiedenis. Oude handelsstadjes, nieuwe natuur en de imponerende waterwerken van ingenieur Lely.

Saai, eentonig en machtig. De Afsluitdijk is niet leuk om te fietsen, wel indrukwekkend. En bijzonder. Rechts de dijk, waarlangs het fietspad maar af en toe omhoog krult voor een parkeerterrein dat uitzicht biedt op de woeste Waddenzee. Links de snelweg, waarover auto’s voortrazen langs het grijsgroene water van het IJsselmeer. Alleen in de verte een paar zeilen, vooraan soms een grauwe staak die een fuik op zijn plaats moet houden.

Voor de lol ga je hier niet trappen, zeker niet in weer en wind. Maar wie graag fietst, en er in weekeinden en vakanties op uit trekt, moet dit toch een keer meemaken. We zijn dan ook niet de enige fietsers. Terwijl we voortploegen met een snelheid van iets boven de 30 kilometer op de teller, jakkert een ouder heerschap ons voorbij. Afgetraind lijf, strakke kop, waarop een meewarige grijns verschijnt als hij even de benen stilhoudt en opzij gluurt. Kunnen wij niet harder? Misschien niet, maar vooral willen we niet jakkeren.

Kijk naar die vier of vijf tegenliggers. Die hebben het zwaar, die moeten presteren met de nog altijd vanuit het noorden stuwende wind. Daar hebben wij respect voor. En een beetje medelijden mee. Het begint jandorie ook alweer te druppelen, terwijl de voorspellingen voor vandaag toch echt beterschap hadden beloofd. Nog een geluk dat die noordenwind ons een schuin zetje in de rug geeft, dat hadden we vooraf niet durven dromen.

Vooraf, dat is een half jaar geleden, toen we besloten een week van onze zomer te gebruiken om rond het IJsselmeer te fietsen. Omdat we graag fietsen, wel weer eens in eigen land vakantie wilden vieren en in veel dorpen en steden die we zullen aandoen nooit eerder zijn geweest. Het wordt een duik in de geschiedenis. Of beter, een illustratie van wat we vroeger ooit leerden, over Hanzesteden, handel en scheepvaart, de Zuiderzee en de grote waterwerken van ingenieur Cornelis Lely.

Vooraf maakten we ons een voorstelling van druk bereden fietspaden, zonovergoten terrasjes, gastvrije bed and breakfastuitbaters of net wat minder drukke campings aan het water. Dat van die uitbaters klopt, de rest valt tegen (of mee, als het om drukte gaat). Vooraf hadden we er niet op gerekend dat de herfst dit jaar al in augustus zou beginnen.

We stappen op in Nijmegen, want daar wonen we. Op dag één fietsen we naar Deventer, rechts om Arnhem heen, via Doesburg naar het kleinste stadje Bronkhorst, waar we het veer over de IJssel naar Brummen nemen. Vanaf hier over de linkeroever van de rivier naar de Hoven, de buitengaatse uitleg van Zutphen, en door de Voorsterklei. Dit hele gebied ondergaat straks een grote renovatie, als naast de IJssel zijgeulen worden gegraven om grotere hoeveelheden water af te voeren zonder schadelijke overstroming. Het nieuws over wateroverlast door overvloedige regen in het oosten van het land krijgt ook hier betekenis.

Op dag twee bereiken we ons eigenlijke doel; de randmeren tellen immers ook mee, die geven Lely’s overwinning op Zuiderzee gestalte. Nadat het veer bij Olst ons heeft overgezet rijden we links van de IJssel via mooi Hattem naar Zwolle, waar we de IJssel verruilen voor zijn oostelijke afsplitsing het Zwarte Water, dat we bij ook al zo fraai Genemuiden via het voetveer oversteken. Nog steeds op het oude vasteland fietsen we via Vollenhove naar Blokzijl, ingeklemd door de Noordoostpolder maar nog met een echte haven. We verwonderen ons over de fraaie staat waarin al die oude Zuiderzeestadjes verkeren .

Hier krijgt de herfst ons echt te pakken: de regen spoelt nog net niet door de trekkershut waar we een onderkomen hebben gevonden. De volgende dag rijden we dwars door de Weerribben, waar het prachtige waterdorp Kalenberg opvallend stil blijft. Kletsnat opboksend tegen de wind komen we niet verder dan Lemmer, waar stortregens ons nopen de middag in de kroeg door te brengen.

Het korte tripje krijgt op dag vier zijn eigenlijke vervolg. Door Gaasterland, een van de weinige bosrijke Friese gemeenten, bereiken we Warkum of Workum (het is maar hoe de Fries of de Hollander het zeggen wil), waar behalve de fraaie gevels het Jopie Huismanmuseum de aandacht op zich vestigt. Fietsers kunnen er voor 2,50 euro een routegidsje kopen langs plaatsen waar de autodidacte schilder heeft gewerkt. Ons eindpunt ligt in Makkum, vlak onder de Afsluitdijk.

Die Afsluitdijk valt de volgende dag best mee. Saai is het wel, maar imponerend ook. De aanleg begon in 1927 en was klaar in 1932. In vijf jaar tijd! Kom daar tegenwoordig eens om bij pakweg een spoorwegstation of tunnel, om over zoiets als een metrolijn maar te zwijgen.

Geen wonder dat Lely als metershoog standbeeld kort voor Den Oever trots over zijn overwonnen binnenzee uitkijkt. Dan hebben wij het met ruim dertig kilometer ook wel gehad, trouwens.

De rest is snel verteld, want op deze plaats vaker gedaan, of dodelijk saai, zoals de rechte lijn achter de dijk door de Wieringermeer, van Den Oever tot Medemblik. Pas daar wordt het weer leuk. Enkhuizen – eindpunt van dag vijf – is natuurlijk een topper, niet alleen door het Zuiderzee Museum en dat van de Almanak, maar vooral omdat het stadje zelf nog zo mooi is.

Op dag zes rijden we weer over het water, over de Houtribdijk van Enkhuizen naar Lelystad. Ooit bedoeld als begin van de inpoldering van de Markerwaard. Net zo saai en bijzonder als de Afsluitdijk – 25 kilometer rijden tussen het water. Langs de Oostvaardersplassen bereiken we Almere en eindbestemming Bussum. Van daaruit gaat het de volgende dag, langs de randmeren, naar Harderwijk. Opnieuw zo’n niet te versmaden Zuiderzeestadje. En dan slaan we Kampen nog over, want van Harderwijk fietsen we dwars over de Veluwe – ook geen straf – naar huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden