'Roemenië mist een nieuwe, geloofwaardige elite'

Roemeense demonstranten protesteren in Boekarest met verlichte mobieltjes tegen de corruptie in hun land.Beeld EPA

De onvrede over de corruptie is groot in Roemenië. Maar de regering blijft zitten, ondanks massale demonstraties. Een goed alternatief ontbreekt, zegt politicologe Pippidi.

“Roemenen vertrouwen de politiek totaal niet”, zegt politicologe Alina Mungiu Pippidi, oprichtster van de Coalitie voor een Schoon Parlement die sinds 2004 corrupte parlementariërs in de gaten houdt. Daar zou een regeringswisseling op dit moment ook weinig aan veranderen, denkt ze: “Er is geen alternatief. Alle bestaande partijen kampen met corruptie. In het huidige parlement heeft 37 procent van de leden een integriteitsprobleem. Wat wij missen, is een nieuwe, geloofwaardige politieke elite. Onze beste mensen zijn allemaal naar andere EU-landen vertrokken.”

Dat ‘integriteitsprobleem’ varieert van steekpenningen accepteren, lunchen met de verkeerde persoon of als parlementariër een familielid in dienst nemen, tot het opstellen van een speciaal wetje dat uitsluitend bedoeld is om een persoonlijk probleem op te lossen, iets wat de huidige minister van justitie als parlementariër graag regelde voor bedrijven die hem inhuurden als consultant.

Corruptie

Sinds 2004 zijn maar liefst achttien Roemeense ministers, waaronder één minister-president, wegens corruptie achter de tralies verdwenen. Tegen een andere ex-premier, Viktor Ponta, die in 2015 onder druk van massademonstraties aftrad, loopt nog steeds een proces. Dat bleek overigens geen obstakel om afgelopen december herkozen te worden als parlementslid. Liviu Dragnea, leider van de sociaal-democratische regeringspartij PSD, werd veroordeeld tot voorwaardelijke gevangenisstraf omdat hij een loterij wilde organiseren om mensen naar de stembus te lokken. En dat zijn dan alleen nog maar de politici. 

Afgelopen week trad Florian Coldea, top-generaal van de Roemeense geheime dienst RIS, af toen bekend werd dat hij op vakantie was geweest met IT-magnaat Sebastian Ghita. Ghita sleepte jarenlang voor vele miljoenen aan contracten binnen van de geheime en veiligheidsdiensten. Hij wordt sinds een week internationaal gezocht. Wegens corruptie. 

Dat is helemaal opmerkelijk gezien de rol die de RIS speelt in corruptieonderzoeken. De dienst mag mensen afluisteren en doet dat massaal, in 2014 maar liefst 44.759 keer, dubbel zo vaak als de Amerikaanse FBI. Critici vergelijken de dienst wel met de gevreesde communistische Securitate. De RIS-dossiers zijn vaak doorslaggevend in de onderzoeken, maar ze hebben ook een andere kant, zegt Pippidi: “Ze maken politici chantabel, maar zodra die politici zelf aan de macht komen, maken ze er allemaal gebruik van om hun tegenstanders onder druk te zetten.”

Er zijn weinig landen waar, mede dankzij dat RIS-materiaal, de afgelopen jaren zoveel corruptiegevallen zijn vervolgd als in Roemenië. Maar al die vervolgingen lijken tot nu toe weinig te veranderen aan het probleem zelf, zegt Pippidi: “Het resultaat is niet minder corruptie, maar vollere gevangenissen.” Dat weerspiegelt misschien de gespleten verhouding van veel Roemenen tegenover het thema. Ze zijn massaal tegen en doen ook massaal mee. Uit een enquête bleek ooit dat een ruime meerderheid vindt dat er geen verjaringstermijn voor corruptie moet zijn, maar ruim de helft de respondenten zei dat ze zelf ook wel eens smeergeld hadden betaald of de belasting hadden ontdoken.

Tweedeling

De massale demonstraties laten zien dat veel Roemenen onvrede met die situatie hebben, maar getuigen ook van een enorme de tweedeling in de samenleving. Bij de verkiezingen in december ging slechts 39,5 procent van de Roemenen naar de stembus. Vooral ouderen en mensen op het platteland zijn gaan stemmen. Pippidi: “Het zijn de jongeren uit de stad die toen thuisbleven, die nu de straat opgaan.”

Die jongeren geloven niet in de huidige partijen en nieuwe verkiezingen, twee maanden na de vorige, hebben volgens Pippidi weinig zin. “De uitslag zou niet echt anders zijn. Het land is verdeeld en de oppositie zwak. Dit conflict blijft bestaan tot een partij met schone politici een duidelijk mandaat van 51 procent van de stemmen weet te winnen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden