Rijke nalatenschap van Anthony Rolfe Johnson

Anthony Rolfe Johnson als Odysseus in Monteverdi?s opera in Amsterdam. (FOTO RUTH WALZ) Beeld
Anthony Rolfe Johnson als Odysseus in Monteverdi?s opera in Amsterdam. (FOTO RUTH WALZ)

Gouden opnamen van Anthony Rolfe Johnson: cd’s van ’Peter Grimes’, ’Idomeneo’, en de ’Matthüus-Passion’ en de Amsterdamse dvd van ’Il ritorno d’ Ulisse in patria’.

’Golden columns, fair and bright’, zingt Zadok in Hündels oratorium ’Solomon’ als hij het glinsterende paleis van de bijbelse koning aanschouwt. En hij gaat verder: ’Every object swells with state, all is pious all is great’. De Britse tenor Anthony Rolfe Johnson, die op 21 juli jongstleden aan de ziekte van Alzheimer bezweek, zingt deze redelijk onbekende aria van Hündel op zo’n manier dat je hem steeds weer wilt horen. Op de woorden ’swells with state’ (zoiets als ’bulkt van praal’) zwelt de stem van Rolfe Johnson aan: van een zoetgevooisd piano naar een stevig, pralend forte, om dan weer in stille vervoering en verwondering uit te komen bij ’all is pious all is great’.

In dit oratorium, opgenomen door Philips in 1984 met John Eliot Gardiner als dirigent, heeft de bijzondere tenor Rolfe Johnson niet de hoofdrol, maar hij weet door zijn manier van zingen alle aandacht naar zich toe te trekken. Dat perfecte aanzwellen van de stem en het weer geleidelijk teruggaan in volume noemen de Italianen messare la voce. De Britse tenor was er een meester in, ook al heeft hij zich met het Italiaanse belcanto weinig beziggehouden. Zijn terrein was het barokrepertoire van Monteverdi, Bach en Hündel, de koninklijke rollen in Mozarts opera’s, het intieme lied van Schubert, Hahn en Gounod, de door-en-door Britse oratoria van Elgar, maar ook het drama van de visser Peter Grimes in Benjamin Brittens gelijknamige opera, en de klassieke horror van Oedipus in Stravinsky’s statische opera-oratorium ’Oedipus Rex’.

Ook al zong hij geen Italiaanse opera – behalve het rolletje van Cassio in Georg Solti’s opname van ’Otello’ met Pavarotti – er was geen zanger van Rolfe Johnsons generatie die zo veelzijdig was als hij. En in al die verschillende stromingen was hij dan ook nog eens uitermate succesvol.

De laatste tien jaar hebben we van de onfortuinlijke zanger niets meer vernomen. De ziekte van Alzheimer sloopte hem langzaam maar zeker, totdat hij anderhalve week geleden op 69-jarige leeftijd overleed. Zijn muzikale nalatenschap op cd en dvd is gelukkig groot, want er waren weinig beroemde dirigenten die niet met Rolfe Johnson wilden werken. Allereerst John Eliot Gardiner met wie de tenor zo ongeveer de meeste opnamen in zijn carrière heeft gemaakt. Naast de al aangehaalde ’Solomon’ zijn dat bijvoorbeeld ook verschillende cantates van Bach, diens oratoria, en verschillende opera’s van Mozart waarmee Gardiner in de jaren ’90 het Holland Festival aandeed.

Bij het eerste Holland Festival-bezoek deden ze meteen twee werken: ’Idomeneo’ en ’La clemenza di Tito’. Rolfe Johnson zong daarin respectievelijk de koning van Kreta en de Romeinse keizer. Zijn Idomeneo is onvergetelijk. Het berouw waaraan de koning ten prooi valt is hartverscheurend. En natuurlijk zingt Rolfe Johnson met gemak de lastigste versie van de grote aria ’Fuor del mar’. In de Matthüus-Passion is Rolfe Johnson een onvoorstelbaar meeslepende Evangelist.

In ’Peter Grimes’, waarvoor dirigent Bernard Haitink perse de Brit wilde hebben, is het al niet anders. Het grote psychische wrak dat deze visser is, kreeg zelden een beter en mooier profiel dan hier. En de tenor bewees dat je geen brulboei hoeft te zijn voor deze rol.

Maar het mooist van al is misschien toch wel de rol van Odysseus die Rolfe Johnson in Monteverdi’s ’Il ritorno d’Ulisse in patria’ hier in Amsterdam zong. Het was in 1990 de eerste enscenering van Pierre Audi bij De Nederlandse Opera. De productie werd verschillende malen hernomen, en in 1998 werd ze door de NPS opgenomen en later door Opus Arte op dvd uitgebracht. De acht jaar tussen beide reeksen hebben bij Rolfe Johnson voor een ongelooflijke verdieping gezorgd. Op het moment dat Odysseus aan Penelope (Graciela Araya) hun beddengoed beschrijft en daarmee onweerlegbaar bewijst dat hij echt Odysseus is, biggelt er over Araya’s wang een traan. Echte ontroering, en je zou met haar mee willen huilen om zoveel stemschoonheid van deze onvervangbare zanger. Het slotduet erna is niet van deze wereld.

’All is pious all is great.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden