Rijkskristallnacht inzet van politieke ruzie

Morgen is het zeventig jaar geleden dat in Duitsland de synagogen brandden. De herdenking leidde in de Bondsdag tot een ordinaire rel.

Op 9 november hebben de Duitsers veel te herdenken. Historici noemen die dag de ’Duitse noodlotsdag’. Op die datum riep in 1918 Liebknecht de radenrepubliek uit, pleegde Hitler in 1923 zijn eerste putsch, werden in 1938 de synagogen in brand gestoken en viel in 1989 de Muur. En dat zijn nog maar de meest recente en meest pregnante 9 novembers.

De val van de Muur ligt het meest vers in het geheugen, al vieren de Duitsers liever 3 oktober, de dag dat in 1990 beide Duitslanden werden herenigd. Men wil de herdenking van de ’novemberpogrom’ niet doorkruisen. Bij die pogrom, ook wel ’Rijkskristallnacht’ genoemd, vernietigden opgehitste menigten meer dan duizend synagogen, vermoordden ze honderden Joden en sloten ze er tienduizenden in kampen op.

Dat is nu precies zeventig jaar geleden. Een goede aanleiding, vonden de fracties in de Bondsdag, om met een krachtige verklaring tegen antisemitisme te komen en maatregelen aan te kondigen om het stijgende aantal antisemitische delicten te bestrijden. De eerste negen maanden van dit jaar moest de politie 797 keer voor zulke delicten in actie komen, 81 keer vaker dan vorig jaar in dezelfde periode.

Aanvankelijk werkten alle Bondsdagfracties eendrachtig samen aan de verklaring. Totdat de CSU’er Hans-Peter Uhl plotseling liet weten dat hij niet langer met de Linkspartij aan het project wilde werken. Zijn argument: de DDR voerde destijds een antisemitische politiek en daarvan heeft de Linkspartij nooit afstand genomen.

Een rel was geboren. Vertegenwoordigers van de oppositie, maar ook van SPD en CDU, maanden tot eensgezindheid. Fractievoorzitter Gregor Gysi van de Linkspartij, zelf van Joodse huize, schreef een woedend stuk in de Tagesspiegel. Daarin wees hij op antisemitische incidenten in de geschiedenis van de CDU, maar zweeg hij over het antisemitisme in de DDR.

Hoe antisemitisch was de DDR? Stephan J. Kramer, secretaris-generaal van de Centrale Raad van de Joden in Duitsland: ’Héél antisemitisch. In die zogenaamde „antifascistische staat” werd niet over de holocaust gesproken. De DDR voerde een consequent anti-Israëlische en pro-Arabische politiek. Bovendien heeft ze onder het mom van „socialisatie” veel Joods bezit onteigend.’

Historici spreken liever van een aantal antisemitische episoden in de geschiedenis van de DDR. Zoals kort voor de dood van Stalin, toen in de Sovjet-Unie schijnprocessen tegen Joodse intellectuelen werden gevoerd en men in de DDR Joden begon te registreren. En rond de Zesdaagse Oorlog, toen de partijkrant Neues Deutschland de actie van Israël betitelde als ’Blitzkrieg’, ’volkerenmoord’, ’massapogrom’ en ’Endlösung’.

Gysi heeft dit voorjaar geprobeerd een discussie in de Linkspartij over antisemitisme los te maken. Dat stuitte op veel weerstand. In zijn partij sympathiseren nogal wat mensen met Hezbollah en Hamas.

Anderzijds roemt Stephan J. Kramer uitdrukkelijk de antisemitische inzet van Petra Pau, vicevoorzitter van de Bondsdag namens de Linkspartij en hij hekelt de antisemitische ondertonen in sommige uitspraken van CDU’ers.

Voor de Bondsdagverklaring is uiteindelijk een gekozen voor een bijzondere oplossing. CDU, SPD, FDP en Groenen dienden gezamenlijk een tekst in met een actieplan tegen antisemitisme.

De Linkspartij kwam met een eigen tekst. Die was woord voor woord dezelfde als verklaring van de andere partijen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden