Rijk Noorwegen laat gebruiker in de kou

REPORTAGE 'Ze denken hier dat het zondaars zijn die straf verdienen'

BODØ - In het rijke Noorse stadje Bodø, idyllisch gelegen aan de Noorse Zee en omgeven door besneeuwde bergen, verwacht je geen verslaafden in het straatbeeld. Maar terwijl de trottoirs in het stadscentrum verwarmd worden om ze ijsvrij te houden, zit straatverkoper Monika elders in de stad rillend de lokale Noorse straatkrant te verkopen. Met hond Martine aan haar voeten.

Haar gebit rammelt en haar adem ruikt enigszins naar alcohol. Monika (52) zit in het plaatselijke winkelcentrum. Op haar tafeltje ligt een stapel straatkranten met daarnaast zelfgemaakte sieraden. Zelfs al rilt ze vanwege de koude wind bij de ingang, toch is ze tevreden. Tot voor kort moesten Monika en haar collega's buiten staan. Na protesten van inwoners van Bodø mogen ze tegenwoordig de straatkrant in het winkelcentrum verkopen.

Op zachte toon vertelt ze haar verhaal: toen ze veertien was begon ze te drinken, daarna was ze jarenlang verslaafd aan heroïne en amfetamine. Drie keer was ze opgenomen om af te kicken. Pas sinds kort is ze in behandeling met een middel dat net als methadon wordt gebruikt om zware opiatenverslavingen te behandelen. Drugs gebruikt ze niet meer. Drinken doet ze af en toe.

Noorwegen (5 miljoen inwoners) heeft binnen Europa een hoog sterftecijfer onder drugsgebruikers. Opvallend is ook dat het gebruik van amfetamine in Noorwegen veel hoger is dan in andere Europese landen. Volgens experts heeft dit te maken met het Noorse beleid waarin geen onderscheid wordt gemaakt tussen soft- en harddrugs; alle drugs worden gezien als even riskant. Voor grote drugshandelaren is het daarom winstgevender om harddrugs aan te bieden.

Een wandeling door Bodø toont dat er relatief veel drank- en/of drugsverslaafden zijn, te herkennen aan hun gele hesje met het logo van de straatkrant Ekko (Echo).

"In het rijke Noorwegen is het momenteel beleid om verslaafden die in Oslo terecht zijn gekomen, terug te sturen naar hun geboortestreek. Uitgestoten en gestigmatiseerd", zegt Ole Martin Larsen, hoofdredacteur van Ekko en auteur van het boek 'Mellom alle stoler' (Tussen alle stoelen) over het Noorse drugsbeleid. "Er is echter één probleem: veel gemeenten hebben geen toereikende verslaafdenzorg", zegt Larsen, die naast zijn werk als hoofdredacteur ook persoonlijk contact houdt met de honderd verkopers van zijn blad. "Ook in Bodø niet. Er is een kerksoos en dat is het."

Monika gaat dagelijks naar de apotheek voor haar medicijnen. Maar niet alle verslaafden die naar hun geboortestreek worden teruggestuurd, komen in aanmerking voor een behandeling. Als uitgangspunt geldt dat verslaafden pas geholpen kunnen worden als ze drugsvrij zijn. "Een crimineel verleden helpt om in behandeling te komen. Maar een jonge moeder die niet crimineel is, kreeg pas hulp toen ze letterlijk in de goot lag. Er heerst in Noorwegen het idee dat verslaafden zondaars zijn die gestraft moeten worden", zucht Larsen.

Bovendien verschilt het beleid van regio tot regio. "In de ene regio krijgt 1 procent van de verslaafden kalmerende middelen, in de andere is dat 40 procent", vertelt Larsen. "De beleidsmakers gedragen zich als de drie apen die hun handen voor hun ogen, oren en mond houden." Hij hoopt dat meer Noren gaan begrijpen dat verslaafden een normaal leven kunnen leiden, zelfs al zijn ze afhankelijk van medicijnen die hun onthoudingsverschijnselen onderdrukken.

Zoals Monika. Voor het eerst in haar leven lukt het haar om geld opzij te zetten. Terwijl ze vrolijk zwaaiend voorbijgangers naar haar tafeltje probeert te lokken, zegt ze: "Ik doe al mijn muntjes van tien kronen in een grote koektrommel. Is die trommel vol, dan breng ik het geld naar de bank. Zo heb ik in een half jaar 20.000 kronen gespaard (bijna 2500 euro)." Van haar spaargeld wil ze een flat kopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden