RIVM: Bacteriofaag voorlopig geen wondermiddel

Een laborant onderzoekt onder een microscoop de bacterie die meningitis veroorzaakt. (foto ter illustratie) Beeld ap
Een laborant onderzoekt onder een microscoop de bacterie die meningitis veroorzaakt. (foto ter illustratie)Beeld ap

De media-aandacht die speciale virussen kregen in de bestrijding van infecties is volgens het RIVM voorbarig.

Sinds de programma's 'Dokters van Morgen' en 'De Wereld Draait Door' in oktober meldden dat speciale bacterie-etende virussen een oplossing kunnen zijn voor antibioticaresistente bacteriën, krijgt arts en microbioloog Marc Bonten van het UMC Utrecht wekelijks e-mails van geïnteresseerde patiënten met een moeilijk behandelbare infectie. Maar voorlopig zijn de bewuste virussen - bacteriofagen of kortweg fagen genaamd - géén oplossing voor het resistentieprobleem, blijkt uit een gisteren verschenen rapport van het RIVM.

In dat literatuuronderzoek concludeert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu dat er simpelweg te weinig gedegen studies zijn uitgevoerd om iets over de werkzaamheid, veiligheid of de beste toedieningsvorm te kunnen zeggen. Dit onderzocht het instituut in opdracht van het ministerie van VWS, naar aanleiding van de media-aandacht die de virusmethode onlangs kreeg.

Bacteriofagen zijn virussen die zich richten op één specifieke bacteriesoort, als een soort voorgeprogrammeerde raketten met een speciaal doel voor ogen. Alle andere bacteriën laat de faag voor wat ze zijn, wat het virus aantrekkelijk maakt om in het lichaam in te brengen. Hecht een faag zich eenmaal aan de juiste bacterie dan injecteert deze haar met DNA dat de ziektemaker uiteindelijk doet exploderen. Fagen komen overal voor waar ook bacteriën zijn: van zeewater tot de menselijke darm.

Nu bacteriën door veelvuldig gebruik van antibiotica steeds resistenter worden, klinkt fagentherapie in theorie als een mooi en duurzamer alternatief, schrijft het RIVM. Vooral voor infecties aan het oppervlak, bijvoorbeeld een open wond op de huid.

Maar omdat eerst moet worden onderzocht welke bacteriesoort een infectie überhaupt veroorzaakt voor de juiste faag kan worden gekweekt, duurt het een paar dagen voor een behandeling kan beginnen. Heel anders dan bij antibiotica, die tegen meerdere bacteriesoorten werken en die je dus direct kunt inzetten. Daarom heeft West-Europa de onderzoekstak na de uitvinding van antibiotica in 1928 wat laten versloffen. In de Sovjet-Unie werden de fagen tussen 1920 en 1960 wel veelvuldig ingezet bij infecties, maar die behandelingen zijn te slecht gedocumenteerd om nu te kunnen zeggen hoe doeltreffend ze waren.

Het UMC Utrecht treft nu voorbereidingen voor faagonderzoek bij taaislijmziekte-patiënten met een longontsteking, wat moet dienen als opmaat voor verder onderzoek. Toch zal faagtherapie zeker geen oplossing zijn voor alle infectieproblemen, zei onderzoeker Marc Bonten tegen de NOS. Ook is Europese wetgeving nog niet toegesneden op dit soort therapiën die per persoon zullen verschillen.

Lees ook: Faagtherapie: wondermiddel tegen infecties?

Kan een virus ons redden van resistente bacteriën, zoals een lezeres op tv zag?

Lees ook (uit 2001): Een virus als antibioticum

Amerikaanse microbiologen denken een rijke bron te hebben gevonden in zogeheten bacteriofagen, de natuurlijke vijanden van bacteriën.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden