Respect voor tweeërlei uitleg vatbaar

Als je een autochtoon verwijt geen respect te hebben dan krijgt hij een schuldgevoel. Maar een allochtoon voelt zich in zijn eer aangetast en ontvlamt in woede. Het wordt tijd voor een eenduidige uitleg van het woord 'respect'.

Geen woord wordt de laatste tijd zoveel te pas en te onpas gebruikt als het woord 'respect'. Het lijkt een prachtig woord, maar is een gevaarlijk woord.

'Respect' betekent in de meeste niet-westerse culturen 'eer' of 'aanzien'. In het Nederlands betekent het 'eerbied' of 'ontzag'. Dat is niet zomaar een gradueel verschil. Volgens de hoogleraar transculturele communicatie David Pinto is 'eer' de belangrijkste drijfveer in het handelen in niet-westerse culturen, het hoogst bereikbare in het leven. Dit in tegenstelling tot de westerse cultuur, waar zelfontplooïng het hoogste ideaal zou zijn.

Kenmerkend voor niet-westerse culturen en zeker de arabische cultuur is de macht van het woord. Er wordt verteld dat aan de profeet Mohammed werd gevraagd wat het gevaarlijkste wapen was. Hij antwoordde: 'de tong'.

Bij veel niet-westerse, allochtone culturen is 'respect hebben voor' binnenshuis synoniem met 'niet tegenspreken' en buitenshuis met 'bewaken van de eer van de familie', oftewel ervoor zorgen dat de goede naam niet over de tong gaat. Respect, eer, kan aangetast worden door woorden, meer nog dan door daden. In de westerse cultuur is de daad echter belangrijker dan het woord: geen woorden maar daden'. Precies andersom dus.

Een bekend verhaal om deze verschillen te verduidelijken is het volgende: Een vader vraagt aan zijn zoons: willen jullie me een glas water geven. De ene zoon zegt: 'ja, vader' ,maar doet het niet en de andere zoon zegt: 'nee', maar krijgt spijt en doet het alsnog. Wanneer je nu aan een westerling vraagt wie de beste zoon is, zal hij zeggen: 'degene die 'nee' zei, maar het toch deed', en vraag je het aan iemand uit een niet westerse cultuur, dan zal die zeggen: 'de zoon die 'ja' zei ,want die toonde respect'.

'Respect' is een populair woord onder allochtonen: in eigen kring weet men precies wat men er mee bedoelt. In discussies met autochtone Nederlanders heeft men gemerkt hoe doeltreffend het is als verwijt. 'Je toont geen respect' zeggen heeft het zelfde effect als 'je discrimineert'. Niemand wil dat horen en haast zich het tegendeel te bewijzen.

Het leidt tot enorme communicatiemoeilijkheden wanneer autochtone Nederlanders een woord als 'respect' gebruiken zonder de bijzonderheden en verschillen te kennen. Verwijt je een autochtone Nederlander geen respect te hebben, dan voelt hij zich aangesproken in zijn handelen en krijgt hij een schuldgevoel. Verwijt je een allochtoon geen respect te tonen, dan tast je zijn eer, zijn hoogste ideaal, zijn wezen aan en ontvlamt hij in woede.

Communiceren is niet alleen een kwestie van dezelfde woorden gebruiken. Het is: dezelfde woorden in dezelfde betekenis gebruiken. Voor 'respect' zijn er daarom twee mogelijkheden: òf het woord moet geschrapt worden òf er moet een campagne gevoerd worden voor de Nederlandse betekenis van het woord: 'respect moet je doen'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden