Robots in de zorg vereisen goede samenwerking

Behandeling in een paar ziekenhuizen - of zelfs maar één ziekhuis - voor geavanceerde zorg zal steeds vaker gebeuren. Dat moet je goed organiseren.

Het College voor Zorgverzekeringen meldde onlangs dat Nederland zestien Da Vinci-operatierobots telt, terwijl we aan een kwart daarvan genoeg hebben. Concentratie van geavanceerde zorg op een beperkt aantal plaatsen gaat niet altijd vanzelf. Behalve inhoudelijke ambities spelen daarbij ook andere drijfveren een rol, zoals prestige en vermeende aantrekkingskracht voor patiënten en verwijzers. Maar kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid dienen centraal te staan. Maatwerk, samenwerking en goede wetenschappelijke onderbouwing, dat is waar het dan om moet gaan.

Wat bepaalt de behoefte aan geavanceerde voorzieningen, en hoe kun je sturen? De zeldzaamheid van bepaalde complexe ziekten speelt een grote rol. Van sommige kindertumoren, aangeboren afwijkingen of stofwisselingsziekten doen zich in ons land maar enkele nieuwe gevallen per jaar voor. Maar ook bijzondere complicaties van vaker voorkomende ziekten kunnen zeldzaam zijn. Om dan artsen en ziekenhuizen voldoende kennis en ervaring te laten opbouwen om patiënten verantwoord te helpen, is het nodig de behandeling in een paar gespecialiseerde ziekenhuizen, of soms maar in één, te concentreren.

Concentratie is ook essentieel als het gaat om bijzondere, dure infrastructuur en geavanceerd onderzoek op veiligheid en effectiviteit. Voorbeelden hiervan zijn protonentherapie en de Da Vinci-robotbehandeling. En samenbrengen van geavanceerde zorg is ook goed voor ons aller portemonnee, want te ruime verspreiding van dure infrastructuur leidt tot onnodig hoge kosten.

Bij zeer zeldzame aandoeningen wordt steeds meer internationaal samengewerkt om kennis en mogelijkheden te bundelen. Zo wordt op 9 februari in het Europees Parlement een rapport gepresenteerd waarin wordt aangedrongen op nog meer samenwerking in de kinderoncologie. Internationale, maar ook nationale vormen van concentratie zijn lastig voor patiënten en hun naasten als zij ver moet reizen. Maar met goede voorlichting over de kwaliteitsvoordelen is dat uit te leggen.

Concentratie vereist inzet. Liefst maken zorgverleners en ziekenhuisbestuurders zelf goede afspraken, uitgaande van wie de beste mogelijkheden heeft. Er zijn, ook internationaal, goede voorbeelden, zoals bij orgaandonatie en transplantatiezorg. Lukt het niet, dan kan er een rol zijn voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg, Nederlandse Zorgautoriteit of zorgverzekeraars, die zich bijvoorbeeld al hebben bemoeid met het minimum aantal borstkankeroperaties voor een ziekenhuis om die te mogen blijven uitvoeren.

Het is wel zaak dat de verzekeraars onderling afstemmen, in goed overleg met de instellingen en de inspectie, want als iedereen eigen normen stelt, leidt dat tot chaos. Ook de overheid heeft instrumenten die zo nodig ingezet kunnen worden.

Jaren geleden bestond het idee dat evenwichtige concentratie te bereiken was via de markt, waarbij patiënten - op zoek naar de beste kwaliteit en stemmend met de voeten - uiteindelijk medische concentratie zouden afdwingen. Maar met ingrijpende topzorg zou zo'n strategie veel tijdverlies en onnodige schade opleveren. Belangrijk is de prestaties zichtbaar te maken en de kwaliteit te bewaken. Het meekijken door patiëntenorganisaties is goed, want dat houdt de zorg scherp.

Het aanbieden van topzorg staat niet op zichzelf. Gespecialiseerde ziekenhuizen kunnen alleen goed functioneren dankzij gericht doorverwijzen door algemene ziekenhuizen. Die blijven, evenals de eerstelijnszorg, vaak ook betrokken omdat patiënten nazorg nodig hebben. Belangrijk is dan goed samenwerken - niet competitie rond de patiënt.

Hooggespecialiseerde zorg bij bijzondere aandoeningen zal zich steeds verder ontwikkelen. Omdat er veel belangen aan de orde zijn - van patiënten, maar ook instellingen, verzekeraars en een op de centen lettende overheid - is onafhankelijke wetenschappelijke begeleiding en op kwaliteit gericht toezicht onmisbaar.

En omdat patiënten steeds hogere eisen stellen, afstanden beter overbrugbaar worden, en de schaal van ons land soms te klein is voor zeer zeldzame aandoeningen of uiterst kostbare infrastructuur, neemt het belang van grensoverschrijdende Europese samenwerking in de zorg toe. Het gaat in Europa om meer dan financiële markten en de euro.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden