Roeping voor neutrale kibboets

Met veel Nederlandse steun en deelnemers ontstond in 1963 de christelijke kibboets Nes Ammim ('Teken voor de Volken') in Galilea, vlak ten noorden van Akko. De kibboets bestaat nog altijd, nog wel. Midden in een omgeving vol vijandschap en wantrouwen probeert Nes Ammim een eiland van neutraliteit te zijn.

Contacten tussen Joodse Israëliërs en Israëlische Arabieren zijn tot een minimum gereduceerd. In het christelijke dorp Nes Ammim is zonder toeristen voor het hotel nauwelijks nog emplooi. Er is een nieuw doel: een kader bieden voor ontmoeting tussen joden, christenen en moslims en tussen Israëliërs en Arabieren.

,,Nes Ammim heeft een zekere neutraliteit'', aldus coördinator Douwe van der Sluis. ,,De voertaal is Engels, de sfeer is Europees en het dorp beschikt over de infrastructuur om groepen te ontvangen. Daarmee hebben we een gouden gelegenheid om bruggen te slaan. Zeker, het is marginaal en natuurlijk moet de oplossing van het conflict van de politieke en economische kaders komen. Maar als we zelfs maar enkele joden en Palestijnen kunnen steunen om tegen de stroom in te roeien, is het de moeite waard.''

Nes Ammim werd in de jaren zestig opgezet als een internationaal christelijk dorp dat wilde leven in solidariteit met en in de realiteit van Israël, als teken van een nieuw begin in de verhouding tussen christenen en joden. De eerste decennia bloeide de gemeenschap. Maar midden jaren tachtig kreeg Nes Ammim, net als andere kibboetsiem in Israel, een financiële klap en sinds een aantal jaren verkeert de kibboets in geldnood.

Tegelijkertijd vroeg de achterban om andere actuele initiatieven. Een deel van de woningen in het dorp is nu verhuurd aan particulieren, een ander deel wordt bewoond door ex-drugs- en ex-drankverslaafden die door Israëliërs worden begeleid bij hun terugkeer naar de samenleving. Alleen het gasthuis draait nog als onderneming en geeft werk aan sommigen van de twintig volwassen vrijwilligers.

Jarenlang werd het beleid van het internationale bestuur bepaald door het bewustzijn dat Nes Ammim te gast is in Israël en dat de kibboets bescheidenheid past. Maar, vond vooral het Nederlandse bestuur, in de relatie joden-christenen speelt het conflict tussen Israël en de Palestijnen een dusdanig grote rol dat je het niet meer kunt negeren. Sterker nog: het conflict vermijden betekent juist wezenlijke problematiek tussen joden en christenen niet onder ogen zien en daardoor afbreuk doen aan de eigenlijke doelstelling van Nes Ammim.

Het Nederlandse bestuur heeft zich garant gesteld voor de financiering van de drie proefbijeenkomsten, waarvan de laatste in januari volgend jaar wordt gehouden. De hoop is dat het project daarna wordt voortgezet, ondersteund door het internationale bestuur.

Van der Sluis is tijdelijk uitgeleend aan Nes Ammim door de stichting Communication Middle East (CoME), waarvoor hij al jaren ontmoetingen organiseert tussen joodse Israëliërs, Palestijnen en Arabieren. Hij beschouwt de poging van Nes Ammim om een kleine stap te zetten op het strijdtoneel als een mes dat naar twee kanten snijdt. In de eerste plaats levert het misschien een bescheiden bijdrage binnen Israël. Daarnaast moet naar de gepolariseerde internationale kerkelijke achterban de boodschap uitgaan dat je betrokken kunt zijn bij het conflict zonder tot extreme keuzes te komen.

Kan een dorp dat de solidariteit met Israël als uitgangspunt heeft wel onpartijdig zijn? Van der Sluis beweert van wel. Hij heeft de ervaring dat de omgeving Nes Ammim als neutraal terrein ziet. Verder biedt Nes Ammim als 'centrum van ontmoeting en gesprek' wel de faciliteiten aan, maar met de invulling van het programma bemoeit de gemeenschap zich niet, dat doen de deelnemers zelf. In oktober hebben eerst joodse studenten uit Israël tegenover Palestijnse studenten uit Israël gezeten. Daarna zijn inwoners van Sachnin, in Galilea, geconfronteerd met joodse studenten van een talencursus Arabisch in Nahariya.

Deelnemers -er zijn kandidaten genoeg- moeten allereerst elkaars verhaal aanhoren. Zijn die verhalen van beide kanten niet allang over en weer bekend? Nee, zegt Van der Sluis. Zelfs al studeren Joodse en Palestijnse Israëliërs aan eenzelfde universiteit, ze gaan niet bij elkaar aan hetzelfde tafeltje in de kantine. De meeste deelnemers zitten echt voor het eerst oog in oog met de ander.

Luisteren is één ding, maar accepteren dat degene met wie je koffie drinkt andere gedachten en belangen heeft, dat is iets anders. Van der Sluis: ,,Een thema in oktober was 'Waar ben je bang voor?' Israëliërs bleken vooral bang voor een opstand van de Israëlische Arabieren, dezen waren op hun beurt bang voor gedwongen verhuizing. Onzin, zeggen de Israëliërs dan, dat leeft alleen onder extreem-rechts. Nou, zeggen de Arabieren, jullie hoeven geen opstand te vrezen: wij hebben geen macht, geen wapens. Elkaars angsten erkennen, een objectieve noodzaak, is het moeilijkste.''

Nes Ammim tobt met zijn financiën en met zijn ideologie. Is dit een laatste stuiptrekking? Van der Sluis: ,,Ideologisch achterhaald is Nes Ammim zeker niet. Anti-joodse vooroordelen liggen nog steeds onder de oppervlakte. Het is waar dat we in een economische crisis zitten en we hopen met dit initiatief nieuw leven in de kibboets te blazen. Je kunt ook twisten over de vorm, een collectieve nederzetting. Toch denk ik dat Nes Ammim nut heeft gehad en nog steeds heeft, alleen al vanwege de honderden vrijwilligers die een reële blik op Israël en jodendom hebben gekregen. Hier komen mensen die niet op theoretisch niveau aan de dialoog tussen joden en christenen deelnemen. Nes Ammim is niet overal in het land een begrip, maar in deze regio zelf, van Israëlische en Arabische dorpen, beschouwen mensen ons als betrouwbare buitenstaanders.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden