Ritme maakt taal, maakt het karakter

AMSTERDAM - De huidige generatie jonge toneelschrijvers wil niets weten van stromingen en hokjes-denken, ook heeft ze niet de drang om de toneelwereld op zijn kop zetten. De ambities van de jonge tekstschrijvers Esther Gerritsen (26), Marijke Schermer (23) en Allard Klok (29) gaan niet verder dan hun stukken op het toneel te krijgen, ooit een eigen theater te bezitten, of een aantal boeken van eigen hand in de boekenkast te hebben staan.

Ze delen de liefde voor het schrijven, maar ze zijn vooral gepassioneerde luisteraars van het ritme van taal, want dat vormt hun verhalen. Onlangs werd Esther Gerritsens bewerking van Shakespeares Love's Labour's Lost, 'Bad Angel' gespeeld in een steeds uitverkochte Bovenzaal van de Amsterdamse Stadsschouwburg.

Ze maakte een moderne en geestige vertaling. “Ik heb geprobeerd het verhaal naar mijzelf toe te halen en het op te schrijven in herkenbare taal. Zoals de gesprekken die je in een tram hoort”, lacht Esther.

In haar eigen stukken zit ook veel humor, maar de lach wordt niet opgeroepen door grappen en grollen, eerder door de verbale confrontatie tussen de verschillende karakters. De personages voeren 'Tarantino'-achtige conversaties; gesprekken lopen langs elkaar heen en gaan meestal nergens over. Esther houdt niet van zware stukken over innerlijke conflicten, ze wil mensen horen praten en reageren.

Dat is ook het uitgangspunt voor haar verhalen. Zodra ze weet hoe de personages spreken, vormt het verhaal zich gaandeweg. “Ik heb alleen interesse voor een bepaald gedeelte van het karakter en dat buit ik uit. Ik schenk geen aandacht aan verleden of toekomst, het gaat om hier en nu. Dat is voor mij toneel. Het gebeurt nu, voor je ogen speelt het verhaal zich af. Film en televisie missen die magie.”

Ook Marijke Schermer is gefascineerd door de magie van het theater, maar zij houdt juist van de illusie en de verbeelding. “Met taal kun, je op het toneel iets magisch oproepen, een situatie creëren en het publiek gelooft je!” Afgelopen november won Marijke het festival 'Het Ongespeeld Stuk' met haar toneelstuk 'Joppe'. Een verhaal over een incestueuze relatie tussen een broer en een zus. “Ik las dit thema op de achterflap van een boek. Ik vond het zo intrigerend dat ik het boek heb weggelegd en het verhaal zelf ben gaan schrijven.”

Marijke's personages hebben een innerlijk conflict dat gedurende het stuk meer gaat wringen tot het moment waarop de boel explodeert. Ze wil dat haar verhalen niet te nadrukkelijk gerelateerd worden aan de alledaagse realiteit, want die vindt ze 'niet interessant'. “Bepaalde aspecten uit een verhaal probeer ik scheef te zetten, groter te maken, zodat de verbeelding gaat leven. Het is net als bij beeldende kunst; de blik van de kunstenaar is interessant, en niet hoe precies het plaatje lijkt op wat nageschilderd is.”

Allard Klok is juist wel geïnteresseerd in alledaagsheid. Hij is een stadsmens in hart en nieren en zou nooit op het platteland kunnen wonen, want waar zou hij inspiratie vandaan moeten halen? In 1996 won ook hij het festival 'Het Ongespeeld Stuk' met het scenario 'Tak en Reggie'. De scènes beschrijven een absurdistische situatie waarin twee jongens terechtkomen. Constant heerst er een sfeer van dreigend geweld. “Ik vind agressie fascinerend”, grijnst Allard. “Hoe mensen hun plotseling opkomende instinct uiten, dat vind ik prachtig om te observeren, te analyseren. Tegenwoordig is geweld van iedereen, vroeger was het alleen bij een bepaalde groep te vinden, maar nu los je niets meer op met mooie woorden. De straat is een boksring geworden.”

Allard wil niet voldoen aan het romantische beeld van een schrijver op een eenzaam zolderkamertje. Hij heeft bewust een baantje in een lowbudgethotel gezocht. “Ik haal daar heel wat ideeën vandaan. Ik ben geïnteresseerd in de onderkant van de samenleving en in low-life characters: mensen die zich op een bepaalde manier voordoen maar later compleet anders blijken te zijn.”

“Als ik begin te schrijven heb ik een bepaald beeld van een persoon voor ogen en dat zet ik om in taal; de manier van praten vorm het karakter.” Volgens Allard is dit de delende factor van zijn generatie en het feit dat ze niet gedwongen zijn zich bij een gezelschap aan te sluiten.

“'Aksie Tomaat' is geweest en gedaan, muren zijn in de jaren zeventig al omvergegooid. Wij zijn vrij om te doen en laten wat we willen. Wij hoeven niet bij een gezelschap en het traditionele idee dat een productie alleen tot stand kan komen met een acteur, regisseur en tekstschrijver is achterhaald. Iedereen kan een clubje oprichten en iedereen kan schrijven”, aldus de toneelschijver.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden