Richtingenstrijd in ANC laait op

KAAPSTAD - Dat niet alle ANC-leiders warme gevoelens voor elkaar koesteren, bleek afgelopen zaterdag wel, toen de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki met zijn arm bruusk een kus van Winnie Madikizela-Mandela afweerde. Voor het oog van tv-camera's sloeg hij haar pet van haar hoofd en riep hij Winnie boze woorden toe.

Deze blunder zal Mbeki vermoedelijk minder kopzorgen opleveren dan het eerste grote conflict dat is losgebarsten binnen het ANC. Twee hoge ANC'ers hebben openlijk de strijd met elkaar aangebonden over de Amerikaan Coleman Andrews. Deze werd in 1998 ingehuurd om luchtvaartmaatschappij SAA weer rendabel te maken. Onlangs werd bekend dat Andrews voor deze klus in twee jaar tijd ruim zeventig miljoen gulden heeft opgestreken, inclusief opties en gouden handdruk die hij in maart meekreeg bij zijn vervroegde vertrek.

De centrale vraag is nu: was Andrews zoveel geld waard? Het is tevens een vraag die symbool staat voor het permanente verlammende conflict binnen het ANC: tussen communisten en aanhangers van de vrije markt.

Minister van openbare werken, Jeff Radebe (communist), opende vorige week de aanval op prominent ANC-zakenman Saki Macozoma, die als directeur van SAA's moederbedrijf Transnet de Amerikaan inhuurde. ,,Het hele kabinet is woedend over het buitensporige salaris'', zei de minister, die Macozoma ook van 'onwettige praktijken' beschuldigde omdat hij de Raad van Bestuur niet inlichtte.

Macozoma beweert dat hij de kwestie toen al heeft besproken met Mbeki. ,,Ik legde hem uit dat er binnen Transnet grote heibel was, en dat ik daarom niet openlijk kon spreken over het salaris.'' Volgens hem was Mbeki het er bovendien mee eens dat Andrews een 'salaris volgens internationale normen' moest ontvangen.

Vijf ministers moeten nu de zaak onderzoeken. Een ervan, Alec Erwin (handel en industrie), heeft al laten doorschemeren aan de kant van Macozoma te staan. Volgens hem is het geld goed besteed, omdat Andrews van SAA weer een bloeiend bedrijf heeft gemaakt. Voor diens aantreden leed de luchtvaartmaatschappij een verlies van ruim 90 miljoen gulden, terwijl bij zijn vertrek een recordwinst van ruim 115 miljoen gulden werd geboekt.

Tegenstanders menen echter dat Andrews het lak had aan doelstellingen van Zuid-Afrika, zoals versterking van zwarten in het bedrijfsleven). Hij huurde niet alleen vele buitenlanders in en gaf miljoenen uit aan adviesbureaus waar hij zelf betrokken bij zou zijn geweest, maar hielp ook de luchtvaartmaatschappij SunAir (een black powerment-initiatief) om zeep. Volgens de critici stinkt de zaak-Andrews, en is er een parlementair onderzoek nodig.

Het is nu aan president Mbeki om 'het ANC te navigeren uit de ernstigste ruzie binnen het leiderschap in de recente geschiedenis', aldus de krant Sunday Times, die Mbeki de 'uiteindelijke scheidsrechter' noemde. Maar gevangen tussen de machtige vakbonden (die de kwestie aangrijpen om weer luid te protesteren tegen privatisering) en belangrijke ANC-zakenlieden (waarvan enkelen Mbeki ten val zouden willen brengen), staat de president voor een zeer moeilijke keuze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden