Roadmovie als requiem

Filmer Bahman Ghobadi probeert in ’Half Moon’ kenmerken van Mozart in een Koerdische muzikant te laten ontwaken.

De Koerdische filmer Bahman Ghobadi (38) ontfermt zich na zijn succesvolle speelfilm ’Turtles Can Fly’ – over het leven van een groep verweesde kinderen in een vluchtelingenkamp in Iraans Koerdistan – over een oude Koerdische muzikant die na de val van Saddam Hoessein alles op alles zet om in Iraaks Koerdistan zijn laatste concert te geven. ’Half Moon’ is de titel van Ghobadi’s nieuwe melancholieke film die vanaf vandaag te zien is in de filmtheaters.

„Eigenlijk heb ik het thema van deze muzikale roadmovie niet zelf gekozen”, vertelt Bahman Ghobadi, „maar ben ik gekozen voor het thema. Ik was met een ander filmproject bezig toen ik door Simon Field, voormalig directeur van het International Film Festival Rotterdam, werd gevraagd om een film te maken ter ere van Mozarts 250ste geboortejaar. Simon Field werkte samen met Peter Sellars aan een festival in Wenen, ’New Crowned Hope’, dat speciaal ter gelegenheid van Mozarts jubileumjaar was opgezet.

Zeven filmmakers, onder wie Tsai Ming-liang uit Taiwan en Mahamet Saleh-Haroun uit Tsjaad, werden in de gelegenheid gesteld om een kleine onafhankelijke film te maken, iets in de geest van Mozart.”

Mahamet Saleh-Haroun liet zich voor ’Daratt’ inspireren door Mozarts opera ’La clemenza di Tito’, en verplaatste het thema van vergeving en verzoening naar West-Afrika. Tsai Ming-liang moest bij het maken van zijn Maleisische speelfilm ’I Don’t Want To Sleep Alone’ onder meer denken aan ’Die Zauberflöte’. Was er voor Ghobadi ook zo’n specifieke inspiratiebron?

Ghobadi: „Voor mij was het Requiem van Mozart een belangrijke leidraad. Tijdens het schrijven moest ik steeds aan Mozarts dood denken, én aan Mamo’s dood. Mamo is mijn hoofdpersoon, een tachtigjarige Koerdische muzikant die in Iran woont en die na de val van Saddam Hoessein naar Iraaks Koerdistan wil reizen, om daar een laatste concert te geven. Ik heb eigenlijk geprobeerd om bepaalde kenmerken van Mozart in deze legendarische Koerdische muzikant te laten ontwaken. Dan denk ik vooral aan Mamo’s goede humeur en zijn kinderlijke, jongensachtige voorkomen.

Ook in andere personages keren bepaalde karaktereigenschappen terug die toegeschreven zijn aan Mozart. Iets van Mozarts stoutmoedigheid zit bijvoorbeeld in de chauffeur die de oude rammelende bus door het bergachtige gebied manoeuvreert, een landschap vol gevaren en hindernissen.”

’Half Moon’ is in Iran verboden?

Ghobadi: „De Iraanse regering weigerde vanaf het begin medewerking, omdat het om een onafhankelijke film gaat. De productie-omstandigheden waren dus erg moeilijk. Er waren niet voldoende camera’s, en ik had over het algemeen te weinig mensen en materialen. Het vertoningsverbod kwam, nadat bekend was geworden dat ik in de film ook de positie van Iraanse zangeressen aan de orde stel. In Iran mogen vrouwen niet optreden voor een mannelijk publiek. In de film zijn ze verbannen naar een afgelegen dorp in de bergen.”

Met uw vier films ’Een Tijd Voor Dronken Paarden’, ’Liederen Uit Het Land Van Mijn Moeder’, ’Turtles Can Fly’ en ’Half Moon’ bent u internationaal succesvol. U werkt in Iran, of beter gezegd Iraans Koerdistan, maar woont u nog wel in Iran?

Ghobadi: „Ik woon in Teheran, maar – hoe zal ik het zeggen – ik leef in een land met veel problemen. En ik zou veel problemen kunnen noemen, een hele waslijst, maar laat ik het houden bij de luchtvervuiling, dat dekt denk ik wel een beetje de lading. En vanwege die luchtvervuiling voel ik me vaak niet op mijn gemak.”

Kunt u misschien iets specifieker zijn?

Ghobadi: „Goed, ik zal een voorbeeld geven. In Iran bestaat er geen systeem dat mensen steunt zoals ik. Filmmakers moeten het zelf oplossen. Hulp van buitenaf is dus niet alleen welkom, het is nodig. Vandaar ook dat veel filmers uitkijken naar een tweede land. In mijn geval is dat Canada, en Toronto is voor mij inmiddels een tweede thuis. Het is nu mijn streven om drie tot vier maanden in Toronto te wonen. Dan kan ik op mijn gemak lezen, studeren en andere films gaan zien. Ik stel me voor dat ik dan in de winter terugkeer naar Iran, om weer te filmen.”

Veel filmmakers hebben Parijs (Frankrijk) als tweede thuishaven. Waarom gaat u zo graag naar Toronto (Canada)?

Ghobadi in het Perzisch tegen de Engelse vertaalster: „Ik vind het nu belangrijk om de Engelse taal te leren, puur om goed te kunnen communiceren in het internationale filmcircuit. De afgelopen jaren heb ik veel gereisd, en veel internationale filmfestivals bezocht, maar vaak kon ik niet rechtstreeks praten met mensen, en dat frustreerde enorm. Ik heb zelfs projecten moeten laten schieten, omdat ik de Engelse taal niet sprak. In principe zou ik me ook in Londen of New York kunnen vestigen, maar van alle steden die ik heb bezocht, beviel Toronto het best. In Toronto leven veel nationaliteiten. Ik voel me er goed en veilig. Er is weinig discriminatie of racisme. Ik heb het gevoel dat het een samenleving in ontwikkeling is, een open samenleving. Dat is iets om naar te hunkeren.”

Recensie van ’Half Moon’ op pagina 14

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden