InterviewRob Jetten

Rob Jetten zegt het zelf: Wat hij doet, opzij stappen, ‘is in politiek Den Haag iets geks’

Rob JettenBeeld Werry Crone

Rob Jetten voelde zich er klaar voor om lijsttrekker te worden, hij had er zin in. Maar hij ziet een andere kandidaat, die hij geschikter vindt: Sigrid Kaag. ‘Waarom zou ik per se lijsttrekker moeten worden. Voor mijn eigen ego?’

Het heeft lang geduurd voor Rob Jetten zijn nee-woord uitspreekt. Hij wil geen lijsttrekker worden van D66 en geen politiek leider. Het besluit viel maanden geleden al, na gesprekken binnen de partij, met zijn partner, zijn ouders en ook met Alexander Pechtold, de vorige fractievoorzitter, die hem er scherp op ondervroeg.

“Al sinds maart weet ik het, maar ik vond het nu pas het moment om het hardop te zeggen. Door de coronacrisis stond de hele vraag wie lijsttrekker wordt, en of er een lijsttrekkersverkiezing komt, binnen de partij op een lager pitje. Niemand zat in mei te wachten op ego’s van politici.”

Jetten zit in zijn werkkamer op een uitgestorven Binnenhof, waar bijna iedereen thuiswerkt. Door de openstaande deur is de grote vergaderzaal te zien waar hij in oktober 2018 naar voren werd geschoven als het nieuwe, jonge gezicht van D66 in de Tweede Kamer. Eén ding had Jetten binnenskamers bezworen: hij zou geen tussenpaus worden. Hij ging voor het leiderschap.

Jan Terlouw noemde u al de politiek leider, Alexander Pechtold lanceerde u als zijn opvolger, en nu ziet u ervan af?

“Omdat ik Sigrid Kaag de beste kandidaat vind, voor D66 en voor Nederland. De manier waarop zij weet te verbinden, en de buitenlandse en binnenlandse ervaring die zij meebrengt, is wat we nu nodig hebben. Na deze gezondheidscrisis volgt een zware economische crisis. Daarin moet D66 nog relevanter proberen te zijn, door te investeren in gelijke kansen, met hervormingen om de schatkist op orde te krijgen, met economische steunpakketten die de vergroening versnellen. Kaag is daarbij ook een serieuze uitdager van Mark Rutte voor het premierschap. Daar wil ik achter gaan staan. Waarom zou ik per se lijsttrekker moeten worden. Voor mijn eigen ego?”

“Ik heb zondag zitten genieten van haar bekendmaking, en de interviews die ze gaf. Ook van de reacties in de partij, die zo positief zijn.”

Jetten kwam vanuit het niets, toen hij anderhalf jaar geleden op het schild werd gehesen als de potentiële opvolger van Alexander Pechtold. Hij was nog maar kort Kamerlid, maar werd meteen voor de leeuwen geworpen: hij moest de draai van D66 verdedigen over het afschaffen van het raadgevend referendum. Dat deed het jonge Kamerlid zo ontspannen, dat hij daarna de nog grotere leeuwenkuil werd ingeduwd, van het fractievoorzitterschap. Jetten moest D66 weer kleur op de wangen geven, werd zijn opdracht.

Fouten maakte hij weinig, op de misser na in het begin, toen hij de bijnaam ‘Robot Jetten’ verwierf. Tegen een tv-interviewer gaf hij drie keer hetzelfde antwoord. Afgezien daarvan bracht Jetten zijn fractie zelden in moeilijkheden. De collega’s van CDA, VVD en ChristenUnie vonden hem prettig en inhoudelijk bij onderhandelingen. Binnen de coalitie botste hij met CDA en VVD over het klimaatbeleid. Het verwijt dat hij een ‘klimaatdrammer’ was, stak hij in zijn zak.

Binnen de partij kreeg hij de handen op elkaar met zijn belofte om de tweedeling in Nederland met ‘de sloophamer’ aan te pakken. Na de Kerdijklezing waarin hij dat aankondigde, in maart 2019, kwam D66 onder andere met een motie om grote vermogens zwaarder te belasten. Een radicale koerswisseling was het nog niet, een koersdiscussie is gaande.

Beeld Werry Crone

Sigrid Kaag kan verbinden, zegt u. Kunt u dat zelf niet dan?

“Zij doet dat op een heel mooie manier. En zó makkelijk valt het besluit me ook weer niet. Het is een zoektocht geweest. Toen ik heel jong (Jetten was 31, red.) gekozen werd als fractievoorzitter, waren er mensen in mijn omgeving die tegen me zeiden: je bent knetter. Daar stond ik, in de grote schoenen van Pechtold. De fractie had iemand nodig die met volle energie er tegenaan kon, zeker omdat we een moeizaam eerste regeringsjaar achter de rug hadden. We waren destijds alleen maar compromissen aan het verdedigen, als een Bijbel op het nachtkastje. Dat had wel gevolgen voor de taak die ik kreeg. Binnenskamers heb ik toen gezegd: als ik het doe, dan kan ik geen tussenpaus zijn.

“Mijn eigen verhaal vertellen, met lef, op thema’s die passen bij onze waarden, en resultaat boeken voor mensen. Dat is volgens mij gelukt. Met het kinderpardon, de klimaatwet, het klimaatakkoord. Het dragen van twee moeilijke verkiezingscampagnes vorig jaar, voor de Provinciale Staten en de Europese verkiezingen was spannend. De uitslag van de laatste was enigszins teleurstellend, maar op de stevige tv-confrontaties met Wilders en Baudet, kijk ik met plezier terug.”

“Ik denk dat ik het kan, lijsttrekker worden, was in de zomer mijn conclusie. Maar uiteindelijk is de echte vraag een andere: wat is belangrijk voor D66? Dat ik een stap naar voren doe, of een stap opzij? Ik ben een partijdier. Het is belangrijk dat wij een stabiele partij zijn. Tien jaar lang waren D66 en Pechtold één op één hetzelfde. Nu is er een breed en divers team: vicepremier Kajsa Ollongren, tijdelijk vicepremier Wouter Koolmees, kandidaat-lijsttrekker Sigrid Kaag, ik en nog veel meer mensen.”

Niemand adviseerde u: doe het wél?

“Alexander Pechtold is niet het type dat zegt: da’s goed joh, dan doe je het toch niet? Hij zit me altijd tot het uiterste te testen. Ik sprak met heel veel mensen binnen de partij, al sinds vorig jaar zomer. Er waren mensen die vonden dat ik moest springen, die moedigden me aan. Met mijn vriend voerde ik lange gesprekken via videoverbinding. Hij heeft drieënhalve maand vastgezeten op Malta, waar hij voor zijn werk belandde tijdens de eerste dag van de totale lockdown. Hij vindt dit scenario ook de beste keuze.”

Dreigde er een schijnvertoning, met een lijsttrekkersstrijd tussen u en Kaag?

“Nee, maar ik heb wel gedacht: wat levert zo’n strijd op? Er zit een scenario dat je met allerlei goede bedoelingen aan zo’n strijd begint, maar dat toch het risico ontstaat dat het een lelijke campagne wordt en iemand er beschadigd uitkomt. Die kans is heel groot. Ik vind Sigrid gewoon een heel goede kandidaat. Waarom zou ik me kandideren? Ik geloof niet dat het nodig is om een betere plek op de lijst te krijgen.”

Speelt ook mee dat D66 toe is aan een vrouwelijke lijsttrekker?

“Ik heb zelf een aantal keer gezegd dat het hoog tijd is voor vrouwelijke premier van Nederland. Meisjes moeten kunnen dromen van dat ambt. Dat vind ik echt. Maar ik heb nooit tegen Kajsa Ollongren of Sigrid Kaag gezegd dat een van hen lijsttrekker zou moeten worden omdat ze van een bepaald geslacht zijn. Dat zou geen recht doen aan hun staat van dienst.”

U zei eerder dat het mooi zou zijn als er een lijsttrekkersstrijd komt, want dan hebben de D66-leden wat te kiezen.

“Ja, haha, dat klopt. Maar de afgelopen maanden heb ik gezien en gemerkt dat zij (Kaag, red.) er vol voor wil gaan. Dat vind ik echt prachtig. Ik zet dan graag een stap opzij.”

Dit is wel een beetje de Rob Jetten die we kennen. Eén en al redelijkheid. Een andere kandidaat komt in beeld en hij maakt de weg vrij.

“Is dat redelijk?”

Bescheiden.

“Ik vind mezelf ondergeschikt aan de inhoudelijke resultaten die ik graag met de partij wil bereiken. Ik heb op redelijk hoog niveau gesport; atletiek en voetbal. Ik ben erg competitief en een teamspeler. Zo zie ik D66 ook, als een team. Opzij stappen is in politiek Den Haag iets geks, het is ongebruikelijk dat je niet jezelf op nummer één zet. Trouwens, ik stop niet, hè. Ik blijf fractievoorzitter, net als nu. Met heel veel plezier. Ik zal de leden het vertrouwen vragen mij op nummer twee te zetten van de kandidatenlijst voor de verkiezingen. Ik ga ook het land in om met leden verder te praten over de koers, het vervolg op de Kerdijklezing.”

Rob Jetten (Veghel, 1987)

2005-2011: studie bestuurskunde Radboud Universiteit Nijmegen. Stageplek: de Eerste Kamerfractie van D66.
2008-2009: voorzitter Jonge Democraten
2010-2017: gemeenteraadslid Nijmegen D66
2011-2017: werkt bij ProRail als adviseur en regiomanager
2017-heden: Tweede Kamerlid D66, aanvankelijk woordvoerder klimaat en bestuurlijke vernieuwing. Sinds oktober 2018 fractievoorzitter. Jetten is ook woordvoerder Europa.

Hij woont met zijn vriend in Ubbergen.

Kaag heeft een sterk internationaal profiel. Kent zij Nederland genoeg? Is dat een risico voor de partij?

“Ik begrijp die vraag, maar dat risico zie ik niet zo. Haar blik van buiten gaat over Nederlandse thema’s. Erbij willen horen, kwetsbare mensen helpen, zorgen dat iedereen vrij kan zijn en dat we niemand hoeven te laten vallen. Dat heeft zij in de meest extreme situaties meegemaakt. Zij is heel goed in staat om zich te verplaatsen in Nederland. Ik gun het Nederland ook om met een meer open blik naar buiten toe politiek te bedrijven. Ik zie ons ook als complementair. Ik ben lange tijd actief binnen de partij, ken de vereniging goed. Ik heb mijn stempel weten te drukken op voor ons belangrijke thema’s als klimaat en energie.”

Beeld Werry Crone

Dreigt niet het gevaar dat de partij in de klimaatdiscussie aan scherpte en profiel verliest, als u iets naar de achtergrond verdwijnt?

“Ik blijf me vol inzetten op die thema’s. En ten opzichte van de vorige partijleider hebben we met Sigrid iemand die meer feeling heeft met het klimaat, haha. Alexander Pechtold wist dat dit belangrijk was, maar we moesten hem er wel steeds even aan herinneren.”

Een maand geleden verscheen een manifest van D66-vrouwen die een vrouw als lijsttrekker wilden. U was iemand waar de partij ‘nog lang plezier van kan hebben’. Dat heeft iets pijnlijks. Zoiets zeg je over een set tweedehands tuinstoelen.

Jetten buldert van de lach. “Bedankt voor de vergelijking!”

Je krijgt een compliment, maar het heeft ook iets ongemakkelijks.

“Ik weet wie het zeggen; het is goed bedoeld. Ik kreeg zondag, na de presentatie van Kaag veel appjes van actieve D66’ers. Ze waren benieuwd naar mijn besluit. Rode draad was de boodschap dat ze vooral hoopten dat ik niet zou stoppen. Dat zit volgens mij ook achter de boodschap van deze groep vrouwen. En vandaag kan ik al die mensen dus geruststellen.”

Lees ook: 

Sigrid Kaag trekt het speelveld open

Analyse: Nieuwe gezichten als Sigrid Kaag en Hugo de Jonge gaan de zittende garde uitdagen bij de verkiezingen van maart 2021. Daarmee mag een nieuwe dynamiek worden verwacht, zelfs nu al, in de aanloop van de campagne.

Tussenpaus of blijvertje? Rob Jetten in zijn eerste jaar

Terugblik: Ook de lancering van Rob Jetten als nieuwe fractievoorzitter van D66 verliep anderhalf jaar geleden volgens een strak draaiboek. Volkomen onbekend, moest hij zich een weg banen op het Binnenhof.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden