Review

Rituele voorbereiding op nachtelijk festijn

AMSTERDAM - Foyers, vestiaire en timpaan van het Amsterdamse Concertgebouw lichtten zaterdagmiddag al vroeg op in het kardinaalspaars. Niet vanwege de intocht van Sinterklaas, maar ter opluistering van het nachtelijke dansfestijn 'Het Bal', dat hier te middernacht diende uit te breken.

De grote bedrijvigheid die aan dit chique feest rond de jarige Erasmus-prijs voorafging, belette de B.V. Het Concertgebouw niet ook de toehoorders van de reguliere series te verwelkomen: 'business as usual'. Dat bracht met zich mee dat ook nog eens televisie- en radioploegen door het gebouw sjouwden om langdurige en grootschalige changementen te verrichten zoals tijdens de 'zaterdag-Matinee', of om instrumenten en elektronica te installeren zoals tijdens 'Tijdgenoten' - het avondconcert in de Kleine Zaal.

In beide gevallen leidde de nijverheid ertoe dat het eindtijdstip van de concerten met zeker een halfuur werd opgerekt en de balans tussen muziek en verlummelde tijd enigszins in het ongerede raakte. Verlummelde tijd ontstond ook toen violist Christian Tetzlaff tijdens zijn superieure uitvoering van Bartóks Tweede vioolconcert de pech had van een gesprongen snaar. Aanvankelijk redde hij de situatie door de viool van concertmeester Alexander Barantschik uit diens handen te grissen en met 'sangfroid' dóór te spelen. Maar gezien de aanwezigheid van de camera's besloten dirigent en violist, nadat deze ijlings een nieuwe snaar had opgezet, het einde van het eerste deel echter nogmaals in te zetten.

Bartóks compositie bleek bij het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Peter Eötvös en rasviolist Tetzlaff overigens in goede handen. Het vioolconcert, dat bijna zestig jaar geleden in ditzelfde gebouw zijn wereldpremière beleefde, kwam bij hen niet tekort aan aandacht voor detail, virtuositeit en afstemming tussen orkest en solist. Toch was het interessant deze uitvoering te vergelijken met de uitvoering door violiste Sylvia Markovici met het RFO, die Radio 4 afgelopen vrijdag uitzond. In dezelfde Matinee met hetzelfde orkest, maar dan zo'n twintig jaar terug, oorde de afwerking veel slordiger, maar het orkest leek warmer en de viool gloedvoller te klinken.

De rest van het programma dat het RFO zaterdagmiddag voor een driekwart gevulde zaal speelde, stond in het teken van het (begrafenis)-ritueel. Waar de orkestgroepen in Maderna's 'Stele per Diotima' de aandacht nog vasthielden - onder meer door een prachtige hoornsolo van Paul van Zelm en een lange, ingetogen vioolsolo van concertmeester Barantschik - leed de attentiewaarde van Boulez' prachtige 'Rituel' toch wel onder het inmiddels late tijdstip.

Het leek er wel op alsof dit programma een doorgecomponeerd vervolg vond in het avondconert door het ASKO-ensemble, waar de rituelen domweg werden voortgezet in een aantal stukken van 'Tijdgenoot' Louis Andriessen. Niet zozeer in de nietszeggende melodieën en theatrale gebaren rond een bosje rozen in het schertsstuk 'Memory of Roses', maar wel in de 'Dances'. Als een uit ebbenhout gesneden beeld stond sopraan Claron McFadden vooraan op het toneel. Op indrukwekkende wijze zong ze uit het hoofd teksten over het gevoelsleven van een vrouwelijke farao uit een vorig millennium.

Net als in de composities van Maderna en Boulez maakt Andriessen hier gebruik van een raamwerk van (klok)slagen, die het tijdloze rituele aspect versterken. De directie van Hendrik Jan Lindhout was in deze stukken effectief, maar echt ontketend raakten de beide pianisten en een slagwerker uit het ASKO pas in het ongedirigeerde 'Related Rocks' van de jonge componist Magnus Lindberg. Met aangescherpte precisie voltooiden zij deze virtuoze compositie, die het aspect 'snelheid in de muziek' - bij Andriessen met de mond beleden - op de meest overtuigende wijze vormgaf.

Met deze uitspatting van levenslust na de vele starre grafmuziek, leken zij de opmaat te willen bieden voor dat andere ritueel, dat de verdere nacht in het Concertgebouw zou beheersen: dat van de paring.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden