Romantiek uit de twee Bavo's

De twee Haarlemse Bavokerken bezitten beroemde orgels met totaal verschillende karakters: het barokke Müller-orgel aan de Markt en het Frans-romantische Adema-orgel (naar de kerk van herkomst Willibrord-orgel genaamd) aan de Leidsevaart. Op drie cd's zijn beide instrumenten te beluisteren in laatromantische werken. Dat dergelijke muziek aan de Leidsevaart uitstekend kan klinken, spreekt voor zich, maar dat grote symfonische composities ook op het Müller-orgel kunnen overtuigen, ligt minder voor de hand.

De vaste bespeler van het Müller-orgel, Jos van der Kooy, lukt dat echter. Op de cd SPECTACULAIR ROMANTICS (Intersound 1013) speelt hij werk van Widor, Saint-Saëns (3e Fantaisie), Reger (o.a. 'Introduktion und Passacaglia in d' en 'Fantasie und Fuge in d'), Torres en Bossi, kortom stukken die om een romantisch orgel vragen.

Toch klinken ze ook op het Müller-orgel meer dan acceptabel, dit ondanks de directere klank, het ontbreken van specifiek romantische registers en de afwezigheid van een zwelkast. Door fantasievolle registercombinaties en het veelvuldig van registratie wisselen, wist Van der Kooy de geleidelijk dynamische overgangen aan het Müller-orgel te ontlokken. Producent Ton de Lange bekende dat sommige ingewikkelde registraties alleen maar gerealiseerd konden worden door middel van montage van afzonderlijke 'takes'. Aldus horen we een Bavo-orgel zoals dat in een concert niet kan klinken.

Zeker bij de complexe polyfonie van Reger is het voordelig dat de omlijnde klank van het Müller-orgel, die zeer zuiver werd opgenomen, de luisteraar meer houvast biedt dan de bredere, maar minder gefocuste klank van romantische orgels. Dat blijkt uit de opname JAAP ZWART JR. OP HET WILLIBRORD-ORGEL (Cantilena BM 1027-2; distributie tel. 033-654300). Zwart speelt onder meer de 'Symphonische Fantasie und Fuge in d, opus 57' van Reger. Dit is een uiterst virtuoos werk, waarin een groot deel van de complexiteit verdrinkt in een bijna uitzinnige klankorchie. Deels ligt dat aan de opname, die ietwat te afstandelijk is.

De andere werken op Zwarts cd zijn relatief simpeler en toegankelijker, zoals 4 koraalvoorspelen van Reger en werken van Franck, Alain en H. Andriessen. Hierin blijkt Zwart over een poëtische en plastische expressie te beschikken.

Hetzelfde orgel klinkt in een solo cd-debuut van JAN HARRYVAN (Quality Classics 19194) met delen uit 'Pièces de Fantaisie' van Vierne en de 'Suite opus 5' van Duruflé net een slagje beter. De plenum-klank is opener, terwijl de soloregisters meer karakter hebben. Evenals Zwart, blijkt Haryvan een virtuoos organist, maar in zijn spel miste ik soms ritmisch houvast.

Dubbel Zwolle

Een vergelijkbare tegenstelling als die tussen de twee Haarlemse orgels kan men beluisteren bij twee instrumenten in Zwolle. Daar staan op een steenworp afstand van elkaar in de Grote of St. Michaëlskerk een Schnitger-orgel uit 1721 en in de O.L. Vrouwekerk een Maarschalkerweerd-orgel uit 1896. Zij klinken op een cd van organist HARM JANSEN (Nedsound 230502; te bestellen door ¿ 45,95 te storten op giro 744619 van Nedsound, Hattem).

Op het Schnitger-orgel vertolkt hij op sublieme wijze de Partita 'Sei gegrüsset, Jesu gütig' en de 6e triosonate van J.S. Bach, alsmede een 'neobarokke' partita van Hugo Distler. Deze werken omlijsten het 'Scherzo opus 65' van Reger en 'Prüludium und Fuge über BACH' van Liszt, briljant vertolkt op het 38 stemmen tellende, maar groter klinkende Maarschalkerweerd-orgel. Het is een zeer monumentaal en karakteristiek instrument dat grotere landelijke bekendheid verdient dan het heeft. Een prachtige cd, ondanks het feit dat het Schnitger-orgel klinkt alsof het op een grote afstand werd opgenomen!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden