Rode ballen tussen de bieten en ander moois op Schouwen-Duiveland

“Alle ratio is absurde nonsens en dient als zodanig serieus te worden genomen.” Langs de Schapenweg en de Noord-Langeweg in Zonnemaire liggen grote rode ballen tussen de bieten, staan geboetseerde autobanden als 'Rijzend Rubber' tussen de zomergerst en wuiven grote plantenstengels met klingelende belletjes tussen de aardappelen mee in de wind.

'Verrassende gewassen' zijn het, deze buitengewone beelden van vooral Zeeuwse kunstenaars. Ze vormen een twee kilometer lange expositie, aan de rand van vruchtbare akkers. Beschilderde wasmachines, een roos van staal, reuzenbloemen, hemelhoog meubilair van bamboe, een schaap in een kooi: nonsens en serieus, zoals het bovengenoemde citaat van de overleden kunstenaar Pierre Schwartz aangeeft. Het zijn intrigerende kunstprojecten, geplaatst in een minstens zo fascinerend decor.

Ze zijn eigenlijk net zo verrassend als de rand van de akkers. Al jaren zaaien boeren in dit gebied van Schouwen-Duiveland een strook van negen meter breedte langs hun akkerland in met een mengsel van bont bloeiende planten. Teunisbloem, ridderspoor, bolderik - ze hebben de vrije hand gekregen in het akkerrandenproject 'Zonnestraal' dat boeren en natuurorganisaties al een paar jaar samen uitvoeren. De boeren krijgen er een vergoeding voor. De randen worden niet bespoten, bemest of geoogst. Ze geven geur en kleur aan het landschap en vormen zo een brug tussen landbouw, cultuurgrond en natuur. En ze dienen als decor voor de kunstmanifestatie 'Verrassende gewassen'.

Knallende zon erboven, wind die vrij spel heeft en wolken die geen moment rust krijgen: zo is het fraai fietsen en stilstaan op Schouwen-Duiveland. Of eerlijk gezegd gaat de route tussen Schouwen en Duiveland dóór, over de dijken waarmee de Zeeuwen vroeger de Gouwe in toom probeerden te houden. Deze zeegeul liep met niet aflatende regelmaat tussen beide eilanden vol en weer leeg en omspoelde in het noorden de kleine eilandjes Dreischor en Bommenede.

In de middeleeuwen slibde het water tussen de eilanden langzaam dicht en werd steeds meer land ingepolderd. Zo ontstonden Noordgouwe en Zonnemaire omstreeks 1400 en viel ook de zandplaat droog waarop Schuddebeurs werd gesticht. De Gouwe bleef nog een open water tot ver in de 17de eeuw, toen ze definitief met dammen en dijken werd bedwongen. Het laatste restje werd 'gedicht' na de watersnood van 1953.

Het aardige van deze fietsroute is dat ze grotendeels over de kruin van de dijken loopt en dat je aan de rechterkant steeds neerkijkt op wat eens die Gouwe was. Nu is het een vlakke strook land, door verkavelingen platgeslagen en uitgerold, maar net zo noest bewerkt als alle akkers op het voormalige eiland. Wieden, dunnen, schoffelen - overal zie je mensen in trage tred tussen de planten hun werk doen.

Vanuit Zierikzee (de Noordhavenpoort is een mooi uitgangspunt) gaat de route onder de provinciale weg door en volgt dan de Schouwse dijk tot Brouwershaven. Het is een prachtig fietspad op niveau, dat we in Schuddebeurs verlaten om ons te verlekkeren aan de paleisjes in het dorp. Boslust, Zeelust, Heesterlust, Mon Plaisir. Het is erfgoed van rijke Zierikzeese kooplieden, die hier al in de 16de eeuw een leuk lapje kochten en met lust en plezier aan de Donkereweg temidden van de bossen gingen wonen. On-Zeeuws, maar fraai en wonder boven wonder bij de ramp van 1953 gespaard gebleven. Ook de herberg, waar de plaats haar naam van kreeg, staat er nog: 'laat de beurs maar rammelen'. Schoddebozze, zeggen ze op Schouwen.

Noordgouwe mag er ook wezen, maar dan vanwege de gave planologie: een prachtig kerkje in het midden, een ring met gracht en leilinden eromheen en een alleraardigste huisjes. Het kost moeite om de draad van de tocht weer op te pakken, verder over de Schouwse dijk naar Brouwershaven. Dit geboortestadje van Jacob Cats (hij heeft er elf jaar gewoond en wordt geëerd in een door weer en wind aangevreten standbeeld) droomt in de scherpe zon over vroeger, toen zeeschepen af en aanvoeren en grote welvaart brachten. Het was de voorhaven van Rotterdam, dat zelf door ondiepe vaarwegen onbereikbaar was. Pas met de aanleg van de Nieuwe Waterweg in 1872 keerden de kansen. Voor Brouwershaven restten de vissers, en na de sluiting van de Grevelingen in 1971 de pleziervaart.

De oversteek door het vroegere stroomgebied van de Gouwe voert over de Kijkuitsedijk, ook al gezegend met mooie vergezichten en overweldigende rust - geen wonder dat het langs deze route wemelt van de minicampings. Buitendijks, in de Grevelingen, blinken de slikken van Bommenede. Hier lag in 1413 nog een plaats die merkwaardig genoeg tot Holland behoorde en in 1682 door de zee werd verzwolgen. Het verdronken land is nu natuurgebied.

'Doe wel en vreest niemand' staat er op een huis aan de ring in Dreischor, een dorp waarvoor hetzelfde verhaal geldt als Noordgouwe. Met een zo mogelijk nog volmaakter cirkelvorm en indrukwekkender kerkgebouw: misschien is het wel het mooiste dorp van Zeeland. In het verleden was het een hoge heerlijkheid met 'halsrecht', waardoor ze je op allerlei manieren om zeep mochten brengen als je wat misdaan had. Maar ook een plaats waar Opa (Jan) Kip tot de bekendste 'oudste Nederlander' kon uitgroeien. Een van de zijsteegjes naar de Ring is naar hem vernoemd.

Dreischor-Sirjansland, via de weg door het Dijkwater, is met de wind mee een zoefbeweging die eindigt aan de Grevelingen. In het onwaarschijnlijk heldere water vinden duikers hun speeltuin en maken zeilboten de vaargeul tot de A 2 in de ochtendspits.

Het is mooi geweest zo. We maken de Duivelandroute niet af, maar keren over oude Gouwe-dijkjes terug naar Zierikzee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden