Reuma-theater? Het bestaat echt. Speciaal voor patiënten. En die blijken er veel troost in te vinden.

,,Ik heb er alles aan gedaan. Ik heb mijn toiletpot verhoogd en ik heb orthopedische schoenen aangeschaft. Nu kom ik net bij de dokter vandaan en wat blijkt: ik heb géén reuma.'' Met die mededeling beginnen theatermakers Jur den Breejen en Arno Setz de voorstelling 'Doe maar deur'. De show gaat over reuma en wordt gespeeld voor zalen vol reumapatiënten en hun partners. Na de bekentenis ,,ik heb geen reuma'' verlaten sommige toeschouwers boos de zaal, met het gevoel dat ze bespot en beledigd worden.

,,Deze mensen hebben moeite om hun ziekte te accepteren'', zegt Arno Setz (1972). ,,Je ziet vaak dat acceptatie van de ziekte voorafgegaan wordt door ontkenning en woede. Reumapatiënten die in de ontkenningsfase zitten hebben moeite met onze grappen.'' ,,Maar'', voegt Jur den Breejen (1974) daar aan toe, ,,zolang je mensen in hun waarde laat, kun je iedere grap maken en gaat niets te ver. Je moet alleen niet doen alsof je zelf ook reuma hebt.''

Als kleinkunstenaar houdt Arno Setz zich al langer bezig met doelgroepentheater. Setz maakte eerder een voorstelling over autisme en maakte een speelfilm met 70-plussers. Naar aanleiding daarvan kreeg hij het verzoek om 'iets' te doen voor een jubilerende reumapatiëntenvereniging. Dat werd een cabaretvoorstelling; Setz benaderde Den Breejen om mee te spelen en voor de nodige 'luchtigheid' te zorgen. ,,Je moet zorgen dat een voorstelling over een ziekte niet loodzwaar en onverteerbaar wordt'', vinden de kleinkunstenaars. ,,Daarom zorgen we ervoor dat serieuze en hilarische scènes elkaar afwisselen.''

Wat beweegt twee gezonde jongemannen van begin dertig ertoe een voorstelling over een ziekte als reuma te maken? Jur den Breejen: ,,Behalve een theateropleiding hebben wij allebei de studie Sociaal Pedagogische Hulpverlening gedaan. Dat speelt mee in de onderwerpen die wij kiezen voor een voorstelling.'' ,,Ik heb altijd al veel affiniteit gehad met kwetsbare groepen'', zegt Arno Setz. ,,Het breekbare spreekt mij meer aan dan het onkwetsbare. Het confronteert je met je eigen kwetsbaarheid, het maakt je ervan bewust dat je zelf ook ziek kunt worden. Doelgroepentheater geeft mij daarom meer voldoening dan Shakespeare spelen.''

Maar de motieven blijken niet uitsluitend idealistisch. Setz: ,,Ik wil me ook ontwikkelen als kunstenaar. Je kunt erg veel leren door te spelen voor een zaal vol ervaringsdeskundigen. Het publiek van onze voorstelling is een groep met een stigma. De kunst is om daar tóch grappen over te maken.''

Een voorstelling over reuma brengt verschillende praktische problemen met zich mee, ervoeren Setz en Den Breejen. ,,Wij spelen op uitnodiging van patiëntenverenigingen. De contactpersonen daarvan hebben zelf ook reuma. Het is wel eens gebeurd dat we maanden niets van iemand hoorden. Dan ging het even wat minder met de ziekte.'' ,,Bovendien was het soms moeilijk om het vertrouwen te winnen'', zegt Arno Setz. ,,De angst bestaat dat wij ons als kunstenaars willen profileren over de rug van reumapatiënten. Maar dat is niet het geval, we hebben onze voorstelling juist heel grondig voorbereid. Wij zijn ook beslist geen Clinicclowns, wij komen niet een stukje opvoeren aan het ziekbed. We laten mensen juist naar het theater komen, zodat ze een avond uit zijn. We zijn erop uit mensen te laten lachen, want lachen is een heel bijzondere emotie, zeker voor mensen die ziek zijn.''

Tijdens 'Doe maar deur' wisselen schaterlach en pijnlijke stilte elkaar af in de zaal. Het publiek reageert vooral heftig op een scène waarin Setz de grootst mogelijke moeite moet doen om steeds een plaatsje op te schuiven op een rij stoelen die symbool staat voor de obstakels die iemand in zijn leven tegenkomt. Ondertussen speelt Den Breejen de buitenwacht die de ploeterende reumapatiënt bestookt met misplaatst optimisme, vervat in een lied: 'Het leven is een zonnetje, hi ha ho, het leven is een lolletje, hi ha ho'. Jur den Breejen: ,,We leven in een maatschappij waar geen tijd is voor begrip voor de moeilijkheden van reumapatiënten. In zo'n samenleving is onze voorstelling een oase.''

Reumapatiënten die de voorstelling hebben gezien, reageren vol lof. ,,De show blijkt erg herkenbaar. Via ons hebben mensen met reuma zichzelf gezien en gehoord. Na afloop kunnen mensen een cd met liedjes uit de show kopen. Een bezoekster kocht een hele stapel, om aan vrienden uit te delen. Ze hoopte dat die meer van haar ziekte zullen gaan begrijpen.''

,,Onze voorstelling kan troost bieden'', zegt Arno Setz. ,,Maar het kan ook wonden ophalen, want mensen moeten wel weer met hun ziekte naar huis. Hopelijk draagt de show bij aan meer begrip voor de patiënten, al is het maar voor een moment. Er is veel valse schaamte in Nederland. Grappen maken over ziektes zou niet kunnen, omdat het zielig is. Daar ben ik het volstrekt mee oneens. Iedere aandoening leent zich voor humor, want iedereen heeft de behoefte om zichzelf af en toe te relativeren. Daar is niets zieligs aan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden