Roerdomp én recreant zijn hier welkom

Na afdamming van de Lauwerszee is aan de rand van de Waddenzee een populair natuurgebied ontstaan. Er is plek voor veel bezoekers en boten, maar ook voor blauwborsten en roerdompen.

Aan de rand van de Waddenzee tussen Friesland en Groningen is vier decennia na de afdamming van de Lauwerszee een bijzonder natuurgebied ontstaan. Het is net zo groot als de Oostvaardersplassen, maar door zijn ligging pal bij de zee is het dynamischer. Je voelt aan de wind, de zon en het licht dat de Wadden om de hoek liggen.

Naast talloze vogels als roerdompen, blauwborsten en ook een zeearendenpaar komen er jaarlijks meer dan een miljoen bezoekers naar het Lauwersmeergebied. Op de stranden wordt gesurft, gevliegerd en gesparteld. Mensen laten hier hun hond rennen - sommigen nemen hun paard mee voor een rit door het ruige gebied. Anderen hebben een grote telescoop bij zich of een gewone verrekijker en nestelen zich daarmee in het riet om vogels te kijken.

Het Lauwersmeer is van het begin af aan ingericht voor natuur én recreatief medegebruik. Daarmee moest het onverzoenbare bij elkaar worden gebracht. Enorme aantallen vogels hebben het gebied gevonden; ze komen er tijdens de trek opvetten. Een netwerk van uitkijkpunten en vogelkijkhutten zorgt voor veel locaties waarvandaan de foeragerende vogels zich laten bekijken door nieuwsgierige mensen. Op de Ezumakeeg is een weg gelegd die als een etalage langs vogelgebieden loopt.

Velden vol orchideeën
Ook zeldzame planten vonden een plek op de voormalige zeebodem. Velden vol parnassia en orchideeën laten zich bekijken vanaf verharde paden. De uitgestrekte, rustige natuurgebieden vormen de kernwaarde van het Lauwersmeergebied, vindt Jaap Kloosterhuis, boswachter bij Staatsbosbeheer en beheerder van het gebied.

Het dorp Lauwersoog, waar de menselijke activiteiten zich concentreren, is gebouwd midden in de voormalige zeearm tussen het Lauwersmeer en de Waddenzee in - op de scheiding van zout en zoet. In de zeehaven liggen vissersboten naast rondvaartboten en de veerdienst naar Schiermonnikoog. In de restaurants wordt verse vis geserveerd. Aan de andere kant van de dijk liggen vakantiehuisjes, zijn kampeerterreinen en jachthavens. Wandel- en fietspaden voeren recreanten naar de zandstrandjes aan het water. Met achtduizend bedden, tweeduizend ligplaatsen en veel dagjesmensen, is de recreatie in het Lauwersmeergebied een economische oppepper van belang geworden voor een regio die geteisterd wordt door krimp.

Jelle Bos nam zeven jaar geleden camping 'Lauwersoog' over van zijn ouders. Zijn rossige haar hangt krullend op zijn colbert. "Even de marifoon zachter zetten", zegt de 34-jarige ondernemer. Naast de camping, heeft hij inmiddels een rondvaartbedrijf, een restaurant en een berg- en hulpverleningsbedrijf voor op het water. De meeste mensen komen naar zijn camping voor de natuur, het open landschap en om er even uit te zijn. Maar het zijn niet alleen natuurliefhebbers die afkomen op het Lauwersmeer, sommige recreanten zoeken avontuur. Bos wil ook die gasten aan hun trekken laten komen. Daarom kocht hij naast de grotere rondvaartboten twee snelle open reddingsboten waarmee je vanuit de 'zoute haven' de Waddenzee op kunt of door naar de branding van de Noordzee.

Marnewaard-safari
Ook in het Lauwersmeer zoekt hij naar manieren om 'avontuurzoekers' te laten genieten. Zo is de ondernemer in gesprek met Defensie, dat de Marnewaard gebruikt als oefenterrein. Bos ziet wel wat in een Marnewaard-safari: op dagen dat de militairen in de kazerne blijven met een jeep over de zandbanen en door de ruige natuur. In overleg met Staatsbosbeheer wil hij graag een wandelexpeditie over Kollumerplaat organiseren en een nachtkamp in de ruigte. Staatsbosbeheer wil hem best tegemoet te komen. "We kijken wat er kan", aldus Jaap Kloosterhuis.

Bos waardeert de uitgestoken hand: "Staatsbosbeheer stelde laatst nog voor om met onze gasten in een landrover over een schouwpad te rijden in de natuur bij De Rug. De terreinbeheerders staan nu meer open voor nieuwe plannen."

Kloosterhuis trekt duidelijke grenzen. In de zuidelijke zone - bij de Kollumerplaat - ligt een belangrijk rustgebied voor de dieren. Daar moeten mensen zoveel mogelijk weg blijven. De fiets- en wandelroutes gaan eromheen en boten mogen er niet aanleggen. Sommige terreinen zijn zelfs nog nooit betreden door mensen. Bij de afsluiting van de zee in 1969 zijn bij wijze van experiment enkele stukken hermetisch afgesloten om te kijken wat voor natuur daar spontaan zou ontstaan. Het zijn nu ruige, met bomen dichtgegroeide stukken land.

In een zo'n opgeschoten hoge boom zijn net twee jonge zeearenden uit het ei gekropen. Is dat toeval? Kloosterhuis denkt van niet en daarom waakt hij als een cerberus over de voor mensen niet toegankelijke zones - in grote delen is hij zelf ook nog nooit geweest. Vogels hebben rustige gebieden nodig en daarom blijven er no-go-area's.

Kitesurfen verboden
Ook ten aanzien van kitesurfers is hij onverbiddelijk. Vogels zien de 'kite' als een roofvogel en gaan op de vlucht, daarom is kitesurfen bijna overal op het Lauwersmeer verboden. Om de schoonheid van het gebied te beleven, hoef je de rustzone niet in, vindt Kloosterhuis. Zelf loopt of vaart hij tijdens excursies langs de randen van de afgesloten terreinen.

Het grote natuurgebied vormt, 43 jaar na de indijking, het hart van het recreatiegebied Lauwersmeer. De exploitatie vraagt om beheersing aan de zijde van de ondernemers. Voor Bos is dat evident: de mensen komen naar het Lauwersmeer omdat het zo prachtig is, dus dat moet gekoesterd worden. Hij aanvaardt dat de natuurorganisaties grenzen stellen: "Dit is een unieke omgeving. De Waddenzee is door de Unesco tot Werelderfgoed uitgeroepen. Het Lauwersmeergebied is zo mooi, dat de natuur Europees bekroond is met het predicaat Natura 2000. Dit is dus heel iets anders als de Veluwe. Daarom moet je hier als ondernemer andere dingen doen. In zo'n gebied zet je dus geen groot hotel met spiegelglas neer. Je past je aan."

Hij bouwde bij zijn camping geen subtropisch zwembad. Met 'alleen twee toiletgebouwen' wist camping Lauwersoog dit voorjaar een vijfde ster te scoren. "Daar ben ik heel trots op. Mijn gasten hebben uitzicht op het Nationaal Park Lauwersmeer en dat vinden ze fantastisch, daar komen ze voor." Grote groepen trekvogels strijken neer in de zichtlijn van de kampeerders.

Aan de andere kant van de dijk, in de haven aan de Waddenzee, liggen de reddingsboten. Bos pakt er de volgende ochtend een als hij om zes uur naar Schiermonnikoog moet om in opdracht iemand op te halen. "De oostelijke Waddenzee is het laatste stukje wildernis van Nederland. Zo 's ochtends vroeg met de opkomende zon is dat echt genieten." Tijdens excursies met deze open reddingsboten gaat het niet alleen om de spectaculaire tocht, maar ook om het gebied. Bos: "Midden op zee zet ik de motor uit en laat ik de mensen zelf ervaren hoe bijzonder dit is."

Met zijn aanbod trekt Bos publiek dat bij de mogelijkheden én de beperkingen van het gebied past. "Mijn collega's in Zeeland hebben bewaking op hun camping, dat hoeft hier echt niet. Mensen die hier komen om zes kilometer te kanoën gooien heus geen lege blikjes in het riet. Die hebben een verrekijker om hun nek hangen."

Bos denkt dat er op het Lauwersmeer in de toekomst helemaal geen motorboten meer varen. "Over tien jaar zie je die hier niet meer, want het past niet bij het gebied. Eigenlijk moet je hier alleen fluisterboten hebben en misschien wat elektrische rondvaartboten." Het had een uitspraak van de boswachter kunnen zijn.

Tegengestelde belangen en een kletscircus
Het natuurgebied Lauwersmeer ligt in twee provincies en in drie gemeenten. Tien jaar geleden werd het een Nationaal Park en schoof ook het Rijk aan de bestuurstafel. Het Overlegorgaan Nationaal Park Lauwersmeer moest die bestuurlijke spaghetti tot een smakelijk gerecht maken, maar het werd een enorm 'kletscircus', constateert voorzitter Mirjam de Meijer met spijt. De belanghebbenden (Rijk, gemeenten, provincies, vissers, ondernemers en natuurbeheerders) hadden tegenstelde belangen en maakten elkaar vleugellam. 'Het Nationaal Park is de kip met de gouden eieren voor de regio', vindt De Meijer. 'Maar dat is niet goed uit de verf gekomen.' Nu de rijkssubsidie voor het Nationaal Park is vervallen, hebben de provincies het Overlegorgaan opgeheven. Ze willen het Nationaal Park in stand houden, maar hoe is nog niet helder. De eerdere patstelling lijkt doorbroken: op de kop van de zeehaven, tussen het Lauwersmeer en de Waddenzee in, is eind april een informatiepaviljoen geopend. Al in 2003 werd er geld uitgetrokken voor een bezoekerscentrum voor het Nationaal Park Lauwersmeer. Omdat het Overlegorgaan niet kon beslissen waar dat centrum moest komen en welke boodschap er gebracht zou worden, kwam het er niet. In 2013 heeft de gemeente De Marne dat geld wel benut en wapperen de vlaggen uitbundig bij Het Informatie Paviljoen.

'Mensen die hier komen, gooien heus geen lege blikjes in het riet. Die hebben een verrekijker om hun nek hangen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden