Rode tomaten? Probeer eens de roze, witte, zwarte of gestreepte

Noire de crimee. ©Hanneke van Dijk Beeld
Noire de crimee. ©Hanneke van Dijk

September is de tomatenmaand. Dan zijn er festivals waar je honderden rassen kunt proeven. Klein en groot, in alle kleuren.

De voorvaderen van de tomaat groeien in Zuid-Amerika. De kruipende, woekerende plant met kleine geelgroene tot rode besjes, die je bijna niet als tomaat herkent, komt nu nog in het wild voor in Equador en Peru. Al lang geleden zijn tomatenzaden op de een of andere manier daarvandaan in Mexico gearriveerd.

Toen de Spaanse soldaat Cortez in 1519 door Columbus naar Amerika werd gestuurd, hadden de Azteken onder Montezuma II al bepaalde tomatenrassen geselecteerd die grotere vruchten gaven dan de wilde tomaten. Ze bedreven al land- en tuinbouw op grote schaal en kweekten meer dan tweeduizend planten, waaronder tomaten.

Na de verovering door de Spanjaarden kwamen veel Spaanse priesters naar Mexico. Zij stichtten kerken en verboden de Azteekse godsdienst. Daarna moesten ze opnieuw het wiel uitvinden en alle planten die de Azteken al eeuwen teelden en aten werden gewantrouwd en voor alle zekerheid naar hun vaderland gestuurd. Dit waren niet alleen tomaten, maar ook aardappels, paprika's, pepers, maïs en courgettes.

In Spanje werden tomaten eerst alleen als sierplanten geteeld, want iedereen dacht dat ze giftig waren. Vanuit Spanje kwamen ze in Italië terecht, waar men de pomo d'oro, de gouden appel toch wel erg lekker vond. Uit deze naam blijkt dat de eerste tomaten geel en niet rood waren. Het zou nog tot halverwege de achttiende eeuw duren voordat men zeker wist dat rijpe tomaten niet giftig waren en onrijpe tomaten ook niet als ze gekookt werden.

Maar pas toen de Amerikaanse kolonel Robert Gibbon Johnson in 1820 ten overstaan van tweeduizend mensen een mand vol tomaten opat en niet ter plekke dood neerviel kwam er schot in de tomatenteelt.

We kunnen ons een leven zonder tomatenketchup niet meer voorstellen, maar pas in 1876 werd dit product door Henry Heinz op de markt gebracht. Daarna kon de tomaat niet meer stuk en werd er druk veredeld om nieuwe rassen te maken. Kon je in 1880 in zaadcatalogi twintig rassen vinden, tegenwoordig zijn het er twaalfduizend. Niet dat die allemaal makkelijk te vinden zijn en bij elkaar in een catalogus staan.

Over de hele wereld worden gigantische hoeveelheden tomaten gegeten. Vers of verwerkt tot soep, saus, sap, gedroogd, ingeblikt en in allerlei gerechten. De supermarkttomaat moet aan bepaalde eisen voldoen: het liefst mooi rood, regelmatig van vorm, stevig en goed te bewaren. Door op deze eigenschappen te selecteren leek de smaak op de achtergrond te verdwijnen. Smaak krijgt nu meer aandacht al is het alleen maar door de trostomaten waar de steeltjes voor de echte tomatengeur zorgen. Maar nog steeds is de smaak van zo'n tomaat niet te vergelijken met een rijpe, door de zon verwarmde tomaat zo van de plant geplukt en opgegeten, waarbij het sap van je kin af loopt. Die tomaten bestaan, maar dan moet je ze wel zelf telen. Dat kan in een tuin, op het balkon en zelfs in de vensterbank.

Je kunt dan kiezen uit rode, roze, witte, groene, zwarte of gestreepte tomaten. Uit klimmende of struiktomaten, uit vlees- of vultomaten. Uit zoveel tomaten dat je de weg kwijtraakt. Die weg is terug te vinden door tomatenmanifestaties te bezoeken en daar zoveel tomaten bij elkaar te zien als je nog nooit hebt gezien. September is de tomatenmaand, dan worden de tomatenfestivals gehouden en kun je veel verschillende tomatenrassen aanschouwen en proeven.

Wij bezochten twee van die festivals, een in Frankrijk en een in België, dat was genieten. In Frankrijk organiseert de Tomatenprins, Prince Louis de Broglie, op zijn kasteel Château de la Bourdaisière in Montlouis-sur-Loire, dichtbij Tours, het tweede weekend in september (10 en 11 september) Le Festival de la Tomate.

Op zijn feestje kun je honderden oude tomatenrassen zien en proeven en wordt er van alles rondom de tomaat georganiseerd. De lekkerste tomaat die we daar proefden en sindsdien elk jaar in onze tuin kweken is 'Noire de Crimée', een gigantisch grote tomaat met een heerlijk zachte smaak. Te ver weg? Dan is zijn boek 'Tomates, d'hier et d'aujourd'hui' met de wonderschone foto's van Marc Dantan een alternatief.

België is dichterbij en daar wordt voor de tweede keer een Tomatenfestival georganiseerd door Arboretum Kalmthout, net over de grens bij Roosendaal. Vorig jaar was het een gigantisch succes. Meer dan driehonderd rassen worden tentoongesteld, een aantal kun je proeven en op zaterdag is er een chef in huis die demonstraties geeft wat je allemaal met de tomaat kunt doen. Uniek is dat er zaden van meer dan honderdvijftig tomatenrassen te koop zijn. We proefden daar 'Black Zebra', roodbruin met groene strepen en 'Green Zebra', lichtgroen met donkergroene strepen, een tomaat waaraan je moet voelen of hij rijp is, want dan is hij nog steeds groen, maar lekker!

Het ras 'Coeur de Boeuf' is hier in verschillende variaties ook ruim vertegenwoordigd. Deze hartvormige tomaat is de ultieme vleestomaat, waar je mooie dikke plakken van kunt snijden. In Kalmthout kun je niet alleen op 3 en 4 september van 10 tot 17 uur het Tomatenfestival bezoeken, maar ook het Arboretum waar de eerste herfstkleuren al zichtbaar worden en de vaste planten nog volop in bloei staan.

Het zou mooi zijn als bij het veredelen van nieuwe rassen de oude rassen weer gebruikt zouden worden, pas dan zou de tomaat zoals de Fransen het zo mooi zeggen: un fruit du mariage des varieties anciennes et recentes worden (een combinatie van oude en nieuwe rassen).

Kijk voor meer informatie op:
www.arboretumkalmthout.be
www.labourdaisiere.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden