Rode verf op een echt litteken

Acht jongeren tussen de 14 en 22 jaar uit Amsterdam-West en twee regisseurs maakten in tien dagen een theaterstuk, genaamd STUK, over kindermishandeling. De meeste acteurs zijn zelf mishandeld of hebben dit van dichtbij meegemaakt. Ook een van de regisseurs overkwam het. Trouw sprak met hen.

Ik ben streng opgevoed, zegt regisseur en programmamaker Harry Tortike (51). Zijn ouders kwamen na de Tweede Wereldoorlog getraumatiseerd uit een kamp in voormalig Nederlands-Indië. “Ze ontmoetten elkaar op het schip waarmee ze naar Nederland werden verscheept. Ze waren lotgenoten en ze besloten een vechtersgezin te worden: ze wilden mij en m'n broertjes en zusje sterk maken tegen de buitenwereld. Slaan hoorde daarbij. Ook bij mijn vriendjes thuis werd geslagen.“

Tussen de opnames voor de verfilming van STUK door, vertelt Tortike - onder andere actief geweest voor 'Andere tijden' en 'De leugen regeert' - boven een espresso in een Amsterdams café over zijn persoonlijke drijfveer om dit theaterstuk over kindermishandeling te maken.

“Ik heb lang gedacht dat er iets aan mij mankeerde. Ik voelde mij verantwoordelijk voor de pijn van mijn ouders. Ze spraken er niet over, maar je voelt dat natuurlijk wel. En dat slaan vond ik niet normaal. Dat gebeurde bijvoorbeeld met een stok en een rijmpje: jij-mag-niet-te-laat-ko-men. Op elke lettergreep volgde een slag.“

Pas later, toen hij tegen de dertig liep, merkte hij dat dit verleden hem ernstig in de weg zat. “Ik liep steeds vast, een relatie kon nooit langer standhouden dan twee jaar, een huis, een baan, alles wisselde. Toen ben ik erachter gekomen dat er kasten vol literatuur zijn over jongens en meisjes zoals ik: de tweede generatie.“

Hij heeft zich drie maanden opgesloten, vervolgt hij, en er alles over gelezen. Zijn vader is overleden toen hij jong was. “De 'coming-out' van mijn moeder, dat ze er wel over durfde te spreken, liep min of meer parallel met mijn ontdekkingen. We zijn zeer goede vrienden geworden.“

Deze ervaringen zijn verwerkt in STUK, een voorstelling waarin acht jongeren uit Amsterdam-West snel achter elkaar korte scènes over kindermishandeling opvoeren. STUK is eind november voor het eerst gespeeld en wordt nu verfilmd en op dvd gezet als lesmateriaal voor middelbare scholieren. Het zijn de eigen verhalen van de deelnemers die het script vormen, want zij hebben allemaal, direct of in hun omgeving, met mishandeling te maken.

Een jaar geleden was Tortike, die workshops 'acteren voor de camera' voor Amsterdamse jongeren verzorgt, een van de initatiefnemers van de themaweek tegen kindermishandeling, op de televisie. Sindsdien liep hij rond met het plan om ook in het theater dit thema op te pakken. Eind augustus werd hij gebeld door Shehab Saddal, een 16-jarige jongen van Egyptische afkomst, die bij hem een cursus had gevolgd. “Het was of het zo moest zijn: Shehab wilde een theaterstuk maken voor scholieren over kindermishandeling.“ Er kwam subsidie en andere deelnemers werden benaderd. Op de derde bijeenkomst met de acht jongeren heeft Tortike zijn eigen geschiedenis verteld.

Mede-regisseur en theatermaakster Jona Rens (26), die is aangeschoven, herinnert zich: “Toen Harry dit vertelde, keken de jongeren met grote ogen. Ze konden aan Harry zien dat je erover kunt praten, dat er leven is na zo'n jeugd. En toen kwamen ze zelf los. Nou, ik heb dit meegemaakt.. en ik dit..“ Rens werkt graag met jongeren, geeft les op de jeugdtheaterschool.

Het is een voorstelling geworden met dans, zang, rap en spel. “We hebben de voorstelling samen met de jongeren gemaakt, dus bestaat zij uit dingen waar zij goed in zijn“, zegt Rens.

Tortike: “De openingszin van STUK is: 'Hallo, wij zijn 8 jongeren uit Amsterdam-West. We hebben 10 dagen nagedacht over kindermishandeling en daar hebben we iets van gemaakt dat we jullie graag willen laten zien en daarna willen we het er met jullie over hebben'. Dus direct van jongere tot jongere. Zonder tussenkomst van ouders of hulpverleners.“

Het doel van dit project is niet therapeutisch, zeggen beide regisseurs. Rens: “Toen bijvoorbeeld een van de acteurs vertelde dat hij zichzelf verwondde, zijn we niet over zijn rug gaan aaien. We hebben er rode verf bijgehaald om op het echte litteken te smeren. We zochten steeds naar de theatrale vormen van het uitdrukken van het geweld dat zij hebben meegemaakt. Daarbij hielden we wel in de gaten hoe het met ze ging en hebben we geprobeerd een veilige omgeving voor ze te scheppen.“

Rens: “Deze jongeren zijn niet zielig, ze zijn geen slachtoffer. Ze zijn stoer en krachtig, juist doordat zij open en vooral niet anoniem durven te zeggen: Ja, ik ben mishandeld, dit ben ik en ik heb wat te vertellen.“

Tortike: “En ze zijn trots op wat ze nu doen: ze halen mishandeling uit de taboesfeer.“ Dat werkt, want na het zien van de eerste voorstelling hebben drie vrienden van een acteur hulp gezocht voor een meisje dat mishandeld wordt. “En twee andere toeschouwers zijn naar hun conrector gegaan en hebben gezegd: STUK moet ook bij ons op school komen.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden