'Roddelterreur', 'hypocrisie': moet de paus zijn toon matigen?

Paus Franciscus, vorige maand na zijn bezoek aan Turkije. Beeld epa
Paus Franciscus, vorige maand na zijn bezoek aan Turkije.Beeld epa

'Spirituele Alzheimer', 'de terreur van de roddel', 'existentiële schizofrenie': de termen waarmee paus Franciscus maandag de kwalen van zijn personeel beschreef, liegen er niet om.

In een kersttoespraak voor geestelijken in de Romeinse Curie, het kerkelijk bestuursapparaat, somde hij vijftien 'ziekten' op waaraan sommigen van hen zouden lijden. Machtswellust, carrièrejagen, kliekjesvorming en het zicht verliezen op Gods boodschap - de lijst leek een directe aanklacht. Geestelijken gaven de toespraak na afloop een mager applausje.

Een enkeling uitte tegenover buitenlandse media zijn ongenoegen: het leek wel alsof de ze nooit goed genoeg waren. En dat terwijl er al zo veel spanning in de lucht hangt. Franciscus gaat de bureaucratische en inefficiënte Curie sterk hervormen: minder bisschoppen en kardinalen op hoge Vaticaanse posten, meer inspraak voor plaatselijke kerken.

Geschoffeerd
Hakt de paus te hard in op zijn personeel? Volgens hoogleraar kerkgeschiedenis Paul van Geest van de Tilburg Universiteit valt het reuze mee. "Natuurlijk komen deze woorden hard aan", vindt Van Geest. "Het was alsof hij vijftien stellingen op de deur van de Sint Pietersbasiliek spijkerde. Sommige kardinalen zullen zich geschoffeerd voelen, maar het is de vraag of zij in de meerderheid zijn. De paus sprak hen aan als medevolgelingen van Christus en wees hen op een aantal veel voorkomende zonden."

Zijn toespraak had volgens Van Geest een heel ander karakter dan de speech die een directeur houdt tijdens een kerstborrel. "Franciscus nodigde uit tot reflectie. Hij was scherp maar niet agressief."

Krasse metaforen
Het was niet voor het eerst dat Franciscus termen als 'kanker' en 'de terreur van de roddel' in de mond nam. Vorig jaar noemde hij ijdelheid, macht en trots al 'de lepra en de kanker van de maatschappij'. In Zuid-Korea waarschuwde hij deze zomer voor een 'spirituele kanker' die zich verspreidde in welvarende samenlevingen. Dat veel Curiegeestelijken in Rome carrière wilden maken, noemde hij eerder 'een lepra van het priesterschap'.

Franciscus' krasse metafoorgebruik kan volgens Van Geest weinig kwaad. "Zo praten Latijns-Amerikanen nu eenmaal: ongezouten en expliciet. Natuurlijk, als je die woorden te vaak gebruikt treedt er inflatie op verliezen ze hun kracht. Maar Franciscus is slim genoeg om tijdig zijn toon te veranderen. Ik vermoed dat hij de tijd rijp acht: de hervormingen van de Curie komen nu op gang, dus hij moet duidelijke taal spreken."

Hervormingen
Franciscus zoekt een balans, constateert Vaticaankenner John Allen in een analyse op zijn nieuwssite Crux. "Hij moet voorkomen dat hij onderdeel wordt van de organisatie die hij probeert te hervormen. Tegelijk kan hij het zich niet permitteren om de insiders tegen zich in het harnas te jagen. Zij moeten die hervormingen gaan doorvoeren."

Volgens Allen is het de vraag of Franciscus' scherpe woorden daarbij helpen. "Hij maakt zijn verwachtingen glashelder, maar loopt wel het risico dat hij de mensen die hij het hardste nodig heeft van zich vervreemdt."

Van Geest is optimistischer. "De komende jaren gaat hij zich omringen met geestelijken die op zijn golflengte zitten", meent de hoogleraar. "Over drie jaar ziet de Curie er heel anders uit."

null Beeld epa
Beeld epa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden