Rijkelijk laat erkent Nederland het belang van netwerken met de paus

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima in het Apostolisch Paleis in het Vaticaan op audiëntie bij paus Franciscus. Beeld anp

Met het staatsbezoek van de koning aan de paus erkent Nederland het belang van de katholieke kerk als belangrijk netwerk, betoogt hoogleraar kerkgeschiedenis Paul van Geest op de opiniepagina  van Trouw.

Het bezoek dat koning Willem-Alexander en koningin Máxima vandaag aan paus Franciscus brengen, is een tot nog toe ongekend bewijs dat Nederland steeds meer het belang van een goede verhouding met de Heilige Stoel inziet. Dat is wel eens anders geweest.

Toen de paus zijn Kerkelijke Staat na de eenwording van Italië in 1871 volledig teloor zag gaan, trok Nederland als een van de eerste landen het eigen gezantschap bij de Heilige Stoel in. Het protestantse Nederland had geen boodschap aan het verschijnsel 'katholieke kerk', dat, geïsoleerd, slechts nog waarneembaar was binnen de muren van de kerk en van de sacristie. Maar de sociaal zeer bewogen paus Leo XIII (1878-1903) maakte de kerk al weer snel strijdbaar: vooral door een katholieke sociale leer te ontwikkelen en katholieke standsorganisaties te bevorderen legde hij de basis voor een katholieke kerk die mondiaal een steeds belangrijker rol zou gaan vervullen bij de oprichting van scholen, ziekenhuizen, standsorganisaties, universiteiten en caritatieve instellingen.

Meest officiële wijze

Nederland was niet bepaald het eerste land dat het belang van de kerk als mondiaal sociaal, educatief en caritatief netwerk onderkende; de paus wordt laat geëerd met een staatsbezoek. Maar de status van het bezoek wijst uit dat wij niet langer uitzonderlijk zijn voor de Heilige Stoel. Zoals vele staatshoofden voor hen, bezoeken de koning en koningin de paus op de meest officiële wijze.

Dat lijkt ergens ook weer onbegrijpelijk. Als iemand mensen uit hun comfortzone haalt, dan is het een paus wel. Zeker paus Franciscus.

In felle bewoordingen veroordeelde hij in de VS de gevolgen van het kapitalisme. In Bolivia hekelde hij de geldzucht waardoor het bewustzijn teloorgaat dat het gemeenschappelijk welzijn doel van alle handelen moet zijn. En in zijn recente encycliek 'Laudato si' klaagde hij erover dat klimaatveranderingen mede veroorzaakt wordt door de ongebreidelde behoefte van mensen in de rijke landen aan consumeren. Klimaatverandering werkt voor hem sociale onrechtvaardigheid in de hand. Energie wordt immers schaarser, duurder en daarom slechts betaalbaar voor de rijke landen. Het werd hem door Republikeinen in de VS in 2014 niet in dank afgenomen.

Afschaffing van de doodstraf

Maar ook de Democraten trok de paus destijds uit hun comfortzone. Zijn streven naar een wetgeving en politieke besluitvorming waarin de waardigheid van de mens vanaf het begin van de conceptie tot aan de natuurlijke dood geëerbiedigd is, verwoordde hij buitengewoon helder. Confronterend was hij daar ook omdat hij de onvervreemdbare menselijke waardigheid als reden formuleerde voor de mondiale afschaffing van de doodstraf. Confronterend was hij omdat hij de stilte rond de winstgevende maar vernietigende wapenhandel beschamend noemde.

Of de staatshoofden de kritiek van de paus op de maatschappij werkelijk als ultiem richtsnoer in hun politieke leven nemen, is maar zeer de vraag. De mondiale en maatschappelijke verhoudingen veranderen zeker niet meteen in een land waarvan het staatshoofd de paus heeft gesproken.

Waar staatsbezoeken wel aan kunnen bijdragen is aan het smeden van banden om stapje voor stapje armoede, milieuvervuiling en xenofobie te bestrijden en de vervolging tegen te gaan van minderheden, onder wie homoseksuelen.

Deze idealen binden Nederland en de Heilige Stoel. Het fijnmazige mondiale netwerk van het staatshoofd met de minste handelsbelangen en het meest folkloristisch geklede leger – de Zwitserse Garde –, is hierbij het grootste asset dat hij ons land te bieden heeft.

Een lid van de Zwitserse Garde, het folkloristische leger van Vaticaanstad. Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden