Rk kerk kan voorbeeld nemen aan generaal

Leiderschap betekent in de katholieke kerk: de teugels strakker aantrekken en mensen verketteren. Dat is slecht voor de kerk.

ANKE BISSCHOPS en PASTORAAL PSYCHOLOOG AAN DE FACULTEIT KATHOLIEKE THEOLOGIE VAN DE UNIVERSITEIT VAN TILBURG

Opvallend bericht uit de rooms-katholieke kerk van de afgelopen week:

Monseigneur William Lynn van het aartsbisdom Philadelphia is veroordeeld omdat hij onvoldoende in actie kwam om kinderen te beschermen tegen priesters die kinderen hadden misbruikt. Lynns verdediging? Hij viel rechtstreeks onder kardinaal Bevilacqua en die had de verantwoordelijkheid om in actie te komen, hij niet. Dat de kardinaal niets deed met de door hem opgestelde lijst van misbruikende priesters, kon hem daarom niet aangerekend worden, zo meende Lynn.

Dit bericht zegt iets over het leiderschap in de rooms-katholieke kerk. De ondergeschikte secretaris schikt zich naar zijn superieur. In een hiërarchische organisatie als de katholieke kerk kan dat ook niet anders en hoort dat ook zo.

Of kan het ook anders? Zaterdag stond in Trouw een interessant interview met Peter van Uhm, commandant der strijdkrachten. De krijgsmacht lijkt qua hiërarchische structuur op de katholieke kerk. Toch vult deze commandant zijn - overigens zeer bewonderde - leiderschap heel anders in dan veel leidinggevenden binnen en buiten de katholieke kerk.

Wat zegt generaal Van Uhm over zijn omgang met ondergeschikten? "Ik heb niets aan ja-knikkers. Mensen moeten je durven tegenspreken. Loyaliteit is drie keer nee durven zeggen tegen je baas. Als de mogelijkheid er is, moet je al het potentieel gebruiken dat er in je organisatie is."

Overigens zegt hij ook: "Maar als een besluit eenmaal genomen is, dan is de discussie afgelopen."

Een dergelijk leiderschap zien we helaas weinig. De meeste bazen houden er niet van om tegengesproken te worden en ondergeschikten hebben een begrijpelijke neiging om de baas te behagen. In de katholieke kerk lijkt tegenspreken vaak nog een graadje moeilijker. Deze trekt uit angst voor het verlies van de traditie de teugels steeds strakker aan en kiest steeds nadrukkelijker voor een onverkort en onveranderlijk overeind houden van regels en discipline. Waar (eigen) mensen een afwijkende visie uiten, lopen zij het risico bij voorbaat als dissident, slechte katholiek of afvallige te worden weggezet. In plaats van serieus genomen te worden, lopen kritische mensen het risico afgewezen of zelfs gestraft te worden.

Datzelfde risico heeft mgr. Lynn ook vast gelopen. Het is niet gemakkelijk om drie keer nee te zeggen tegen een kardinaal, laat staan dat dit als een blijk van loyaliteit zou worden gezien. En dus maakte Lynn zijn eigen geweten ondergeschikt aan het gehoorzamen van de baas.

Een overmaat aan autoriteitsgevoeligheid in een hiërarchische organisatie leidt tot te weinig correctie, laat potentieel liggen, mist kansen op betere aansluiting op de samenleving en riskeert de meest creatieve en dynamische mensen kwijt te raken en de dociele geesten en brave borsten over te houden.

Onlangs meldde kardinaal André Vingt-Trois, aartsbisschop van Parijs, dat de Romeinse curie (bestuursapparaat) slecht is aangepast aan het huidig functioneren van de Kerk. Ieder bestuurlijk onderdeel functioneert zelfstandig, de communicatie tussen de diverse onderdelen verloopt traag en is soms onbestaand.

De kerk zou dan ook gebaat zijn bij een modernere organisatiestructuur, met een leiderschap dat zich erop richt de kwaliteiten van haar mensen beter te gebruiken. Daarmee krijgt ook de missie van de kerk beter gestalte: naastenliefde, dienstbaarheid en gerechtigheid. Misschien moeten het Vaticaan en de Nederlandse kerkprovincie eens een goede organisatieadviseur in de arm nemen?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden