Rivierdijken niet sterk genoeg

Zicht op Tiel aan de rivier de Waal bij hoogwater. Beeld Siebe Swart, HH
Zicht op Tiel aan de rivier de Waal bij hoogwater.Beeld Siebe Swart, HH

Goedgekeurde dijken langs grote rivieren als Waal, Maas, IJssel en Nederrijn zijn zo instabiel dat ze opnieuw op de schop moeten. Bij langdurig hoogwater is het inzakkingsgevaar veel groter dan de betrokken dijkbewakers tot nu toe aannamen.

Wilma van Meteren

Om overstromingen te voorkomen zijn - mogelijk al op korte termijn - extra maatregelen nodig, waarschuwen zeven waterschappen in Gelderland, Utrecht, Overijssel en Brabant die onderzoek hebben laten doen.

Zo'n 540 kilometer aan dijk in hun contreien blijkt vanwege de ondergrond zeer gevoelig voor 'piping'. Bij grote druk die ontstaat bij hoogwater, kunnen ze bezwijken doordat kwelwater grote hoeveelheden zand aan de onderkant wegspoelt. Daarmee worden dijken als het ware ondergraven of opzijgeduwd.

Het fenomeen is een bekend risico en wordt bij wassend water, zoals begin dit jaar, scherp in de gaten gehouden. Op grond van ervaringen met overstromingen in Hongarije en New Orleans was er echter twijfel of Nederland zijn dijken op de juiste manier toetst. Uitkomst van het onderzoek door ingenieursbureau Arcadis is dat de huidige veiligheidsmaatstaf, die wordt gebruikt bij dijkcontroles (eens per zes jaar), niet voldoet.

"De dijken zijn nooit zo sterk geweest als nu, maar minder sterk dan we dachten", zegt Marius van Herpen, woordvoerder van het Gelderse waterschap Rivierenland. Ongeveer 270 kilometer van de 550 kilometer aan dijken in zijn gebied moet opnieuw versterkt. Dat geldt ook voor grote stukken langs de Waal waar Rijkswaterstaat bezig is met het grootschalige project 'Ruimte voor de Rivier', dat bij de huidige klimaatsveranderingen de delta beter moet beschermen.

Het vergt volgens Van Herpen een miljoeneninvestering om de kwetsbare stukken dijk volgens de gangbare technieken aan te pakken. Nu gebeurt dat met stalen damwanden of brede, dikke kleistroken aan de teen van de dijk, die het doorsijpelen van water en het wegspoelen van zand tegengaan. "Rijkswaterstaat heeft een schatting gemaakt dat het 'piping-bestendig' maken van Nederlandse dijken op deze traditionele wijze twee miljard euro kost", weet Van Herpen.

Een proef met het leggen van een nieuw soort doek vlak achter de dijk, waar het water maar niet het zand doorheen kan, is echter veelbelovend. In Groningen worden daarmee testen gedaan. "Dat zou het veel goedkoper maken", aldus de waterexpert.

Eerder dit jaar waarschuwde Bas Jonkman, docent bij de vakgroep waterbouwkunde aan de TU Delft, overigens al in Trouw dat veel dijken die op orde zijn, eigenlijk niet aan de norm voldoen. "Ze zijn wel hoog genoeg, maar niet sterk genoeg."

Volgens Van Herpen is ongerustheid bij hoogwater komende winter onnodig. "We zijn alert en nemen maatregelen zodra we piping signaleren."

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden