Respect - leren van de wortels

Youth for Christ trekt zich het lot aan van kansarme Antilliaanse jongeren in Rotterdam. De inspanning werpt vruchten af. Een groep van 25 heeft met stevig werken een retourtje naar Curaçao verdiend, terug naar de wortels, op zoek naar een beter zelfbeeld.

'Je gedraagt je op Curaçao, je gedraagt je op Curaçao.'' Met een bezwerende beweging vertelt Danny hoe hij Antilliaanse jongeren in het gareel wil houden: ,,Ik ga ze hypnotiseren.''

Met zeven leiders zijn 25 jongeren zojuist naar de Antillen vertrokken. Het is geen snoepreisje, zegt jongerenwerker Daniel de Wolf in Rotterdam, maar een reis om de kansarme jeugd iets van hun culturele wortels te laten zien en hun zelfbeeld te verbeteren.

In de warme zon ploeteren de Antillianen de dagen tevoren in de tuin. Jongeren verslepen stenen, ruimen puin. Vijf zaterdagen achtereen spaarden ze zo voor hun reis naar Curaçao, met enkele wijkagenten en buurtgenoten als verbaasde toeschouwers. Begeleiders houden een scorelijst bij. Vloekt een jongere te veel, dan krijgt hij minder punten. Inzet en prestatie worden beloond. Elk punt brengt de reis naar Curaçao dichterbij.

Alleen Juni (16) scoort deze ochtend slecht. ,,Je hebt geen respect voor mij!'', roept hij woedend tegen een groepsleidster. ,,Laat de reis maar zitten, ik ga wel alleen!'' De punten kunnen hem niets meer schelen. Een meisje naast hem krijst mee. De vrouw zegt 'dat hij zich zo niet tegen een ouder iemand moet gedragen'.

Drie uur later staat Juni op de reislijst, een vraagteken achter zijn naam. Het is het derde incident. Die dag had de jeugd ook al een buurtgenoot de kleren van het lijf gerukt.

,,Als je bij deze jongeren geen respect toont, ontploffen ze'', zegt De Wolf. ,,Maar zelf respect tonen, ho maar.'' Daarom is het contract in het leven geroepen, de jongeren beloven de regels voor het verblijf in gastgezinnen op te volgen: 'altijd groeten', 'geen drugs en alcohol', 'toon respect als de familie voor het eten bidt'.

,,Ik heb Juni horen zeggen dat hij wegsluipt als we op Curaçao zijn'', zegt een teamlid. ,,Ach, dat is kwajongens praat'', werpt een ander tegen. Uiteindelijk besluit het team dat Juni mee mag, al moet hij zijn excuses aanbieden aan de teamleidster en de groep vertellen dat respect voor de leiders belangrijk is. Over een halfuur moet hij in het jongerencentrum zijn. ,,Dit is voor hem een echte straf.'' En als het misgaat op de Antillen? ,,Dan zoeken we een ander gastgezin of plaatsen hem in een nonnenschool.''

Ook Gloria wordt besproken; zij gilt ontzettend veel. ,,Het zijn geen modeljongeren'', zegt De Wolf schouderophalend. Veel tieners verlaten de armoede van de Antillen en verdwijnen in wijken als de Millinxbuurt. Omdat ze jonger zijn dan achttien jaar krijgen ze geen sofi-nummer, verzekering of onderwijs. ,,Iedereen heeft een minderwaardigheidscomplex, koestert een diep wantrouwen tegen de Nederlandse maatschappij. Ze voelen zich als minderwaardig behandeld. De slavernij speelt bij deze tieners ook een rol, dat krijgen ze wel mee van hun ouders. Ze zijn boos, terwijl ze die woede niet eens onder woorden kunnen brengen.'' De onderhuidse woede noemen de Antillianen burdugu. Leidster Nathalia heeft tegen Gloria gezegd dat ze haar gaat leren minder te schreeuwen. ,,Hoe, dat weet ik nog niet.'' Een collega suggereert tape. ,,Is er geen eilandje waar ze naar toe kunnen als het fout gaat?'' Nathalia wijst omhoog: ,,We sturen meer mails naar boven.''

Zaterdagmiddag, de vergadering in het jongerencentrum The Mall is voorbij. Nog steeds geen zuchtje wind, de verzengende hitte maakt de Millinxbuurt in Rotterdam-Zuid desolaat. In een schaduwrijk portiekje vrijt een stelletje, in de volgende trapopgang zitten drie jongeren lamlendig op de treden, een tienermoeder op teenslippers slentert voorbij, kind onder de arm. Op de hoek van de Millinxstraat is een barbecue neergezet. Wanneer de eerste rookpluimen opstijgen, verzamelen Antilianen zich voor het spontaan ontstane straatfeestje. De muziek dreunt uit een autoradio. De hitte past plotseling bij dit on-Nederlandse tafereel en de stilte is verdwenen.

Twee jaar geleden begon Youth For Christ met het jongerencentrum The Mall in Rotterdam-Zuid. Het eerste jaar op eigen kosten, daarna volgden al snel de subsidies. ,,En de vraag of we dit project op drie andere plaatsen in Rotterdam willen starten'', zegt jongerenwerker Daniel de Wolf.

Honderd Antillianen bezoeken regelmatig het centrum. Minister Remkes heeft het pand inmiddels bezocht, net als de gouverneur van de Nederlandse Antillen, Frits Goedgedrag, en vervolgens een stroom journalisten, alsof dit initiatief het bewijs is dat er überhaupt met problematische Antilliaanse jongeren valt te werken. Inmiddels koopt de gemeente Rotterdam activiteiten in van Youth For Christ, zoals huiswerkbegeleiding. ,,Ons initiatief klinkt mooi, maar het is kwetsbaar. Er hoeft maar iets te gebeuren en het is voorbij'', zegt De Wolf. Een conflict van Antilliaanse jongeren met de Turkse buren was bijna geëscaleerd in een massale vechtpartij. Op het laatste moment konden de gemoederen worden gesust.

In The Mall kunnen jongeren tafelvoetbal spelen, poolen en loungen op versleten banken. Een soort thuis, zegt De Wolf. Regelmatig organiseren ze wat, van huiswerkbegeleiding, internetten, spelen in een brassband op oer-Hollandse feesten, een reisje naar een pretpark of naar de Ardennen.

,,Deze jongens komen niet buiten de wijk. Het is een heel beperkt wereldje. Een jongen was werkelijk verbaasd toen hij een echte koe zag grazen.'' Het jongerenwerk ziet De Wolf niet als een geldverslindend project, al kan hij tastbare resultaten niet aanwijzen. ,,Wat ik kan doen, is minimaal: ik kan dingetjes regelen. Een baantje of onderdak. Of dit werk voorkomt dat ze in de criminaliteit belanden, durf ik niet te zeggen.''

Het gros van de jongeren heeft al geregeld met politie te maken. Vanwege huiselijk geweld, diefstal en drugsdelicten. Met thema-avonden, gesponsord door kerken, probeert het team de jeugd op het rechte pad te krijgen. Geen actieve evangelisatie, zo is overeengekomen met de gemeente Rotterdam. De arme wijk had al genoeg overenthousiaste predikende kerkgenootschappen getrokken. ,,We wilden beginnen met de Alphacursus (evangelisatie, red.), maar toen kwam niemand opdagen. Het niveau is veel te hoog. Het is ook niets voor ze, werken vanuit een boekje'', weet De Wolf.

De thema-avonden heten een succes. Twintig jongeren zijn komen praten over drugsverslaving, over waarden en normen, over schulden en sparen. ,,De Bijbel komt wel eens om de hoek kijken.'' 'Parels' heeft hij aan de jongens en meisjes uitgedeeld, 'om te laten zien hoe waardevol ze in de ogen van God zijn'. ,,Eerst dacht ik nog: ze gaan ermee gooien, maar ze namen de Parels mee naar huis. Ze waren ontroerd.'' De team leden van The Mall bemiddelen bij de sociale dienst en de reclassering, zorgen voor spullen als een tiener zwanger is geraakt. ,,Je krijgt geen waardering. Soms een begroeting, een klap op je schouders. Eén keer heeft iemand gezegd: dank je wel'', zegt De Wolf. Soms merkt hij dat tieners onder de indruk zijn, ,,daarna gaan ze de straat weer op en zien ze hoe je snel rijk kunt worden. Een jonge dealer zei: 'Nu weet ik hoe erg het is om verslaafd te zijn'. Maar stoppen met dealen? Hij doet het nog steeds.''

Tastbaar resultaat is dat jongeren zeven dagen per week niet op straat hoeven rond te hangen. Ondankbaar werk? Voor De Wolf niet. ,,Misschien is de ervaring dat er iemand om ze gaf, voor een enkeling net nodig om de juiste keuzes te maken.'' Om kwart voor vijf stapt Juni binnen om zijn excuses aan te bieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden