Rijden over houtstof is groener dan rijden over aardolie

Als dieselauto's toch niet zo duurzaam zijn als ons werd beloofd is er altijd nog asfalt waar we het milieu mee kunnen redden. In Zeeland begon vorige week een proef met wegbedekking die bij elkaar wordt gehouden door lignine, een restproduct van de papierindustrie. Dat lijkt een druppel op een gloeiende plaat, maar experts zien er toekomst in.

Het persbericht van Wageningen UR laat er geen onduidelijkheid over bestaan: Nederland heeft asfalthonger. Jaarlijks wordt er ongeveer tien miljoen ton zwarte smurrie gestort, al is een groot deel daarvan bedoeld voor het onderhoud van bestaande wegen. Asfalt bestaat voornamelijk uit mineraal aggregaat; steenslag, zand of grind. De rest is bitumen, een destillaat uit aardolie. Op jaarbasis is al snel 400.000 tot 500.000 ton bitumen nodig.

Wetenschappers van Wageningen UR Food & Biobased Research hebben de bitumen in asfalt nu voor de helft bijgemengd met lignine. "Lignine is de houtstof in bomen en werkt als bindmiddel in een plant," zegt Richard Gosselink, coördinator van het Wageningen UR Lignine Platform en senior onderzoeker bio-raffinage. "Op dit moment kunnen we bitumen gedeeltelijk vervangen door lignine zonder dat de goede eigenschappen verloren gaan. Op termijn hopen we volledig over te kunnen stappen op lignine."

Bert Weckhuysen, hoogleraar anorganische chemie en katalyse aan de Universiteit Utrecht, vindt lignine een duurzaam alternatief voor bitumen. "Lignine is het tweede belangrijkste bio-polymeer op aarde, na cellulose. Je kunt het zien als de lijm die de cellulosevezels van planten bij elkaar houdt. De chemische samenstelling is vergelijkbaar met bitumen, hoewel niet identiek. Het gaat erom de juiste eigenschappen te benutten."

Bert Jan Lommerts, algemeen directeur van specialistische bitumenproducent Latexfalt en net als Weckhuysen lid van het door het kabinet aangewezen Topteam chemie, is het daarmee eens. "Er wordt op meerdere vlakken gezocht naar manieren om lignine te verwerken en dit is een voorbeeld van een hoogwaardiger toepassing dan simpelweg verbranden." Latexfalt maakt zelf ook 'bio-asfalt', maar dan in de vorm van het bijmengen van raapzaad- of sojaolie, zegt Lommerts. "Dat is een voorbeeld van de eerste generatie hernieuwbare grondstoffen. De volgende generatie zou wel eens het verwerken van reststromen kunnen zijn."

Of de productie van lignine meer of minder energie kost dan de productie van bitumen weten de experts eigenlijk niet. "Bitumen is een destillatiefractie uit een olieraffinaderij," zegt Gosselink.

"Lignine komt vrij in een fractioneringsproces in de pulp- en papierindustrie, of bij de productie van tweede generatie bio-ethanol. Een vergelijking op energiebasis is tot dusver niet gemaakt."

Ted Slaghek, projectleider plantaardig asfalt bij TNO in Zeist, vindt het hernieuwbare karakter van lignine in ieder geval een grote plus. Zijn collega Dave van Vliet van TNO in Delft, vindt vooral de kwaliteit van de toepassing belangrijk. "Nu wordt lignine nog gebruikt als brandstof in de papierindustrie. Papier is het resultaat van hout koken en daar is veel energie voor nodig. Lignine als bindmiddel in asfalt is een veel hoogwaardiger toepassing."

Hans de Vries, hoofd van de afdeling Catalysis with Renewables bij het Leibniz Institut für Katalyse in Rostock en deeltijdhoogleraar homogene katalyse aan de Rijksuniversiteit Groningen, verwacht dat de productie van lignine minder CO2-uitstoot oplevert dan die van bitumen. "Nu wordt lignine nog vooral verbrand voor energieopwekking, maar omdat het nogal nat uit het papierproces komt, kost het iets meer dan het oplevert. Waarschijnlijk komt er in de toekomst meer lignine beschikbaar als restproduct bij de productie van bio-ethanol. Dat is een schonere variant."

Het lignine-asfalt dat sinds vorige week in Zeeland ligt, is onderdeel van een proef. Naast het lignine- asfalt zijn een strook lagetemperatuurasfalt en een strook hogetemperatuurasfalt aangelegd. (De productie van lagetemperatuurasfalt bespaart verwarmingsenergie en CO2-uitstoot ten opzichte van hogetemperatuurasfalt.) De vraag is of de rolweerstand van de drie typen asfalt verschilt. Als de rolweerstand van het lignine-asfalt lager is, zal de weg geluidsarmer zijn en is het waarschijnlijk dat auto's minder brandstof gebruiken. Dat moet in praktijk nog blijken, benadrukt Gosselink.

Maar is minder asfalt niet veel duurzamer dan gedeeltelijk biobased-asfalt? Gosselink vindt van niet. "In Nederland recyclen we het asfalt voor het overgrote deel, maar om dan opnieuw goed asfalt te maken is extra bindmiddel noodzakelijk. Het verminderen van asfalt is gezien onze leefstandaard en economische groei (nog) niet aan de orde." Van Vliet is het daarmee eens. "Er is nu eenmaal een bestaand areaal wegen dat onderhoud behoeft."

Weckhuysen denk dat we nog wel een tijdje zullen rondrijden met een wagen. "Er ligt nog wel wat asfalt in onze westerse wereld. Dat is te vervangen met lignine, dat relatief duurzaam is ten opzichte van bitumen." Lommerts valt hen bij. "De combinatie van het hergebruiken van asfalt, een grondstof van hernieuwbaar materiaal en een lange levensduur maken asfalt tot een duurzaam materiaal."

De Vries ziet dat anders. "Het zou fijn zijn als niet iedereen continu in de auto zou stappen. Maar zolang we dat met zijn allen wel doen, zullen we asfalt nodig hebben."

Kritische blik op producten en diensten

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden