RLD heeft geen enkel belang bij toedekken fouten Bijlmerramp

De auteur is laatstejaars student luchtvaart- en ruimtevaarttechniek en tevens recreatief vlieger.

In een dergelijke situatie hebben de media een extra grote verantwoordelijkheid om bij de nieuwsvoorziening zo objectief mogelijk te werk te gaan. Naar mijn mening heeft Trouw daarin gefaald.

De ondertoon van alle Trouw-berichten tot nu toe is dat de Rijks Luchtvaart Dienst (RLD) de feiten bewust verdraait om de verkeersleiders de hand boven het hoofd te houden. Een journalist noemt dit zelfs 'de rode draad door alle RLDverhalen'. Dit artikel geeft eerst weer wat Trouw tot nu toe geschreven heeft over de ramp en in hoeverre deze kritiek steekhoudend is. Vervolgens komt de onderzoeksprocedure aan de orde en wordt de relatie tussen de verschillende betrokken instanties aangegeven. Dit om aan te tonen dat noch de RLD noch andere instanties de mogelijkheid hebben om de feiten te verdraaien en er ook geen enkel belang bij hebben.

Trouw zette de eerste blunder neer door aanvankelijk te berichten dat de verkeersleiding het vliegtuig in zee had moeten sturen. Absolute wartaal! De verkeersleiding kan en mag zoiets nooit doen en een journalist die daarover schrijft hoort dat te weten. Jammer dat dit nooit door Trouw gerectificeerd is.

Vervolgens kwam Trouw met een verhaal dat het vliegtuig een extra rondje boven de Bijlmer had gemaakt. De kaart die Trouw hierbij publiceerde gaf al aan dat dit niet kon. Een vliegtuig heeft net als een auto een minimale draaicirkel en deze is groter dan een rondje boven de Bijlmer. Trouw zegt zich te baseren op ooggetuigeverslagen, maar daarbij worden ooggetuigeverslagen die de visie van de onderzoekers bevestigen terzijde geschoven. Vrij Nederland publiceerde bijvoorbeeld vlak na de ramp een ooggetuigeverslag van iemand die direct na het ongeval had opgeschreven wat hij had gezien. Dit kwam precies overeen met de latere bevindingen van de onderzoekers.

Kustwacht

Trouw heeft veel aandacht geschonken aan het feit dat de kustwacht een melding van vallende motoren aan de verkeerstoren heeft doorgegeven. De verkeerstoren heeft deze melding niet aan de piloten doorgegeven. Op zich is dit een belangrijk punt. Het is zinvol om na te gaan of men dit soort berichten had moeten doorgeven en of dit in de toekomst een vaste procedure moet worden.

Ik ben zelf van mening dat het een juist besluit was dit bericht niet door te geven. Een dergelijk bericht is niet verifieerbaar, kan de bemanning in onzekerheid brengen omdat het afwijkt van cockpit-indicaties en het is niet waarschijnlijk dat het voor het verdere vluchtverloop van invloed zou zijn geweest. Maar inhoudelijk ging Trouw helemaal niet op deze zaak in. De lezer werd alleen getrakteerd op onzinnige berichten over gewiste rijkspolitiebandjes.

Ook meldt Trouw in december dat het Nationaal Luchtvaart- en Ruimtevaartlaboratorium als onafhankelijk instituut bevestigt dat de door de onderzoekers gepresenteerde vliegbaan klopt. Maar een maand later staat in Trouw (zonder bronvermelding) dat de vliegbanen volgens radar en Flight Data Recorder niet overeenkomen en dat de onderzoekers er een rommeltje van hebben gemaakt. Wie het nu nog snapt mag het zeggen.

Kwaad daglicht

Bij al deze berichten valt een aantal zaken op:

ten eerste zijn alle berichten erop gericht om de RLD en het onderzoeksteam in een kwaad daglicht te stellen.

ten tweede zijn alle berichten erop gericht om aan te tonen dat de verkeersleiders fouten zouden hebben gemaakt en dat deze worden toegedekt. Maar in geen een artikel geeft de verslaggever aan wat dan die fouten zijn geweest en hoe deze nu worden weggepoetst. Vage verhalen over bijvoorbeeld rondjes boven de Bijlmer of de vliegbaan boven het Gooimeer zijn helemaal geen bewijs van eventuele fouten van verkeersleiders. Het bewijst alleen dat de journalist het vermogen mist om hoofd- en bijzaken te onderscheiden.

ten derde komt de werkelijke problematiek bij Trouw nauwelijks aan de orde. Trouw schenkt geen enkele aandacht aan vragen zoals:

Hoe kan het dat motoren afbreken?

Hoe kwam het dat het vliegtuig aan het eind plotseling onbestuurbaar werd?

Hoe kan dit soort rampen in de toekomst voorkomen worden?

Vooronderzoek

Het ongevallenonderzoek is zo geregeld dat het voor geen een instantie mogelijk is om de feiten naar haar hand te zetten. De procedure voor ongevallenonderzoek is vastgelegd in de Luchtvaartongevallenwet. Het onderzoek wordt uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de onafhankelijke Raad voor de Luchtvaart. Deze draagt een vooronderzoeker op om samen met het Bureau Vooronderzoek (BVO) een vooronderzoek in te stellen. Het BVO viel vroeger onder de RLD maar is sinds de invoering van de nieuwe Luchtvaartongevallenwet operationeel geplaatst onder de Raad.

Deze wet is onlangs (1 februari) ingevoerd, maar in oktober al heeft de minister besloten dat het El Al onderzoek zou worden uitgevoerd in de lijn van deze nieuwe wet. Tijdens het hele El Al vooronderzoe heeft men dus gewerkt onder toezicht van de Raad. Na het vooronderzoek volgt een openbaar onderzoek door de Raad, waar het voronderzoeksresultaat getoetst wordt onder andere door het horen van deskundigen. Pas daarna komt de Raad tot een uitspraak. Dit is dus een uitspraak van een onafhankelijk college waarop noch de RLD noch het BVO enige invloed hebben.

Tevens zijn naast de Raad ook diverse buitenlandse instanties (Israelische en Amerikaanse autoriteiten) als waarnemer bij het onderzoek betrokken. Dit recht van waarnemerschap is vastgelegd in Annex 13 van het internationale burgerluchtvaartverdrag van de International Civic Aviation Organisation. De waarnemers volgen het onderzoek zeer kritisch en zouden bij ongerechtigheden direct protesteren omdat anders ook namens hen verkeerde resultaten zouden worden gepresenteerd.

De RLD en het BVO hebben er geen enkel belang bij om de verkeersleiders te beschermen. Zowel de RLD als het BVO staan los van de verkeersleiders. Verkeersleiding wordt in Nederland door de Lucht Verkeers Beveiliging (LVB) en de militaire instanties geregeld en de LVB opereert al tijden los van de RLD. Dit is 1 januari nog eens formeel bevestigd door de officiele privatisering van de LVB. Trouw beweert dat de RLD zijn eigen 'RLD-verkeersleiders' probeert te beschermen. Onzin dus, want er bestaan geen RLD-verkeersleiders.

De visie van Trouw op het onderzoek gaat aan een belangrijk aspect voorbij. Het onderzoek dat het BVO en de Raad uitvoeren is gericht op de vraag: 'Hoe kunnen dergelijke rampen voorkomen worden?' Dit staat zowel in de Luchtvaartongevallenwet als in Annex 13 van het internationale burgerluchtvaartverdrag van de ICAO. De schuldvraag daarentegen is een zaak voor het openbaar ministerie dat daarvoor zijn eigen onderzoek heeft uitgevoerd. Er is dus geen enkel belang van welke partij dan ook om bij het onderzoek van de Raad feiten te verdraaien om elkaar de hand boven het hoofd te houden.

Naar mijn overtuiging heeft Trouw gefaald om als objectieve kwaliteitskrant verslag uit de brengen over de El Al ramp. Trouw meent dat de verkeersleiding fouten gemaakt heeft en dat de RLD deze toedekt. Maar de RLD heeft hier geen enkel belang bij en ook niet de mogelijkheden voor.

Als er echt wat mis was geweest dan had Trouw een artikel moeten schrijven over taken en verantwoordelijkheden van verkeersleiders in noodsituaties en had Trouw moeten aangeven waar de verkeersleiding gefaald heeft en hoe de RLD dat nu probeert te verdoezelen.

In tegenstelling daartoe kwam Trouw niet verder dan het uiten van bij tijd en wijle onzinnige beschuldigingen en werd over de echt wezenlijke vragen met geen woord gerept. Zo maakt Trouw zichzelf compleet belachelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden