Richard Pryor : lachen en schrikken

In Amerika is de vrijdag overleden Richard Pryor (1940) vooral herdacht als theater- en tv-komiek. De man die geïnspireerd door de (bravere) Bill Cosby in de vroege jaren zestig als aspirant-komiek naar Greenwich Village trok, was een voorbeeld voor de hyperactieve, hardere Amerikaanse komieken van nu: Eddie Murphy, Chris Rock, Jerry Steinfield. De 'Rosa Parks' van 'stand-up comedy' noemde Chris Rock hem in de New York Times. Jerry Steinfield memoreerde dat het Pryors kracht was geweest om zijn publiek hardhandig zijn wereld binnen te trekken.

Dat werd dan lachen en schrikken. Pryor groeide op in Illinois in het bordeel van zijn grootmoeder, werd op zijn zesde verkracht door een buurman en later aangerand door een priester. Hij trouwde acht keer (twee keer met dezelfde vrouw) en kreeg zeven kinderen. In de jaren zeventig overleefde hij een brand en een ernstige hartkwaal. Hij worstelde immer met drank- en cocaïne-verslaving, en leed de laatste twintig jaar aan multiple sclerose. Het meeste belandde in zijn conferences, en daarnaast trok hij zich ook andere dingen aan. Zo resulteerde een reis naar Kenia in 1979 in een veroordeling van het woord 'nigger' met daardoor hevige protesten bij fans en tegenstanders.

In Nederland was Richard Pryor uiteraard als filmacteur bekender dan als 'stand-up comedian', al werden op het hoogtepunt van zijn roem, eind jaren zeventig en begin jaren tachtig, zijn conferences ook hier op televisie uitgezonden. Pryor speelde als acteur meestal de gejaagde kruimelcrimineel in zo'n vijftig films en richtte in 1980 zijn eigen productiebedrijf, Indigo, op.

Met Gene Wilder vormde hij een zwart-wit 'buddy' stel in de Hitchcock-parodie 'Silver Streak'(1976), een film die steunde op de chemie tussen de nette Wilder en gehaaidere Pryor. Het duo zou ook nog samen optreden in 'Stir Crazy'(1980), 'Hear No Evil See No Evil' (1989) en 'Another You' (1989). In 1983 ontving Pryor het voor een zwarte acteur tot dan ongekende bedrag van vier miljoen dollar voor zijn boevenbijrol in 'Superman III', een miljoen meer dan ster Christopher Reeve.

Pryors conferences werden vastgelegd in vier films, hij won Emmy's en Grammy's. Ondanks de diagnose van multiple sclerose in 1986 bleef hij tot in de jaren negentig te zien in het theater, later in rolstoel. Ook zijn laatste filmoptreden was in rolstoel. In 'Lost Highway' (1997) van David Lynch speelde hij autohandelaar Arnie, een schriele, haperende man. Een in een lynchiaanse nachtmerrie passende geestverschijning eigenlijk, vergeleken met de energieke, radde prater van weleer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden