Rigide houding van Beeldrecht niet in belang kunstenaars

De auteur is beeldend kunstenaar

Gelukkig is het nog niet zo ver, maar wordt dit de toekomst van de kranten?

Het auteursrecht is een betrekkelijk jong verschijnsel en in Nederland pas in 1912 bij wet geregeld. Sinds het invoeren van de auteurswet genieten de vervaardigers van letteren, wetenschap en kunst bescherming van hun produkten. Dit houdt in dat de vervaardiger in principe het alleenrecht heeft om dit werk openbaar te maken, te verveelvoudigen of te publiceren. Het staat de auteur vrij hier al of niet een vergoeding voor te vragen.

Sinds 1977 kunnen beeldende kunstenaars deze vrijheid volledig uit handen geven aan de Stichting Beeldrecht, een non-profit organisatie voor elke bemiddeling op het gebied van auteursrecht. Voor elke bemiddeling incasseert Beeldrecht 25 procent van het totaal in rekening gebrachte bedrag en sluist de rest door naar de kunstenaar. Zij legt uitgevers eigenmachtig een fikse boete op als er zonder haar toestemming, ondanks instemming van de maker, gepubliceerd wordt.

Monopolie

Deze Stichting probeert nu een monopoliepositie te creëren op de kunstmarkt. De bedoeling is, alle handelingen met betrekking tot auteursrecht in één hand te krijgen, en wel die van Beeldrecht. Dit klinkt mooi, maar er zitten de nodige adders onder het gras en de rigide opstelling van Beeldrecht, ook naar haar aangeslotenen, doet vrezen, dat het handelen van de Stichting zich uiteindelijk tegen de kunstenaars zal keren.

Met een beetje kwade wil, kun je zeggen dat de beeldende kunstenaar zich qua werk vrijwillig onder curatele stelt als hij zich bij Beeldrecht meldt, want bij de stichtingsvorm die Beeldrecht heeft gekozen, is enige beïnvloeding of nuancering van het beleid onmogelijk. Van een dialoog met de aangesloten kunstenaars is helaas geen sprake.

Deze verbazingwekkende gang van zaken vindt voor een deel zijn oorzaak in de kunstopleidingen. Zeker tot begin jaren tachtig werd er op de opleidingen totaal geen aandacht besteed aan de zakelijke kant van het vak. Zo ook niet aan het auteursrecht. Een andere oorzaak was dat het auteursrecht nog nauwelijks in de praktijk leefde. Men regelde zelf de vergoeding en naamsvermelding als dit aan de orde was. Kunstenaars waren ook nog veel meer allrounders. Naast hun vrije werk leefden velen van reclamewerk, decoratie- en letterschilderen, opdrachten, lesgeven, enzovoort. Meestal pas bij conflictsituaties drong het tot de kunstenaar door dat zijn rechten bij wet geregeld waren en hij daar aanspraak op kon maken. Het instituut 'vrij beeldend kunstenaar' is een typisch naoorlogs verschijnsel. De kunstacademies gooiden in de jaren zestig meer en meer gebonden vakken uit hun lespakketten, ter meerdere eer en glorie van de vrije kunst. Dit kon men zich ook permitteren dank zij het bestaan van de BKR, de Beeldende Kunstenaars Regeling, die de kunstenaars een bestaansgarantie bood in ruil voor hun kunst.

Vanaf de oprichting heeft Beeldrecht zich, ook naar de kunstopleidingen toe, actief gepresenteerd als dè deskundige bij uitstek op het gebied van auteursrecht, waardoor de indruk ontstaan is, dat zij ook het enige aanspreekpunt zou zijn. Hier is de wens de vader van de gedachte. Er zijn in Nederland echter meerdere bureaus en juristen actief, die de kunstenaars bij kunnen staan in conflictsituaties.

Al met al zitten we nu met de gebakken peren. De kranten zijn de claims van de Stichting Beeldrecht voor het publiceren van kunst zat en we moeten oppassen dat kunst, zeker de hedendaagse, straks niet uit het dagelijks beeld verdwijnt.

Niet bekend

Voor de kunstenaar is het afbeelden van zijn werk de beste reclame, veel beter dan alle woorden die er aan gewijd worden. Zeker in de huidige tijd, met een overaanbod aan kunst, is het regelmatig kietelen van het schaarse publiek een levensvoorwaarde. Het is bovendien niet erg aannemelijk dat het gros van de kunstenaars geen zicht heeft op wat er met hun werk gebeurt, gezien juist de beperkte mogelijkheden voor publikatie. In een tijd waarin kunstenaars en masse hun voorgangers citeren is de rigide houding van Beeldrecht nogal paradoxaal.

Het lijkt me een goed idee als (nog) actieve kunstenaars hun auteursrechten weer zelf gaan beheren en desnoods in vereniging een eigen kunst-knipseldienst opzetten om zo eventueel misbruik van hun werk in de gaten te kunnen houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden