Rokende moeder schaadt DNA baby

Genen van baby veranderen zodanig dat het lijkt of kinderen zelf gerookt hebben

Roken tijdens de zwangerschap vergroot de kans op een miskraam, vroeggeboorte, hazelip of wiegedood. Dat komt doordat giftige stoffen in de sigarettenrook door de placenta heendringen en het ongeboren kind bereiken. Nu blijkt uit twee nieuwe studies dat de rook ook het DNA van ongeboren kinderen verandert, waardoor kinderen longproblemen kunnen krijgen.

Amerikaanse en Europese wetenschappers onderzochten het DNA van bijna 7000 pasgeborenen. Negenhonderd van hen hebben een moeder die doorpafte tijdens de zwangerschap. Wat blijkt? De rook van die sigaretten kan het DNA van het kind op zeker 6000 plekken wijzigen. Op die plaatsen komt een soort 'plakkertje' (een methylgroep) op het DNA, waardoor genen meer of juist minder 'werken'.

De grote internationale studie, die gisteren verscheen in het American Journal of Human Genetics, en waaraan ook 880 Rotterdamse moeders en kinderen meededen, laat vooral zien waar de vele veranderingen optreden. Dat patroon blijkt te overlappen met dat bij rokers zelf, waardoor het dus lijkt alsof de kinderen zelf gerookt hebben.

Het meest opmerkelijke vindt onderzoeker Janine Felix van het ErasmusMC in Rotterdam dat veelvoorkomende veranderingen op genen liggen die weefsels en organen ontwikkelen. "Het veranderde DNA is dus een mogelijke verklaring voor de grotere kans die rokende moeders hebben op een miskraam, vroeggeboorte, hazelip of wiegedood."

Onduidelijk blijft hoeveel kwaad de DNA-'plakkers' doen. Om daar meer inzicht in te krijgen, beperkten Duitse moleculaire biologen zich tot een heel kleine onderzoeksgroep. Ze vergeleken acht rokende moeders en kroost met acht niet-rokende vrouwen en hun kinderen. Deze studie, die vorige week in Molecular Systems Biology verscheen, kijkt naar al het DNA en alle typen veranderingen. "De meeste DNA-studies naar roken tijdens de zwangerschap meten 450.000 mogelijke methyleringen", zegt de Nijmeegse hoogleraar Henk Stunnenberg, die een bijdrage leverde aan het onderzoek. "Dat lijkt veel, maar het is nog altijd maar vijf procent van het hele genoom."

De wetenschappers vonden ruim 8000 significante DNA-'plakkers' en ook nog andere wijzigingen bij kinderen van rokende moeders, en concluderen dat het paffen van sigaretten tijdens de zwangerschap het DNA van het kind in een 'hyperactieve staat' brengt.

Om een idee te krijgen van het belang van de veranderingen, verdiepten de microbiologen zich in een opvallende DNA-wijziging die bij alle kinderen van rokende moeders optrad, maar niet bij de dochters en zonen van niet-rokende vrouwen. De verandering, die blijft tot tenminste het vierde levensjaar, blijkt een gen te zijn dat eerder al is aangemerkt als een risicofactor voor luchtwegproblemen als COPD en longkanker.

Roken heeft dus gevolgen voor het nageslacht via subtiele veranderingen in het DNA. Het gaat om wijzigingen die ook voorkwamen bij kinderen van moeders die zwanger waren in de hongerwinter. Het gebrek aan voedsel veroorzaakte later hartproblemen en diabetes. Ook blijken de DNA-veranderingen deels op de volgende generatie te worden overgedragen.

Of DNA-schade meer aanstaande moeders zal overtuigen te stoppen met roken, durft longarts en anti-rookactivist Wanda de Kanter niet te zeggen. "Zwangeren die doorroken zijn een stuk verslaafder dan degenen die stoppen vanwege de grote risico's. Maar elke vrouw met een kinderwens zou het advies moeten krijgen: eerst stoppen met roken, dan met de pil."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden