het consult

Ritalin is populair op het schoolplein. Kan dat kwaad?

Dit schoolplein heeft niets te maken met het onderwerp van dit artikel. Beeld ANP

Op het schoolplein kost een strip Ritalin een paar euro. De pillen voor ADHD’ers zijn populair onder scholieren, die graag wat extra energie willen in de toetsweek. Maar hoe schadelijk zijn ze?

Uit onderzoek van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) uit 2017 blijkt dat een kwart van vierhonderd ondervraagde studenten aan het hbo of de universiteit ­weleens Ritalin of een vergelijkbaar medicijn zoals Concerta slikt. Dat onderzoek is niet representatief voor alle scholieren en studenten in ­Nederland, zegt Marjorie Nelissen, apotheker bij het IVM. “Maar de uitkomst is zorgwekkend.”

Ritalin is alleen verkrijgbaar op doktersrecept, maar lang niet iedereen met een aandachtsstoornis als ADHD of ADD slikt de pillen. Zo kunnen ze terechtkomen bij studenten en scholieren, die meestal zo’n 5 euro betalen voor een strip met vijf pillen.

Vaak weten ze niet dat methylfenidaat, de werkzame stof in Ritalin, tot de strengst gereguleerde geneesmiddelen behoort en dat het net als andere harddrugs onder de Opiumwet valt. De werking van methylfenidaat is vergelijkbaar met het effect van amfetamine, beter bekend als speed. Het stofje heeft een stimulerend effect op het centrale zenuwstelsel en maakt dat mensen met ADHD en ADD minder snel afgeleid worden en zich rustiger voelen.

Vier uur blokken

Ook mensen zonder aandachts­stoornissen ervaren deze effecten. Zo kunnen studenten onder invloed van een pilletje wel vier uur aan een stuk blokken en in een keer de tentamenstof in hun hoofd stampen. Dankzij methylfenidaat piekt het concentratievermogen en lijkt vermoeidheid als sneeuw voor de zon te verdwijnen.

Die effecten zijn niet zonder gevaar, zegt Marjorie Nelissen. Veelvoorkomende bijwerkingen van Ritalin zijn slapeloosheid, nervositeit, onrust, angst en emotionele labiliteit. “Mensen die medicijnen slikken die niet voor hen bedoeld zijn, zullen eerder last krijgen van bijwerkingen dan dat ze profiteren van het bedoelde effect. Dat geldt voor alle medicatie, dus ook voor Ritalin.”

En die bijwerkingen hebben stuk voor stuk een negatieve invloed op de schoolprestaties. “We zien dat scholieren zonder aandachtsstoornis die Ritalin slikken geen betere studieresultaten halen”, zegt de apotheker. “Vaak is het juist andersom en gaan de resultaten achteruit.”

Hoe dat komt, is niet bekend. “Er is niet genoeg onderzoek gedaan naar het effect van Ritalin op mensen die geen ADHD hebben. Ik kan me voorstellen dat bijwerkingen als slapeloosheid en rusteloosheid het schoolwerk niet ten goede ­komen.”

Niet onschuldig

De risico’s kunnen nog heftiger uitpakken, volgens Nelissen. “Er zijn ook meldingen van ernstige bijwerkingen van Ritalin, zoals hart- en vaataandoeningen, maar ook zware depressie en suïcidale neigingen. Zo onschuldig is het slikken van een Ritalinpilletje voor je tentamen dus niet.”

Studenten kiezen ook wel voor alternatieven zoals de Studeerpil of Braincaps. Volgens de fabrikanten zorgen die niet alleen voor een energieboost, maar verlagen ze ook het stressgehalte. Deskundigen zetten vraagtekens bij de effectiviteit van die pillen. Of ze meer doen dan een goede kop koffie, is niet bewezen.

En daarbij blijft het beste advies, cliché of niet: zorg voor een goede nachtrust en een gezonde maaltijd. Die twee doen wonderen en kunnen studenten helpen om vol energie en in opperste concentratie een tentamenweek door te komen. Studenten en scholieren die echt last hebben van concentratie­problemen in het dagelijks leven, doen er goed aan om naar de huisarts te gaan.

In het Consult behandelt de redactie elke week een vraag over gezondheid of zorg. Heeft u zelf een vraag die u graag beantwoord wil hebben? Mail die naar gezondheid@trouw.nl.

Lees ook:

Verontrustende cijfers over bijwerkingen ritalin

Ritalin mag niet worden voorgeschreven aan volwassenen met ADHD. Het gebeurt toch, en dat heeft gevolgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden