Rokers en dikke mensen voorlopig niet meer geopereerd in Britse York

Ben je een roker of lijd je aan ernstig overgewicht? Dan kom je in de Vallei van York, in het noordoosten van Engeland, binnenkort niet zomaar meer in aanmerking voor een nieuwe heup of knie.

De plaatselijke afdeling van de landelijke gezondheidsdienst NHS voert op 1 januari een zeer omstreden maatregel in waarbij rokers en te zware mensen hun operatie eerst moeten verdienen door gezonder te gaan leven.

Rokers in York en omgeving worden straks een half jaar uitgesloten van operaties, tenzij ze de tabak minimaal twee maanden laten staan. Erg dikke mensen met een BMI boven de 30 - die wegen meer dan 97 kilo bij een lengte van 1,8 meter - zullen zelfs een volledig jaar worden geweerd uit de OK. Ze kunnen dit uitstel alleen bekorten door minimaal 10 procent af te vallen. Beperkende maatregelen voor rokers en dikke mensen zie je wel vaker in Groot-Brittannië, maar dit Yorkse pakket is tot dusver duidelijk het strengst.

Chirurgen zijn furieus

De NHS in en rond York, waar ruim 350.000 patiënten onder vallen, wilde de maatregel eigenlijk drie maanden geleden al invoeren. Maar toen stak er een storm van protest op. Vooral chirurgen vonden het plan kwalijk, omdat er een tweedeling in de zorg zou ontstaan. Ze vroegen daarom aan de NHS-koepel voor heel Engeland om het eerst plan te keuren. Die NHS-koepel is nu zonder morren akkoord gegaan met het plan. Dit betekent dat het behalve in York ook in de rest van Engeland kan worden ingevoerd.

De chirurgen, verenigd in de Royal College of Surgeons, zijn daar furieus over. Voorzitter Clare Marx noemt de maatregel in de plaatselijke Yorkshire Post 'de verkeerde aanpak' en 'ronduit schokkend'. Ze vindt dat de beslissing om mensen wel of niet te opereren zou moeten afhangen van hun behoefte, niet van 'arbitraire criteria' als gewicht en roken. Marx vreest inderdaad dat binnenkort heel Engeland gebukt gaat onder het radicale uitsluitingsbeleid, dat volgens haar is ingegeven door het begrotingsgat van de NHS.

Het bestuur van de NHS in York reageert kalm op de kritiek. Er zal nauwkeurig van patiënt tot patiënt geoordeeld worden, belooft een woordvoerder. Dus als een te dikke persoon echt geen jaar meer op een knie kan wachten, dan krijgt hij hem eerder. Bovendien betreft de maatregel alleen 'routine-ingrepen', zoals orthopedische operaties. Moet een dikke of rokende patiënt onder het mes vanwege kanker of hartklachten, dan mag dat wel direct. Maagverkleiningen blijven waarschijnlijk ook zonder uitstel toegankelijk.

Geldgebrek

De NHS in York verwacht dat de maatregel zal leiden tot 'de best mogelijke gezondheidsuitkomst op lange termijn', tegen de laagst denkbare kosten. Want als patiënten niet roken en minder dik zijn, herstellen ze beter. Daarnaast treden er minder vaak complicaties op, wat een flinke besparing zou opleveren. Dankzij de maatregel zou ook het bedrag moeten dalen dat de NHS uitgeeft aan suikerziekte en andere kwalen die gerelateerd zijn aan overgewicht en roken. Landelijk is de NHS daar per jaar zo'n 9 miljard pond (een kleine 11 miljard euro) aan kwijt.

De organisatie in York draait er niet omheen dat geldgebrek de voornaamste drijfveer is achter het project. Door jarenlange bezuinigingen onder Conservatieve kabinetten is de NHS in Groot-Brittannië drastisch uitgekleed. In het aanbod vallen overal gaten, terwijl de wachtlijsten groeien. York en omgeving kampt in 2016-2017 naar verwachting met een tekort van 24 miljoen pond - 20 miljoen euro. Andere gebieden zitten al even krap bij kas.

Brexit

De slechte staat van de gezondheidszorg was voor veel Britten een belangrijke reden om in juni voor de Brexit te stemmen. Pro-Brexit-politici hadden beloofd dat ze de gezondheidszorg zouden redden met de miljarden die ze in Brussel zouden uitsparen. Maar zodra het referendum achter de rug was, erkenden de politici dat hun belofte onrealistisch was.

Norman Lamb, voormalig staatssecretaris op gezondheidszorg en parlementariër voor de liberaal-democratische oppositie in het Britse Lagerhuis, heeft geen goed woord over voor de ontwikkeling. "Elke medische rantsoenering die niet gebaseerd is op klinische behoefte, is schandelig", zei hij onlangs in The Guardian. "Dit krijg je ervan als de Conservatieve regering vasthoudt aan plannen om het aandeel van de NHS op de landelijke begroting te verminderen."

Debat over 'vettax' hier verstomd

Ook in Nederland gingen regelmatig stemmen op om mensen met een ongezonde leefstijl te 'straffen'. Een derde van alle zorgkosten ontstaat door ongezond leven. Zes jaar geleden pleitte adviesraad RVZ voor invoering van de 'vettaks', een belasting op vet eten. Wie niet rookte, zou een lagere zorgpremie moeten betalen. De voorstellen ontvingen vooral kritiek. Ze zouden onuitvoerbaar zijn en mensen in ieder geval niet aanzetten tot gezond gedrag. Sinds die tijd is het debat hier verstomd. Ook omdat het inzicht groeide dat roken vaak een verslaving is, en dat zelfs veel dikke mensen ondanks intensieve begeleiding en goede inzet niet erin slagen af te vallen. Wel kunnen artsen in individuele gevallen patiënten aansporen om gezonder te leven. Wie een maagverkleining wil, moet eerst proberen af te vallen. Wie een nieuwe knie wil, eveneens. Maar als hartpatiënten herhaalde waarschuwingen om te stoppen met roken in de wind slaan, staat de cardioloog doorgaans machteloos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden